DISPOÑIBLE EN

GL
EN
ES

CONTACTAR

ACERCA DE LOIA



Lingua inicial en Galicia

A lingua inicial é a lingua na que as persoas aprenden a falar. En Galicia, a maiorí­a das persoas seguen a aprender a falar en galego, aí­nda que case a metade da poboación faino en castelán ou nas dúas linguas. As persoas maiores dixeron case todas as súaas primeiras palabras en galego. Entre os novos isto non é asÃí. Hai tamén unha diferenza importante segundo o lugar de Galicia onde se viva, porque hai máis galegos que aprenden a falar en galego nas vilas e aldeas que nas cidades e no interior que na costa, por ví­a da regra. Nos últimos anos podemos observar que descende o número dos que aprenden a falar en galego, sendo cada vez máis os que aprenden a falar en galego e castelán simultáneamente.

Máis da metade da poboación aprendeu a falar en galego, menos dun terzo fíxoo en castelán e os que aprenderon nas dúas linguas supoñen unha sexta parte da poboación.

Conforme descende a idade, son menos os que teñen o galego como lingua inicial e máis os que aprenden a falar en castelán.

Nos últimos once anos, aumentou o número de bilingues iniciais.

Sumario

1. O galego, lingua inicial dos galegos

A lingua inicial dos galegos utilizando os datos do Instituto de EstatÃística de 2003[1] é, maioritariamente, o galego.

Como podemos ver, máis da metade da poboación aprendeu a falar en galego, seguido do castelán e dos que aprenderon nas dúas linguas, que supoñen unha sexta parte da poboación. Os que aprenden noutras linguas son poucos, porque o peso das comunidades inmigrantes en Galicia con linguas distintas do castelán ou o galego é escaso.

2. A lingua na que aprenden a falar os galegos segundo a súa idade

Para afondar algo máis nos datos que se analizan, adoita estudarse a relación entre as variables principais con outras de tipo sociolóxico. Neste sentido, resulta interesante comparar os resultados segundo a idade dos entrevistados, o que nos permite visualizar cales son os cambios interxeneracionais e facer prospeccións, é dicir, imaxinarmos cal pode ser a situación no futuro. Se consideramos a lingua inicial por grupos de idade, temos estes resultados:

Nesta figura podemos observar con claridade como os galegos de máis idade son os que aprenderon a falar en galego en maior medida. Tamén observamos que conforme descende a idade, son menos os que teñen o galego como lingua inicial e máis os que aprenderon a falar en castelán. O número de bilíngues iniciais parece tamén aumentar conforme descende a idade, pero no último tramo (no dos menores de 16 anos), cambia a tendencia. A tendencia global, que ao principio é moi acentuada, perdéndose falantes de galego en gran proporción de xeración en xeración, parece suavizarse ao final. Podemos concluir que cada vez son menos os galegos que aprenden a falar en galego e aumentan os que o fan en castelán e tamén nas dúas linguas ao mesmo tempo, aÃínda que a situación tende a estabilizarse entre os máis novos.

3. Rural, cidade e lingua inicial

Por outra banda, podemos analizar os datos segundo criterios xeográficos. Deste xeito, podemos ver se hai diferenzas entre hábitats (rural e cidade, por exemplo) ou entre a costa e o interior. Exporemos aquí­ datos agrupados por comarcas e conxuntos de comarcas. Por unha banda distinguiremos as bisbarras urbanas galegas, que son sete: Vigo, A Coruña, Ourense, Santiago, Pontevedra, Lugo e Ferrol. Por outra banda, distinguiremos os seguintes conxuntos de comarcas: A Coruña Occidental (A Barcala, A Barbanza, Bergantiños, Terra de Soneira, Muros, Fisterra, O Sar, Noia e Xallas), A Coruña Oriental (Arzúa, Betanzos, Eume, Melide, Ordes e Ortegal), Lugo Norte (Terra Chá, A Mariña Central, A Mariña Oriental, A Mariña Occidental e Meira), Lugo Sur (Ulloa, A Fonsagrada, Os Ancares, Terra de Lemos, Chantada, Quiroga e Sarria) resto de comarcas de Ourense (Allariz e Maceda, Baixa Limia, Terra de Caldelas, O Carballiño, Terra de Celanova, O Ribeiro, Terra de Trives, Valdeorras, Verí­n, Viana e A Limia), Pontevedra Occidental (O Morrazo, O Baixo Miño, Caldas e O Salnés) e Pontevedra Oriental (Tabeirós-Terra de Montes, O Condado, Deza e A Paradanta).

Para poder comparar os datos de lingua inicial entre as diferentes comarcas, utilizamos a media de lingua inicial. O dato que obtemos é un número que oscila entre 1 e 3. A puntuación mí­nima serí­a para as comarcas con máis persoas co castelán como lingua materna e a máis alta para as comarcas onde hai máis individuos que aprenderon a falar en galego. Se establecemos unha escala de 5 graos, obtemos os seguintes resultados:

De acordo cos criterios expostos anteriormente, vemos como hai tres comarcas onde a lingua inicial tende máis ao castelán. Son as comarcas galegas onde menos xente ten o galego como lingua materna. Estas son as comarcas urbanas de Vigo, a Coruña e Ferrol. As dúas primeiras correspóndense coas máis poboadas de Galicia, cunha importante actividade económica e industrial. Nos cortes seguintes, atopamos o resto de comarcas urbanas, Pontevedra, Ourense, Lugo e Santiago. Estas están menos poboadas, hai nelas unha maior presenza de actividades do sector servizos e son menos puxantes que Vigo ou A Coruña. Tamén se atopan no último destes grupo as comarcas que se corresponden coa área de Pontevedra Occidental, que se caracterizan por un crecemento urbanístico importante nos últimos anos (sobre todo O Salnés e O Morrazo). No último tramo, o das áreas onde é maior o número de galegos que teñen o galego como lingua materna, atópanse o resto das comarcas non urbanas galegas, distinguí­ndose dous niveis. O primeiro constitúeno as comarcas non urbanas da provincia de Lugo, Ourense e as que conforman a área chamada A Coruña Oriental. No último tramo, onde se sitúan as comarcas con máis falantes iniciais de galego, atópanse as comarcas do interior da provincia de Pontevedra e as de A Coruña Occidental

4. Evolución da lingua inicial

Se facemos unha comparanza da lingua inicial dos galegos con outra fonte de datos recente, a do Mapa Sociolingüí­stico de Galicia de 1992[2] obtemos esta evolución:

Aquí observamos como neste período de tempo (11 anos) a tendencia é parecida á que observabamos na análise por idades. Vemos como, pese a que segue sendo a maioría, descende o número dos que teñen o galego como lingua inicial. O grupo que crece proporcionalmente máis é o dos bilingues iniciais. Os que aprenden a falar en castelán aumentan moi pouco. Podemos dicir que nestes once anos descendeu o número de falantes iniciais de galego e que son cada vez máis os bilingues iniciais.

[1] IGE (2004) Enquisa de Condicións de Vida das Familias. Coñecemento e uso do galego. Ano 2003. Santiago, Xunta de Galicia.

[2] Esta obra está publicada en tres tomos polo Seminario de Sociolingüística da Real Academia Galega: Lingua inicial e competencias lingüí­sticas en Galicia (1994), Usos lingüí­sticos en Galicia (1995) e Actitudes lingüísticas en Galicia (1996).