DISPOÑIBLE EN

GL
EN
ES

CONTACTAR

ACERCA DE LOIA

Historia

A importancia da emigración

Miles de emigrantes galegos emprenderon a viaxe a América moitas veces en condicións penosas.

A emigración foi un fenómeno característico dos séculos XIX e XX que tivo un impacto destacado na poboación galega. Os fluxos migratorios cara ás poboacións urbanas da industrialización non fomentaron que os labregos galegos poboasen as cidades de Galicia, senón que tivo como consecuencia unha partida masiva a América. A emigración tivo tamén consecuencias negativas para o galego, pero cómpre destacar que as comunidades de emigrantes tiveron un papel central no incipiente proceso de recuperación do galego para os usos públicos e cultos.

Sumario

1. O éxodo a América

A énfase na relación entre os procesos de modernización e nacionalización, e nos seus efectos sobre a ecoloxía da diversidade lingüística, induce ao esquecemento desafortunado doutros factores. E esta reflexión convida tamén a considerar as insuficiencias, as irregularidades e as dilacións da modernización en España e en Galicia. En todas partes, a modernización implicou a mobilización de masas inxentes de persoas, o que en xeral levou á concentración en cidades fabrís de moreas de campesiños previamente dispersos no hábitat rural.

O caudaloso movemento migratorio que procedía do rural non desembocou nas cidades galegas, nin sequera españolas, senón que se dirixiu cara ás Américas, sobre todo ás de fala hispana.
A civilización moderna típica é, como se sabe, urbana e industrial. Pero se a industrialización foi lenta e feble en España (salvo zonas concretas, como o País Vasco e Cataluña), moito máis o foi en Galicia, o que significou que o caudaloso movemento migratorio que procedía do rural no noso país non desembocase nas cidades galegas, nin sequera españolas, incapaces de ofrecer medios de vida, senón que se dirixise cara ás Américas, sobre todo ás de fala hispana: dun xeito moi destacado, Cuba e o Mar da Prata.

2. As consecuencias da emigración para a lingua

Isto tivo dous tipos de efectos sociolingüísticos contraditorios, aínda que de importancia desigual, cun saldo negativo para o galego. De principio, a emigración resultou daniña en dous sentidos. Por unha banda, afectou en exclusiva á comunidade galego-falante, deteriorando a súa base demográfica e o hábitat en que o idioma estaba plenamente asentado (no que, de feito, se vira reservado). Por outra, constituíu un acicate para o proceso de asimilación lingüística en marcha, xa que a emigración a países castelán-falantes se presentaba como única expectativa real de cambio social para as masas rurais galegófonas, e isto estimulou a aceptación da escolarización en castelán.

A emigración afectou en exclusiva á comunidade galego-falante e constituíu un acicate para o proceso de asimilación lingüística cara ao castelán.
Con todo, respecto do primeiro, hai que sinalar que aínda que a emigración provocou a perda de moitos galego-falantes que nunca volveron ao país de orixe ou que (en moita menor cantidade) volveron instalados en castelán, tamén é verdade que moitos dos emigrantes que regresaron (que foron unha boa parte dos que marcharon), ao se reinstalaren en Galicia retomaron tamén o uso habitual do galego.

3. A emigración na defensa do galego

Mais a emigración tamén tivo efectos positivos para o galego, sobre todo na consciencia lingüística. Se numerosos emigrantes marcharon para a América sendo campesiños e volveron de alí sendo españois, moitos outros tomaron consciencia da súa singularidade como galegos, particularmente da súa identidade lingüístico-cultural. O labor de promoción do idioma das colectividades galegas emigradas foi meritísimo, sobre todo nos momentos culminantes do fenómeno, isto é, os finais do século XIX e comezos do XX, e mais resultou providencial na inmediata posguerra, cando a Dictadura franquista silenciou a produción pública do idioma en Galicia.

O labor de promoción do idioma das colectividades galegas emigradas foi meritísimo.
Lembremos algúns exemplos ben significativos. O principal libro en galego de Rosalía de Castro, Follas novas (1880), foi editado por La Propaganda Literaria de La Habana e vai dedicado pola autora á “Sociedade de Beneficencia d´os Naturales de Galicia” da mesma cidade. A iniciativa para a fundación da Real Academia Galega (1906) partiu da capital caribeña, na que residía o máis insigne poeta en galego do tempo, Manuel Curros Enríquez, que, por certo, faleceu alá. O ensaio máis valioso de Alfonso Daniel Rodríguez Castelao, Sempre en Galiza (1944), foi editado pola Editorial As Burgas do Centro Ourensán de Bos Aires, a cidade en que aquel atopou refuxio como exiliado e na que finou. A metrópole da Prata, a cidade galega máis populosa, converteuse na década de 1940 en capital da cultura galega, e mesmo da edición do libro en galego.