Ramón Otero Pedrayo

----

Ramón Otero Pedrayo

1888 Ourense | 1976 Ourense

Biografía de Ramón Otero Pedrayo

1888- Ourense | 1976 Ourense
Intelectual completo e poliédrico, Otero Pedrayo converteuse no Patriarca das nosas letras

Ramón Otero Pedrayo, o polígrafo da Xeración Nós, naceu o 5 de marzo de 1888 na ourensá rúa da Paz. Foi o único fillo de Eladia Pedrayo Ansoar e Enrique Otero Sotelo, un médico culto e liberal que, sendo deputado, defendera a Curros Enríquez cando o bispo Cesáreo censurou Aires da miña terra.
Edúcase o futuro escritor no seo dunha familia culta e abastada, entre Ourense e a aldea de Trasalba. Con dez anos ingresa no instituto e segue con entusiasmo as explicacións de Marcelo Macías, de Moreno López e de Padilla. Os bos resultados académicos que obtén explican que, en 1901, sexa elixido xunto a Cuevillas, compañeiro de estudos, amigo nos xogos, veciño e máis tarde irmán de angueiras políticas e culturais, para merendar con Emilia Pardo Bazán, de visita na cidade.
O 28 de maio de 1904 falece o seu pai e Otero convértese, subitamente, no home da familia. Apenas dous meses despois do enterro recolle, vestido de loito, o premio extraordinario que lle conceden no instituto.
En 1906, chega a Madrid para cursar estudos universitarios. Matricúlase en Filosofía e Letras e Dereito. Son anos pracenteiros, despreocupados. Lecturas, faladoiros e paseos ocupan o tempo dun mozo que se asemella moito ao Adrián Solovio que protagonizará Arredor de si.
Regresa a Ourense en 1911 coas dúas licenciaturas e disposto a preparar unhas oposicións que o convertan en profesor de ensino medio. Na cidade reúnese con Risco, Cuevillas e Primitivo R. Sanjurjo e non tarda en sumarse aos proxectos argallados polos amigos da infancia. En 1917 ve a luz La CenturiaNós, onde publica os primeiros artigos; «La confesión del hombre culto», no segundo número, e «Cartas espontáneas», no seguinte. Tres anos despois, no primeiro número de Nós, atopamos un artigo non asinado, titulado «Teixeira de Pascoaes e Nós» que, segundo os índices da colección redactados por Ben-Cho-Shey, debemos atribuír a Pedrayo. O primeiro artigo asinado, «Irlanda políteca no século XIX» aparece o 5 de decembro de 1921, a este sucederano moitos outros, fundamentalmente ensaios; entre eles o tantas veces comentado, «Ulyses, trad. de James Joyce», no número 32.
En 1921, coa oposición aprobada desde 1919 e tras varios destinos, acada praza en Ourense. En 1925 ingresa con Síntese Xeográfica de Galicia (1926) no Seminario de Estudos Galegos, no que un ano antes gañara un premio de narrativa con Pantelas, home libre (Lar, 1925). Comeza así a longa e produtiva andaina literaria de quen había ser chamado Patriarca das Letras Galegas. En 1928 a editorial Nós edita Os camiños da vida, a primeira gran novela do escritor e unha das obras fundamentais da literatura galega contemporánea.
Un ano despois ingresa na Academia Galega cun discurso titulado Romantismo, saudade e sentimento da raza e da terra en Pastor Díaz, Rosalía de Castro e Pondal (1931). Contéstalle o seu grande amigo da infancia, Vicente Risco. Coa publicación de Arredor de si consolídase a fama de home culto. A súa figura cobra peso na sociedade galega a través das intervencións públicas e dos innumerables artigos que asina nas páxinas de El Pueblo Gallego, Céltiga, A Nosa Terra e en xeral en canta publicación llo pedía.
Neste clima de enfebrecida actividade, a inminente chegada da República fai que algúns galegos, Otero entre eles, vexan a posibilidade de acadar a autonomía de Galicia. Iníciase un período de entusiasmo e traballo intenso. En 1930 percorre Ourense dando mitins de carácter nacionalista e anticaciquil. En abril do ano seguinte funda o Partido Nazonalista Repubricán d’Ourense para concorrer ás eleccións ás Cortes constituíntes. Entre 1931 e 1933 exerce como deputado en Madrid.
A actividade política intensifícase, e en decembro do 31 participa na fundación do Partido Galeguista, de cuxo primeiro Consello Executivo forma parte. Ante a inminente consideración da República como estado laico, Otero, católico, tenta que o nacionalismo conserve o maior grao posible de confesionalidade nas institucións. O 25 de outubro de 1931 o seu nome aparece asinando un documento, moi difundido na prensa do momento, que leva por título Afirmación católica dun grupo de nacionalistas. Pese a disentir das propostas do PG no tocante ao laicismo do estado, acatou as decisións da maioría e non abandonou o partido, participou lealmente na campaña do plebiscito do Estatuto e compartiu a alegría do triunfo acadado o 28 de xuño de 1936.
Tras o levantamento militar foi separado da cátedra e refuxiouse na casa de Trasalba. O retiro dura algo máis de once anos. Continúa escribindo en prensa pero faino normalmente baixo pseudónimo. A partir de 1946 comeza timidamente a asinar textos co seu verdadeiro nome. Un ano despois principia a redacción dos artigos de Parladoiro, unha sección periódica no xornal compostelán La Noche que supón a recuperación lenta e regular do escritor en lingua galega.
En 1947 viaxa a Bos Aires, convidado polo Centro Galego. A viaxe permítelle reencontrarse con vellos amigos exiliados, Castelao entre eles, e organizar a edición da monumental Historia de Galiza que patrocinará Manuel Puente.
Unha mostra máis do compromiso do escritor témola en 1949, cando nunha homenaxe ao poeta Lamas Carvajal, organizada en Ourense, ten a ousadía de utilizar o galego nun acto público. Están presentes diversas representantes de institucións afectas ao Réxime, que interpretan a actitude como unha afronta e unha aldraxe.
A piques de cumprir os sesenta e dous preséntase ás oposicións que o converten en profesor da Universidade de Compostela. Tras obter o voto unánime do tribunal, en outubro dese ano imparte a primeira clase das moitas que dará nos oito cursos que exerza como catedrático. Son tempos de ilusión e de contacto cos mozos.
O 25 de xullo de 1950 participa na fundación da editorial Galaxia, que presidirá ata a súa morte. García-Sabell, Fernández del Riego e Piñeiro convértense en amigos e compañeiros na construción dun novo proxecto que o ilusiona. En contacto permanente co círculo de intelectuais que alentan Galaxia, publica nas súas máquinas Por os vieiros da saudade (1952), e un traballo seu, «Na lembranza de Hölderlin», forma parte de Presencia de Galicia, o primeiro número dos cadernos da colección Grial. Pedrayo representa nestes anos a resistencia do galeguismo histórico.
En 1958 o grupo Brais Pinto inaugura a súa colección de versos co libriño Bocarribeira. Poemas pra ler e queimar, único poemario editado en vida polo autor.
Coa xubilación e o regreso á Ourense péchase unha etapa de vehemente actividade. Son anos de conferencias por toda Galicia, de ducias de artigos e prólogos, de traballo activo na renovación da Academia Galega, e de proxectos propios. Entre estes cómpre destacar O desengano do Prioiro (1952) e a colección de contos Entre a vendima e a castañeira (1957). En 1959 remata O señorito da Reboraina, a primeira novela en galego tras a Guerra Civil e a última que entregaría ás máquinas en vida. As homenaxes sucédense a partir dos anos sesenta. En 1975 recibe dos seus antigos alumnos o volume Teatro de máscaras, dezaseis pezas dramáticas breves asinadas en 1934, nas viaxes en tren que facía con Castelao para asistir ás Cortes.
Uns meses despois, o 10 de abril de 1976, falecía na súa casa da rúa da Paz.


  • Referencias

    • OBRA

      • Narrativa

        • En galego

          • Pantelas, home libre (1925)
          • O purgatorio de Don Ramiro (1926)
          • Escrito na néboa (1927)
          • Os camiños da vida (1928)
          • Arredor de si (1930)
          • Contos do camiño e da rúa (1932)
          • A romeiría de Xelmírez (1934)
          • Fra Vernero (1934)
          • Devalar (1935)
          • O mesón dos ermos (1936)
          • Entre a vendima e a castañeira (1957)
          • O señorito da Reboraina (1960)
          • O Maroutallo (1974)
          • Contos de Santos e Nadal (1988)



        • En castelán

          • Las palmas del convento (1941)
          • La vocación de Adrián Silva (1950)
          • La fiesta del conde Berstein (1988)





      • Ensaio

        • En galego

          • Síntese xeográfica de Galicia (1926)
          • Guía de Galicia (1926)
          • Síntesis xeográfica de Galicia (1926)
          • Estampas de Ourense a mediados do século XVIII (1927)
          • Pelerinaxes (1929)
          • Romantismo, saudade, sentimento da raza e da terra en Pastor Díaz, Rosalía de Castro e Pondal (1931)
          • Lembranza de Goethe (1932)
          • Morte e Resurrección (1932)
          • Breve historia de Galicia (1939)
          • Por os vieiros da saudade (1952)
          • Paisaxe e cultura (1955)
          • O espello na serán. Entre o Pedroso e o Viso (1966)
          • Síntesis histórica do século XVIII en Galicia (1969)
          • Os ríos galegos (1977)
          • Ensaio histórico sobre a cultura galega (1982)
          • Temas ourensáns (1996)
          • Sereno e grave gozo. Ensaios sobre a paisaxe (1999)
          • Fragmentos de Ulises. 1926 (2003)



        • En castelán

          • Paisajes y problemas geográficos de Galicia (1928)
          • Treinta y tres lecciones de Geografía general (1929)
          • Lecciones elementales de Historia Universal (1931)
          • Ensayo histórico sobre la cultura gallega (1933)
          • Lecciones de Geografía e Historia (1936)
          • Guía de Santiago de Compostela (1943)
          • Motivos sobre el paisaje de Galicia (1948)
          • Las ciudades gallegas (1951)
          • Santiago de Compostela (1953)
          • Geografía de España. Presencia y potencia del suelo y el pueblo español (1956)
          • Orense (1966)
          • Ciudades y paisajes de Galicia en la obra de Julio Prieto Nespereira (1977)
          • Galicia. Una cultura de occidente (1994)
          • Una historia del arte universal (2004)





      • Poesía

        • Bocarribeira. Poemas pra ler e queimar (1958)



      • Teatro

        • A lagarada (1929)
        • O desengano do Prioiro (1952)
        • Traxicomedia da noite dos Santos (1960)
        • Noite compostelá (1973)
        • Teatro de máscaras (1975)
        • O fidalgo e a noite (1979)





    • BIBLIOGRAFÍA

      • Alonso Montero, Xesús (2000): Oteriana. Vigo: Publicacións da Fundación Otero Pedrayo.
      • Arias Chachero, Patricia, Vázquez Monxardín, Afonso (2014): Ramón Otero Pedrayo. Unha fotobiografía (1888-1976). Vigo: Galaxia.
      • Baliñas, Carlos (1980): «Descubrindo a Otero Pedrayo». Santiago de Compostela: Revista Coordenadas.
      • Casares, Carlos (1988): Otero Pedrayo. Vigo: Galaxia
      • Villares, Ramón (2007): Fuga e retorno de Adrián Solovio. Sobre a educación sentimental dun intelectual galeguista. Vigo: Galaxia.





Publicacións nas que participou Ramón Otero Pedrayo

Portada de  Ramón Otero Pedrayo, mestre da cultura galega
LIBRO-AUDIO

Ramón Otero Pedrayo, mestre da cultura galega

Conferencias e ensaios
Portada de  Galicia e Europa
LIBRO-AUDIO

Galicia e Europa

Ramón Otero Pedrayo
Portada de  Homenaxe a Noriega Varela
LIBRO-AUDIO

Homenaxe a Noriega Varela

Mondoñedo, 19 de outubro de 1967
Portada de  A paisaxe galega, as súas leis e tipos
LIBRO-AUDIO

A paisaxe galega, as súas leis e tipos

Federación de Sociedades Galegas, Bos Aires, 26 de xullo de 1947
Portada de  Lembranzas de médicos galegos vistos por un profano
LIBRO-AUDIO

Lembranzas de médicos galegos vistos por un profano

Homenaxe da Academia Médico-Cirúrxica, Colexio Médico de Ourense: 7 de marzo de 1975
Portada de  Ramón Cabanillas
LIBRO-AUDIO

Ramón Cabanillas

Centro Galego de Madrid, 1964
Portada de  Ourense, as súas terras e xentes
LIBRO-AUDIO

Ourense, as súas terras e xentes

Xantar homenaxe do Día de Galicia . Centro Ourensán, Bos Aires, 26 de xullo de 1959

Epístolas de

Carta de Otero Pedrayo a Fraguas

Non hai certeza de que a orixe da misiva sexa Ourense senón que é unha conxetura.
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas

Esta carta menciona o ingreso de Otero Pedrayo na Real Academia Galega.
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas

Esta carta menciona a defunción do pai de Antonio Fraguas.
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas

Esta carta menciona a celebración dun mitin en Maside.
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas

Nesta carta parece que se alude a uns exercicios de oposición que está realizando Fraguas.
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas

Nesta carta menciónanse unha conferencia de Otero Pedrayo sobre Goethe e exames de Otero.
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas

Nesta carta Otero Pedrayo conta que soñou que morría.
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas

Nesta carta a alusión ao certame literario conxeturamos que se poida referir aos Xogos florais.
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas

Esta carta alude á morte da nai de Castelao.
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas

Esta carta alude a Antonio Fraguas ser premiado nos Xogos Florais.
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas

Esta carta alude á “Perla de Fonseca”.
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas

Esta carta inclúe unha recomendación para alumna e alumno de Trasalba.
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Seoane. 1947

Orense, 26 dos Santos, 47
Sr. D. Luis Seoane.


Meu querido e lembrado:
Rubín por a cidá vella, considerei adispaciño e figuróuseme nova a casa de Cornide e súa conversa de dona feituquiza e rococó ca misia Santa María cada vez máis románica, máis mariñeira e galega. Hai obras que co tempo milloran e peneiradas de circunstancias fánse de millor trigo. As veces, sofren e fán sofrir por demais de sinceiridade i-expresión. Agora están erguendo grandes “bloques” e vaise equilibrando na curva a anomalía na gravedade producida por a casa Pastor. Estiven maxinando o desacreditado e fermoso poema estilo Hugo Fóscolo do Peñon das Ánimas, moimento funerario dos prerrománticos e seguín o parpadexo do sol nas cristaleiras da Mariña e seu asombro ó topar unha falla no teclado dos dedos da lus. Soio foi un viaxen de cumpridor. Penso no cerne do inverno voltar a Compostela, a Corme e Laxe, e a Coruña. A tal lumioso e falangueiro o outono que chega deica hoxe que non hai vagar pra escribir cousa algunha. Os moitos proieutos que fixen no barco debéronse deixar engaiolar por as sirenas.

Lembranzas nosas pra todos os amigos: Colmeiro , Dieste , Baltar , Cuadrado . Tiven carta de Otero . Moito pensamos, miña dona e mais eu, en Vdes. e n’aquil xantar. Doéndonos moito de non nos ter despedido da súa dona polos mil trafegos dos derradeiros días. En verdade, foron poucos, sobre todo pra xentes afeitas ó ritmo do vivir aldeán e de pronto botadas a outro. Escríbolle no meirande silencio, docemente alagada a ialma nas doces cromáticas da carballeira onde estiven por a tarde, inda me envolven â luz do quinqué. N’ista casa vivimos no dezanove. Moita compaña me fán os seus dibuxos. Sinto n’eles cousas deica iles case inéditas de Galiza. Tiven un sobresalto. Un dos bultos –onde viñan as millores cousas: libros, Vde., Colmeiro– foi parar a Génova. Voltóu sin perdas. Como lle dixen na outra, meu viaxe espertou na Galiza moito interés e ao tempo en outros un sentimento de estraneza. Queren formar unha biblioteca galega, de varias series hai por o visto xente de moitos cartos no asunto. Eu penso na xentil empresa de Vdes. Non sei escribir n’iste papel que protesta. Tén présa e engúrrase. Ademais con Vde. hai que ter conversación. Saúdos de entramos pra súa esposa, da miña pra Vde., e unha rexa aperta de seu amigo moi agradecido de sempre.

R. Otero Pedrayo

Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Seoane. 1948

Trasalba (Orense), Abril de 1948

Muy querido y recordado amigo Seoane:sss

Con ésta pereza primaveral, apenas tiene uno energía para escribir. Sé que me voy haciendo viejo. Vuelvo a sentir los días calmizos de Abril como a los 15 años. Vds. no pueden figurarse, y muy poca gente nueva en estos tiempos los encantos y el orgullo un poco petulante de gastar las horas a lo millonario, propio de señoritos de aldea de cuya casta soy uno de los últimos tipos aunque nada valleinclanesca ni siquiera a lo Pardo Bazán . De los escritores que se ocupan actualmente de Galicia en castellano, casi todos están en un período de optimismo de barra de bar o de comida de aldea en casa grande de extraperlista y día de entierro: todo se vuelve exaltar el vino del Ribeiro y cantan mil proezas de borrachos de que se reirían los buenos bebedores de cerne de la aldea. Aquí se hace erudición. En general bien. Se publican muchos documentos, se afina poco a poco en el conocimiento literario de épocas antes incógnitas como el xvii. Algún día surgirá el historiador de profundas y evocadoras temáticas. En la aldea se nota la baja del ganado y del vino, lo que trastorna rapidamente la Economía. Las Fiestas se convierten en campeonatos de engullir y el paisano se pone serio. Serio a lo burgués. Se aburguesa. El ideal es: un negocito, un camión, concejalía y respetabilidad en la capital de la provincia. Vigo sigue atrayendo pintores. Se habla de una gran exposición de Pintores Gallegos en Madrid. De Orense ha salido un chico muy bueno, de leal pintura, maestro en el gris de los retratos y en las actitudes que reflejan o un cansancio melancólico sin complicaciones, o una pausa germinal: Prego de Oliver .

Creo que el joven maestro, indiscutible, no captado por su provechosa y estupenda maestría clásica es Díaz Pardo, Isaac Díaz Pardo. De nuestros amigos, poco puedo decirte. En todo el invierno sólo salí, creo que dos veces, a La Coruña. Mucho me acordé de Vd., como le decía en mi anterior, a lo que pude recordar, y saludé a la Torre en representación de su prodigioso mitógrafo que es Vds... Es posible que vuelva por el Jardín de San Carlos dentro de unos días. Es curioso, pero, según vamos llegando al verano, me represento con mayor claridad las dichosas horas pasadas con Vds. Le pido un saludo para Colmeiro. Ahora están los centenos como él solía pintarlos para el Dr. Baltar. Escribiré en éstos días a Rafael Dieste. Afecto de Fita, mi esposa, para la suya, a las que uno mi saludo respetuoso. Y Vd. Muchas veces hablamos en este viejo silencio de la casa de los momentos que pasamos reunidos.


Un gran abrazo de


Ramón Otero Pedrayo

Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Usero e de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1949)

Os remitentes son tanto Ricardo Carvalho Calero como Francisco Usero.
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1949)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1949)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1949)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1949)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1949)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1949)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1949)
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1949)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1949)
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1950)
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas

Esta carta fala das oposicións de Otero Pedrayo.
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1950)
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1950)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1950)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1950)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1950)

O enderezo de remite é a Rúa San Roque 14, 1º
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1950)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1950)
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas

Esta carta fala do nomeamento como membro da Real Academia Galega.
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1952)
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas

Esta carta trata dun texto polémico de Ferro Couselo.
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1952)
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1953)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1954)
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas

Nesta carta agradécese un artigo sobre un libro de Otero Pedrayo.
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1954)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1954)
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1954)
Carta de Otero Pedrayo a Seoane. 1954

Ourense, 19-IV-1954

Meu querido e ademirado amigo:

Tiña fai tempo mentes de escribirlle. Sempre penso en Vde. Na súa xenerosa e moceira conceición do mundo, no seu infindo amor por os homes e isa vivencia de Galiza que nos fai a todos nenos e devolve as cousas a un tempo mais mollado de oríxenes, nunha especie diría eu –de Ur— románico si non tivera medo das cristaizaciós profesorales, pensando en obra de un decorrer de fonte, regueiro e río de formas. Cas facianas saídas do sono, ou apenas afastadas do barro, e os ollares aínda calados sin literatura e sin costume, maravillados do que enxergan, dándose enteiros á luz. Cecais ledos de se afastaren do que levan drento. Sin pensar nelo, é Vde. un comentarista do Génesis. Os homes, anque non queiramos, somos sempre discípulos de un libro da Biblia. E hainos do Cantar dos Cantares, do libro de Job, dos Macabeos os violentos e guerreiros… Vde. –como o Padre Feixó , pero íste o dí– é dos de Primeiro Libro, o máis perto do alento de Deus. Non podemos esquencernos, miña dona e eu, as horas ben poucas e fondas decorridas con Vdes. Cando chegou de volta o matrimonio García Sabell –unha parexa que por a amizade reconcilia a un co vivir, xenerosa e fortalecedora reconcilia a un co viño– falamos moito de Vde. e volvín a alentare naquilas horas xa lonxanas. Eu, meu querido amigo, traballo moito, non sei si ben. Como vello, preciso da parola e do paseo. Asín mil cousas maxinadas se non poden enteirar. Tamén a semán soio conta con cinco días para min, pois co viaxe dispacioso Trasalba –nestora groria dos xestales brancos en frol– dous vanse en cansanzo e fouterías. Teño o encarrego do discurso de overtura da Universidade compostelán para o 1º de outono de iste ano. Vouno facer sobre a Galicia emigrada. É Ano Santo. Quixera facer algo bon. Pídolle soio unha axuda de moita valencia: unha nota curta de artistas galegos da emigración e outra do “clima” no arte. Perdoe. Será pra Vde. un minuto. Estou tolo de alegría cas Tapas. Quedo agradecido como si miña nenez viñera agora de novo con un saber de velleza redemida de pesadumes por as portas de esta casa onde nacín. Unha aperta a Varela . O poema é faiscante chafarís, plumas de galo con chapeo, ría en noite de pirotecnia e folión de delfíns e sereas. E das Tapas dígoche como tras de cada unha maxino o libro e gosto de miralo camiñando por o mundo, valente, ou escondéndose como o home que non quer ser coñecido no telderete do pulpeiro. Dende eiquí mándolle outra longa aperta, querido Seoane. Estou un pouco canso e inda teño de escribir un conto. Mañán, chegando a Sant-Iago –haberá á noite un luar suicida que se escacha a testa nas lousas da Quintán e as monxas piden a berros que lles creben as reixas pra saír a componelo– lembrareime de Vde. Hai un luar con dorna que val o principado de Sálvora e outros milleiros de cousas. E asín ten de seguire noso amigo. Falarei mañán con Sabell. Beberemos un branco ullán a saude da súa dona e a súa.

Estou triste porque deixei na aldea a miña nai de 95. Súas Tapas me consoaron.

Sempre o vello amigo e ademiradore

Otero Pedrayo

Apertas a Cuadrado, amigo moi querido, certos lusco-fusco dos Concheiros están cheos sempre de íl.

Adeus!

Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1954)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1955)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1955)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1955)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1955)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1955)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1955)
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas

Nesta carta fálase do discurso de entrada de Fraguas na RAG.
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas

Nesta carta fálase da morte da nai de Fraguas.
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas

Nesta carta fálase da morte da nai de Fraguas.
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1955)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1955)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1955)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1955)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1955)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1955)
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1956)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1956)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1956)
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1956)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1956)
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1956)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1957)
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1957)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1957)
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas

Nesta carta fálase da defunción do irmán de Fraguas en Bos Aires. Tamén dunha homenaxe a Rosalía.
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1957)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1957)
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1957)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1957)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1957)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1957)
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1958)
Telegrama de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1958)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1958)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1958)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1958)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1958)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1958)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1958)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1958)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1958)
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1958)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1958)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1958)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1958)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1958)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1958)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1959)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1959)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1959)
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1959)
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1959)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1959)
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1960)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1960)
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1960)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1960)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1960)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1960)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1960)

O día indicado na data é aproximado, estímase entre o 20 e o 29 do mes.
Carta de Manuel Puente a Ramón Otero Pedrayo, 1961.

Manuel Puente
Buenos Aires Enero 4 de 1961

Señor Don
Ramón OTERO PEDRAYO
TRASALBA (OURENSE)

–COPIA–
Meu querido Don Ramón:
Estou seguro que vostede estará estrañado da falta das miñas noticias, en tanto tempo, pero pódolle asegurar que naides como eu estaba sofrendo por non poder escribirlle algo satisfactorio en col da empresa que me comprometín coa patria –de facer imprentar a Historia de Galiza– pero ese compromiso non dependía solo da miña bontade que nunca faltou, si non en primeiro lugar, que de ahí mandaran os traballos debidamente ordenados, e en segundo lugar que a persona que aquí se comprometeu a dirixir a impresión, cumplira.
¿Si os dous puntos esenciales me fallaron que podía facer eu?.
Si co primeiro cumplín poñendo ahí os fondos necesarios para pagos de mapas e colaboraciones, co segundo ainda mais, contratando coa imprenta en base a “Maquet” o os detalles elaborados polo mismo responsabel– contratando cos clichés etc, a imprenta aboneille a primeira cuota ($ 37.500) que creo perdida, fixen entrega de todos os materiales que estaban no meu poder, testos, debuxos, mapas, e nada se fixo, a imprenta dí que se perxudicou coa perda da composición e esixe novo contrato aos novos precios, 15 ou 20 veces mais caros, – ¿podia eu volver a confiar para contratar de novo con novos aportes que tamén se perderían?.-
Cando vostede estuvo eiquí, dixen eu en unha xuntanza que a Historia de Galiza se faria e dende entonces pasei intres moi amargos, sin saber que facer, –a parte de ahí pensei que podía remediarse pero– ¿Cómo resolver o de aquí, si pensaba que o sucedido tocaba os bordes de un sabotaxe? -.-
Polo esposto darase conta os motivos de non escribirlle, fago oxe ledizoso pola seguridade que teño, e que por fín teremos a Historia de Galiza –gracias a vontade, capacidade e patriotismo de un gran galego, que enterado das dificultades con que eu me encontraba, ofreceuse patrióticamente a encargarse él, de correr cos traballos de impresión, estoume refirindo a Don Luis TOBIO.-
Comprenderá vostede a tranquilidade que oxe enche o meu espritu, –e a alegría que teño en comunicarlle a vostede esta novedade.-
O dia 12 de Nadal fumos a Montevideo, Prada, Abraira e eu levándolle a Don Luis TOBIO todo o material que tiña no meu poder –incluso debuxos e mapas– e, o por alí en órden as cousas, notamos que, o seu traballo non está completo, e decir que n imprenta ou en outra parte estraviaron algunas follas últimas, e como creo que a vostede se lle enviaron as copias da imprenta para correxir, e si non que terá copia do traballo que mandou oportunamente, lle rogo lle faga chegar directamente a Don Luis a parte que el lle pida –pois para que non mande todo, el lle dirá dende que parte en adiante falta.-
Tamén nos falta o mapa xeral de Galiza que era o mais grande e estaba solo en unha carpeta, ainda temos espranza de que SEOANE a encontré, e me gustaría si vostede podría averiguar no cartógrafo de Madrid si poderia facer outro mapa, pronto, e canto costaría.-
Infórmolle que a Don Luis TOBIO lle dín amplios poderes para tratar con vostede e con todos os colaboradores e facer baixo a miña responsabilidade económica todo o que sexa necesario o seu parecer para terminar a impresión da Historia e Galiza, de maneira que en adiante todo o que Don Luis resolva ou ordene ten a miña conformidade.-
En próxima carta fareille un detalle de todos os fondos enviados a esa.-
Termiño enviandolle a vostede e a sua dona moitos saudos e augurios para o ano 1961 con un abrazo do seu

S S S
[sen asinar]


Carta de 2 páxinas. Copia sen asinar.
Carta de Ramón Otero Pedrayo a Lois Tobío Fernández, 1961.

Trasalba, Ourense 3 do febreiro 1961

Sr. D. Lois Tobio
Meu querido e lembrado amigo: Sua carta tróuxome a meirande alegría. Estiven de viaxe. Por iso demorei a resposta. Escribireille con regolaridade. Eiquí os amigos colabouradores desconfían da pubricación. Soio ca saída de un bó volume renascería o entusiasmo. Xa lle escribirei con mais calma. Istas letras son soio de agradecimento. Vai a concrusión do prólogo xeográfico. Pois iso e non Xeografía é o meu traballo. Cecáis estaria ben unha Bibliografía xeográfica de Galiza. O mapa grande vaise demorar moito. ¿Que tal unha boa fotografía do Venerable Fontán?. É grande e boa a ilustración cartográfica. Mire si fai falla algunha fotografía maís, por exempro, de Vigo.. A Prehistoria pode estar en pouco tempo. Igual a hestoria dos Peleníraxes por Carro.. Do demais hai moito traballado e sin orgaizar.. O interesante é a pronta saída do volume de Etnografía, verdadeira obra prima, que xa perde por o moito tempo de agarde. O Risco xa non traballa con gosto máis do que en cousas literarias.. Enfín, dentro de dous días lle escribirei.. Sua carta devolveume a confianza. Saudos da miña muller. Lembranzas na sua casa. E ós amigos
Sempre seu vello aluminador [¿?]
R. Otero Pedrayo [sinatura autógrafa]

Carta de Ramón Otero Pedrayo a Lois Tobío Fernández, 1961.

Ourense 11 febreiro 61

Sr. D. Lois Tobío - Montevideo

Querido e lembrado amigo: Estou moi ledo ca nova orgaización da que xa foi chamada a "Grande e Xeneral Estoria". Débolle falar con absoluta sinceridade. O empeño precisaría unha verdadeira orgaización e unha forte base económica. Os colabouradores propostos ou os mais desconfían. A vida é dura e os traballos de investigación lentos. Custan moitos as tempadas nos arquivos e as fotocopias. Sin falar por hoxe do orixinal en poder de Vde. vóulle mañifestar o estado do traballo: A) feita, con ben poucos engadidos e notas por Xaquín Lourenzo, a Prehistoria, por o inesquescente Cuevillas: b) feito un volumen enteiro de historia das Pelerinaxes dende as orixes deica hoxe por S. Xesús Carro: Vde sabe seu caraiter; quixo traballar soio; c) de Idade Meia por Ferro e por mil listas de fontes no Arquivo Histórico Nacional cuias papeletas eu gardo; d) de Idade Moderna tamen moita nota de fontes. Pro hai de esculcalo todo ben deitamente ben pagando fotocopias. Hai tamén moitas fontes de outros arquivo de época celto-román di Bouza ter traballado moito; quedamos en que a outra Idade Meia a fixera Ferro e a baixa Ferro ou Filgueira facendo dende logo Filgueira a Poesia medieval. No sei si cumprira. Chamoso Lamas fará non o dubide a historia do Arte. Eu quedeime co XVIII e XIX, fora [?] da cultura, e traballo moito. Coido que en dous anos podo ter rematados os dous volumes. ¿E o demais? ¿Que se mete co XVI e XVII? Compre unha nova orgaización e moito diñeiro. Por o pronto será gran cousa que saia a Etnografía. O Risco está vello e doente. Coido que sere orixinal está cheo de cravos.. Saidos os dous, ou o Tomo [¿?], xeografía, xeoloxía, bioloxía, etnografía –hai de pensar no demais a base de non seguire un orde cronolóxico esaito.. Enfin, agardo a sua opinión e sigo traballando no meu. Ben sei que D. Manuel gastou en [¿?] moito diñeiro. Debeu ser ouxeto de algun engano nas imprentas. Pidolle a sua opinión. Francamente sin cartos os mais dos colabouradores non traballan entendendo honorarios de investigación e de obras feitas. Falarei con Aquilino sobre o tratado de historia da lingoa que pode saír en calquer tempo. Escríbame. Saudos na casa. Sempre o vello amigo

R. Otero Pedrayo [sinatura autógrafa]

A edición da Historia de Galiza.

Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1961)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1961)
Carta de Ramón Otero Pedrayo a Lois Tobío Fernández, 1961.

Trasalba, Ourense, 11 do maio 1961.
Sr. D. Lois Tobío
Montevideo

Meu querido Tobío:
Apertas. Pensando sempre nos amigos sobre todo nos de lonxe nista verde soedá trasalbesa escondida polo canto do cuco. ¡Que ben nestora comendo churros na Ferradura por as nove da mañán e mirando víbrar as torres cas balaladas da Ascensión!.. Eíqui os colabouradores da "Historia" pensada por Manuel Puente mañifestanse esceuticos, procuran non falar do problema quezáis por non amolarme a min. En tantos anos a Etnografia –non penso no introito xeografico– poido ter dado bos froitos e enqueito o nome galego en todo o mundo culto.. O traballo do Risco ten valeiros. O Risco xa non está pra traballos fortes. Peteira lixeiramente en materias literarias e deixase levar por a vaidade. Si a Etnografía saira co nome de Risco voltaría o seu verdadeiro rango.. O proieuto require – por agora e soio pra "internos"– si se levar adiante outra orgaización, cunha forte base económica e unha oficina ou centro reitor e orgaizado con ficheiros e todo o necesario. Cos cartos empregados teñense feito milagres. Pro hoxe a vida está moi outa. ¿Como se vai soster un inquerito de meses en arquivos? Eiquí hai unhas pesetas de Puente o meu nome na Sucursal do Banco da Cruña en Ourense, unhas 23 ou 30 mil que non emprego agardando novas guías. O volume da Prehistoria e o das Pelerinaxes en conxunto están dispostos pra ben logo. Do demais hai calicatas esporadicas. Eu teño moito do XVIII e XIX e en dous anos podería arranxar maís dun volume. Son un vello, 73 feitos. Vou ter con Vde unha correspondencia regular. Quixera saber sua aspiración concreta. Quixera as veces deixar a direición pois non responden eistremados [¿?] na longa agarda do primeiro tomo. Compría un esquema, semellante ou millorado do que se acordou con Seoane. Por certo que Seoane non me puxo nunha soia letra. Na editorial "Citania" estabase imprimindo unha vida anovelada de Rosalía que ali deixei o 59 e non sei como vai. O importante é na "Historia" un criterio e vontade segura. Saudos na casa. Sempre o vello amigo que moito lle quere
Ramón Otero Pedrayo [sinatura autógrafa]

Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1961)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1961)
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1961)
Carta de Ramón Otero Pedrayo a Lois Tobío Fernández, 1961.

Trasalba 30-VII-61
Sr. D. Luis Tobío
Montevideo

Querido amigo: Moi ledo ca sua carta. Devolvolle o esquema xeografico. Coido que así vai ben. Trátase de un limiar xeográfico e non de unha xeografía. E concedín moito as chamadas dos ríos e da costa. Penso que a cartografía é do millor. Mandarei unha presa máis de fotos. Quixera saber en canto tempo. Eiquí domina a preguiza. Escríballe a Parga. Estou abraiado ca morte súpeta de Aquilino Iglesia Alvariño. Estiven co il o 27 en Sant Yago, tan bon e ledo e bebedan. Morreu o 28 cando xa eu estaba eiquí. Xa o libro tén de levar unha necroloxía. Hai que procurar quen faga a historia da lingoa pra pubricar polo común da Idade Meia. Quezais Isidoro Millán González Pardo, ¿? ativo de Pontevedra. Estarei en Sant Yago mañán e buscarei consello. Non sei si a Introducción vai coa Etnografía. Coido que non. Pois abultaría demais o volume. Estou contento agora novamente por mirar pubricada a Etnografía. O pior vaí ser a revisión. O Risco non está hoxe para traballos serios. De todos xeitos pídalle cando tería a sua idea xeneral da obra. Eiquí os mais desconfían ca longa demora. Hanse animare o locir a portada impresa. Saudos na casa. E ó filliño. Con apertas a Canabal grande, puro e cerme galego, e o apaixoado e consecoente Crestar.. Penso que M? Risco-Macías deixaria ben posto noso pabellón e seu nome. Adeus. Sempre o vello amigo
Ramon Otero Pedrayo [sinatura autógrafa]

Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Ramón Otero Pedrayo a Lois Tobío Fernández, 1961.

Ourense 5-XI-1961

Sr. Dn. Lois Tobío
Montevideo

Meu querido amigo: Abrazos. ¿Porque na entrada do inverno e cunhas voltas por Sant Yago lémbrase un máis vivamente dos amigos?. Agardo letras de Vde sobre a Historia. Precísase un novo sistema e nova finanzación. Eu entendereime direitamente con Vde. Escribireille todos os meses. Noso amigo Sebastián M. Risco Macías tróuxome recados e indicaciós. Hoxe limitareime a tres probremas:
O estudo de Aquilino Iglesia –q.D.t.– pode servir con algunha demudanza no tono que non caia na pura doutrina e teoria. Nisto estaba o propio Aquilino conforme. Aseguroumo xa no vran saíndo da catedral falando entramos na Quintana e na Rúa Nova e houberao il feito de non o coller de sutoque a morte.
Pra o grande mapa de Galiza compre saber o formato do volume. Si me di con xusteza as dimensios e outras notas de acomodamento mándase facer o Instituto Geográfico pidindo diante presuposto.
As modificaciós no traballo de Aquilino debíaas facer Vde que está en xornaleira relación co senso e esprito dos emigrados, de isa rexa Galiza. Pois coido que debe ire no principio da obra.
Eu teño 73, case 74 anos, con enerxia de abondo pero amingoada pola doenza da perna esquerda e tamén –entre vellos amigos pódese dicir– pola merma económica que supón a xubilación da cátedra e o cativo prodoito do capital en terras. Hoxe só é sentimento ó que me cingue os eidos herdados que non deixarei como non teña moita precisión. Hai que pensar noutro direitor mais novo e proveitoso. Farei e sigo traballando no meu XVIII e XIX.
Saudos a Canabal e sua boa xente. Escribireille. E a Crestar. E na sua casa.
Sempre o vello amigo
R. Otero Pedrayo [sinatura autógrafa]

Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1961)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1962)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1962)
Telegrama de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1962)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1962)
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1962)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1962)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1962)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1962)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1962)
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1962)
Carta de Ramón Otero Pedrayo a Lois Tobío Fernández, 1962.

Ourense 27 de setembre 1962
Sr. Dn. Lois Tobío
Montevideo

Meu querido e lembrado amigo e irmán:
Unha aperta calada e fonda, unha das meirandes e verdadeiras do meu vivir vai para Vde nista folla. Estaba en Santander cando chegaron os dous volumes. Falóume deles Ramon Piñeiro con grave entusiasmo. Fai dous días camino por eles. Corro polo Valedouro ou a Mahia. O peito alenta en ámpito estenso; saia de pazo, cráustro, paisaxe, ría. Medrou un souto oután. Fai pequenos os demais matos e arboredas .. Inda non podo facer unha estimación ouxetiva. Soio testemuñar miña ademiración e respeto diante a laboura de Vde para canto no arenal e peiraos do seu traballo e entusiasmo que os dous navios saíran o mar.
Un novo tempo na historiografía de Galiza. Un libro, dous, non do ano. De moitos anos como autoalidade. Algo de menhir ou castro ondeador de infinidos remuiños.
Houbera gostado millor que a miña parte levara o tíduo do que é: Introducción xeográfica. Mais o terlle avisado decatarase deseguido. Non deixa, quezais, de ter un senso o feito de ter nado os tres autores cada un na sua xeneración, nun seitor curto de ¿? da Paz, de Ourense, a menos de 15 metros os berces mais derriados un do outro.
Saudos na casa e ós amigos. Sempre o vello irmán agradecido, emocioado,
Ramon Otero Pedrayo [sinatura autógrafa]

Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1962)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1962)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1962)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1962)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1962)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1962)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1962)
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1963)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1963)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1963)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1963)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1963)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1963)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1963)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1963)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1963)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1963)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1963)
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1963)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1963)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1963)
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas

Nesta carta fálase da Comisión pro-lembranza do P. Feixóo.
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1964)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1964)
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1964)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1964)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1965)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1965)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1965)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1966)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1966)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1966)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1966)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1966)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1966)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1966)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1966)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1966)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1966)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1966)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1967)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1967)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1967)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1967)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1968)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1968)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1968)
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1969)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1969)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1969)
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1969)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1969)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1970)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1970)
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas

Nesta carta Otero Pedrayo agradece a Fraguas que o propuxese para un cargo. Tamén se menciona unha novela sobre Pedro Madruga.
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1971)
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas

Non hai certeza de que a data da misiva sexa o 4/10/71 senón que é unha conxetura (día de San Francisco).
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1971)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1972)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1972)
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1972)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1972)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1972)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1973)
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1973)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1973)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1973)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1973)
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas

Nesta carta fálase dunha operación na Rosaleda.
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1974)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1974)
Carta de Carballo Calero a Otero Pedrayo (1974)
Carta de Otero Pedrayo a Carballo Calero (1974)
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas
Carta de Otero Pedrayo a Fraguas

Artigos

FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (7/1933) Marxinás universitarios. Saúdo ós emigrados. Galicia [Bs As 1930]. 2ª época (321), 2.
Mencións: Ramón Otero Pedrayo ;
FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (12/1933) Camiños. No loitar cotián pol-a propia cultura. Galicia [Bs As 1930]. 2ª época (340), 3.
Mencións: Ramón Otero Pedrayo ;
FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (2/1934) Antoloxía nacional. Os inteleituas finiseculares. Galicia [Bs As 1930]. 2ª época (349), 3.
Mencións: Ramón Cabanillas ; Vicente Risco ; Antonio Noriega Varela ; Ramón Otero Pedrayo ; Castelao ;
FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (6/1934) Apuntes. Cadro de Coores, de Otero Pedrayo. Galicia [Bs As 1930]. 2ª época (366), 3.
Mencións: Ramón Otero Pedrayo ;
FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (11/1934) Literarias. A romeiría de Xelmírez. Galicia [Bs As 1930]. 2ª época (390), 3.
Mencións: Ramón Otero Pedrayo ; Arcebispo Xelmírez ;
FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (8/1949) Las jornadas rosalianas del "Día de Galicia". Homenaje del Centro Gallego Boanerense a nuestro Gran Lírico. Galicia [Bs As 1926]. (438), 13 .
Mencións: Rosalía de Castro ; Ramón Otero Pedrayo ;
FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (2/1950) Galicia, ante la figura símbolo de Castelao. Galicia [Bs As 1926]. (444), 19 .
Mencións: Ramón Baltar ; Ricardo Carballo Calero ; Xesús Carro ; Ben-Cho-Shey ; Manuel Gómez Román ; Antón Iglesias Vilarelle ; Florentino López Alonso-Cuevillas ; Carlos Maside ; Ramón Otero Pedrayo ; Castelao ;
FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (4/1950) Galicia cada treinta días (marzo). Ronsel. Galicia [Bs As 1926]. (445), 9, .
Mencións: Ramón Otero Pedrayo ; Manuel Puente ;
FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (5/1950) Galicia cada treinta días (abril). Ronsel. Galicia [Bs As 1926]. (446), 7 .
Mencións: Adelardo Curros ; Ramón Otero Pedrayo ;
FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (5/1950) Otero Pedrayo en su sitio. Galicia [Bs As 1930]. (1109), 8.
Mencións: Ramón Otero Pedrayo ;
FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (6/1950) Galicia cada treinta días (mayo). Ronsel. Galicia [Bs As 1926]. (447), 4, .
Mencións: Victoriano García Martí ; Ramón Otero Pedrayo ;
FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (7/1950) El Pazo de la Cuqueira. Galicia [Bs As 1930]. (1116), 4.
Mencións: Ramón Otero Pedrayo ;
FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (11/1950) Galicia cada treinta días (septiembre). Galicia [Bs As 1926]. (452), 17 .
Mencións: Ramón Cabanillas ; Fernando Cadaval ; Manuel Colmeiro ; Ramón Otero Pedrayo ;
FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (5/1952) Galicia cada treinta días (diciembre). Ronsel. Galicia [Bs As 1926]. (465), 8 .
Mencións: Xosé María Álvarez Blázquez ; Manuel María ; Vicente Risco ; Ramón Otero Pedrayo ;
FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (9/1952) Treinta días de vida gallega: Nuestro resurgimiento cultural Movimiento musical El mundo de los libros Actividad artística Fiestas y romerías Otras informaciones. Galicia [Caracas 1952-54]. 1ª época (2), 9 .
Mencións: Antonio Ángel ; Henry Brathome ; Álvaro Cebreiro ; Álvaro Cunqueiro ; José Fernández Martínez ; Jesús Gómez Tonel ; José María de Juan ; Carmen Juega ; Manuel López Garabal ; Rogelio Lorenzo ; Ovidio Murguía de Castro ; Otero Baena ; Ramón Otero Pedrayo ; Manuel Pesqueira ; Faustino Santalices Pérez ; Seijo Rubio ; Rafael Usandivaras ; José Ramón Villar Chao ; Arcebispo Xelmírez ;
FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (12/1952) Treinta días de vida gallega: El mundo de los libros Miscelánea informativa El arte y la música Notas económicas Vigo, ciudad en auge. Galicia [Caracas 1952-54]. 1ª época (4), 4 .
Mencións: Francisco Asorey ; Pura García de Villar ; Ramón Menéndez Pidal ; André Navarra ; Ramón Otero Pedrayo ; Bernaldo del Río ; María de Villarino ;
FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (12/1952) Galicia cada treinta días (septiembre y octubre). Galicia [Bs As 1926]. (468), 17 .
Mencións: Domingo García Sabell ; Ramón Menéndez Pidal ; Ramón Otero Pedrayo ;
FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (2/1955) Sobre tres libros publicados por "Ediciones Galicia". Loa de la amistad. Galicia [Bs As 1926]. (481), 18 .
Mencións: Ramón Otero Pedrayo ;
FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (11/1955) Otero Pedrayo fala de Galicia e da súa cultura. Galicia Emigrante. (15), 3, .
Mencións: Ramón Otero Pedrayo ;
FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (1956) A guía de Compostela. Lar. (272), 13 .
Mencións: Ramón Otero Pedrayo ;
FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (6/1957) Noticiario Gallego. Galicia [Bs As 1926]. (495), 9 .
Mencións: Ricardo Carballo Calero ; Conde de Quirós ; Ramón Otero Pedrayo ;
FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (4/1958) Noticiario Gallego. Galicia [Bs As 1926]. (500), 6 .
Mencións: Concha Castroviejo ; Manuel Curros Enríquez ; Xosé Filgueira Valverde ; Domingo García Sabell ; Xosé Luís Méndez Ferrín ; Ramón Otero Pedrayo ; Sofía Casanova ; Daniel de la Sota y Valdecilla ; Gonzalo Torrente Ballester ; Luís Pimentel ;
FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (10/1958) Noticiario Gallego. Galicia [Bs As 1926]. (503), 6 .
Mencións: Aurelio Aguirre ; Rosalía de Castro ; Ramón Otero Pedrayo ;
FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (4/1959) Noticiario Gallego. Galicia [Bs As 1926]. (506), 12 .
Mencións: Ramón Baltar ; Juan Antonio Bardem ; Eugenio Carré ; Martín Códax ; Álvaro Cunqueiro ; Ramón Otero Pedrayo ; Xohán de Requeixo ;
FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (8/1962) Noticiario Gallego. Galicia [Bs As 1926]. (526), 6 .
Mencións: Jesús Bal y Gay ; Elena Colmeiro ; Antonio Meijide Pardo ; Ramón Otero Pedrayo ; Eladio Rodríguez González ;
FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (2/1963) Noticiario Gallego. Galicia [Bs As 1926]. (529), 15 .
Mencións: Ricardo Carballo Calero ; Álvaro Cunqueiro ; Rafael Dieste ; Francisco Fernández del Riego ; Celso Emilio Ferreiro ; Vicente Risco ; Sebastián Martínez-Risco ; Ramón Otero Pedrayo ;
FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (2/1964) Galicia cada sesenta días. Galicia [Bs As 1926]. (535), 17 .
Mencións: Xavier Bóveda ; Ramón Otero Pedrayo ; Valentín Paz Andrade ;
FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (12/1964) Galicia cada sesenta días. Galicia [Bs As 1926]. (540), 10 .
Mencións: Jorge Guillén ; Salvador de Madariaga ; Ramón Otero Pedrayo ; Castelao ; José Taboada ; Miguel de Unamuno ;
FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (2/1965) Galicia cada sesenta días. Galicia [Bs As 1926]. (541), 6 .
Mencións: Xosé María Álvarez Blázquez ; Manuel Gómez Román ; Aníbal Otero ; Ramón Otero Pedrayo ;
FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (6/1970) O sentimento da terra. Galicia [Bs As 1926]. (573), 23 .
Mencións: Vicente Risco ; Ramón Otero Pedrayo ; Castelao ;