O Consello da Cultura Galega homenaxea os navegantes galegos en “Inventio mundi”

A presidenta do Consello da Cultura Galega (CCG), Rosario Álvarez, inaugurou esta tarde no Museo de Pontevedra a última exposición producida pola institución. Chámase «Inventio Mundi. Galicia nas viaxes transoceánicas. Séculos XV-XVII» e tal e como explicou a presidenta “ten unha dobre condición, a de traer á memoria unha parte importante da historia de Galicia e de homenaxear aos esforzados navegantes galegos que abriron os camiños do mar, atopasen ou non gloria na empresa”. Pola súa parte, o director do museo, José Manuel Rey, destacou que “poucas cidades como Pontevedra terán un pasado tan estreitamente vinculado co mar e darían á Historia tantos navegantes; e poucos museos terán aos mariños e navegantes tan presentes entre as súas coleccións”. A mostra toma un punto de partida, a primeira circunnavegación do planeta, a expedición Magalhães/Elcano cando se cumpren 500 anos da súa partida. Ofelia Rey é a comisaria desta mostra que se pode ver ata o 14 de xaneiro.
Conéctate co Consello da Cultura Galega en Facebook, Twitter ou comparte esta nova:

“Inventio mundi” non foi unha exposición doada. “É unha parte da historia de Galicia que se descoñece, que permaneceu practicamente invisibilizada e da que existen poucos documentos e materiais” explicou a comisaria Ofelia Rey. Por iso, unha das grandes fortalezas desta mostra está no relato, en explicar en pouco máis de trinta paneis unha historia da navegación galega que arranca nese interese de comercial coas Illas Molucas e remata no século XVII cando mudan as formas de navegación. Pero tamén está en recoñecer esa historia de navegación que chegou ata os noso días a través do imaxinario popular que recolle a nosa literatura.

A Galicia navegante no imaxinario literario
A posición atlántica de Galicia é fundamental para comprender a especificidade da cultura galega. Por iso a través de “Inventio mundi” tamén se recupera como perviviron no noso imaxinario popular os feitos históricos. Na literatura galega medieval, o Atlántico é o Mar Maior, cantado por Paio Gómez Chariño, o poeta almirante sepultado na igrexa de San Francisco de Pontevedra, a Boa Vila, porto importante aínda a fins do século XV. Pero hai máis, a historia do Colón pontevedrés; o Fernando de Magalhães que naceu na aldea de Magaláns, na mesma ría; pero tamén na literatura contemporánea en obras como as de Víctor Freixanes co seu “O triángulo inscrito na circunferencia”, entre moitas outras achegas.

A navegación histórica
O relato da navegación galega comeza coa epopea de Magalhães, que descobre unha nova ruta para ir ás illas Molucas, a das especias, pero sen ter que pasar polos territorios adxudicados a Portugal no Tratado de Tordesillas (1494). Como é sabido, Magalhães morreu na ruta pero regresou Elcano, que tentou explorar esa nova ruta. Por aquel entón Carlos V non tiña interese en reforzar o comercio de Sevilla con América e aproveitou as circunstancias políticas para crear na Coruña unha casa de contratación (da que non queda resto algún). Iníciase así un intento de explotar o mercado con América desde Galicia. Esa nova vía político-marítima concretaríase nun proxecto de colonización e cinco expedicións, das que só se fixeron catro.

A exposición dá conta desas catro viaxes, do tipo de embarcacións empregadas e dos nomes propios dos seus promotores e executores. “As expedicións foron un auténtico fracaso en canto o que se pretendía perseguir (abrir unha vía de comercio coas Molucas sen ter que depender de Portugal), no que morreron moitísimos homes (moitos deles galegos), nas que non se obtivo ningún beneficio” explica Ofelia Rey. Pero, ao mesmo tempo, a comisaria recoñece que foron moi positivas vistas con ollos de hoxe. “Permitiunos ver as prospeccións xeográficas, o cartografado da costa e un relato dunha tentativa truncada dun peso relevante de Galicia no comercio coas Américas” explicou.

A primeira das expedición tivo lugar en 1524, que é cando sae do porto da Coruña a carabela “Anunciada”. Á fronte está Estevão Gomes, que busca un paso entre o Atlántico e o Pacífico e abrir deste xeito unha alternativa ás Molucas polo norte. Aínda que fracasou no seu intento, percorreu a costa americana desde Terranova, a Terra dos Bacallaus, ata Florida.
A segunda foi a de García Jofre de Loaysa, que arrincou o 24 de xullo de 1525 seguindo a ruta tradicional. Malia que saíu unha armada de sete naves, once anos despois só dúas ducias de superviventes regresaron a Europa.

En 1527 saíu desde o cabo de Fisterra a terceira das expedicións. Tres barcos capitaneados por Diego García de Moguer, un experimentado mariño. Nunca chegou ao seu destino, acabou explorando o río Paraná e o Paraguai e volveu a España por Sevilla sen cumprir o seu mandato.
A cuarta e última expedición foi a de Simón de Alcazaba, navegante portugués ao servizo da Coroa de Castela. En palabras da comisaria, “foi un fiasco mesmo antes de partir porque este navegante aproveitou todo o seu mando para defraudar a facenda”.

Nesta historia da navegación sobresaen varias figuras galegas. Unha delas é a de Sebastián de Ocampo, que demostrou o carácter insular de Cuba. Outra é Fernando de Andrade (1477-1540) home chave e sempre presente nos proxectos que relacionaron Galicia coa empresa oceánica. Outro nome a ter en conta é o de Gómez Pérez das Mariñas que tivo importantes iniciativas náuticas no pacífico. E por suposto, Sarmiento de Gamboa que foi moi prolífico en relatos de alto interese histórico e unha figura fundamental para entender a cartografía posterior.