Protagonista da consolidación das institucións médicas liberais en Galicia Realizou estudos de gramática latina na súa cidade natal, onde seu pai exercía de médico titular. Trasladouse posteriormente a Santiago para seguir a carreira de Medicina despois dos tres preceptivos cursos de filosofía, e obtivo praza no colexio de San Xerome. Taboa...
Protagonista da consolidación das institucións médicas liberais en Galicia
Realizou estudos de gramática latina na súa cidade natal, onde seu pai exercía de médico titular. Trasladouse posteriormente a Santiago para seguir a carreira de Medicina despois dos tres preceptivos cursos de filosofía, e obtivo praza no colexio de San Xerome. Taboada (1840) afirma que ampliou a súa formación en Madrid cos doutores Severo López e Neira, cos que practicou a clínica.
En 1807 foi nomeado Practicante Maior de Medicina Militar nos hospitais das tropas acantonadas nas costas de Galicia e Portugal, correspondéndolle trasladarse a Porto (Portugal), onde tivo que pasar reválida de estudos a principios de 1808. A mediados dese mesmo ano foi nomeado médico de número do Hospital Militar de Tui e, ao ano seguinte, auxiliar do Hospital de Vigo, onde xa estivera exercendo o seu pai e onde el tomará praza de primeiro médico do establecemento en 1813.
Destacado militante liberal, tivo que exiliarse en Burdeos (Francia) cando se produciu a restauración absolutista de 1823. Alí permaneceu uns dez anos, exerceu a súa profesión e iniciou a súa produción científica escrita, presumiblemente coa tradución da obra de François-Joseph Double (1776-1842), Informe sobre la cólera-morbo, leído en la Academia real de medicina de París, en su sesión general los días 26 y 30 de julio de 1831, que aumentou cunha táboa cronolóxica das principais irrupcións do cólera en Asia e Europa. Nesta etapa semella ter publicado tamén unha obra titulada Monografía sobre las fiebres en general.
De regreso a Galicia estableceuse en A Coruña coma médico titular da cidade, da súa Xunta de sanidade e da deputación provincial, encargándose interinamente da vicedirección do corpo de sanidade militar do distrito e formando parte da comisión provincial da Sociedad Médica general de Socorros mutuo. A maior responsabilidade asumiuna en 1840, cando se lle encargou a dirección da Real Academia de Medicina y Cirugía de Galicia y Asturias despois da súa reorganización coma consecuencia do alzamento progresista. Esta institución, creada dez anos antes, con sede en Santiago e logo trasladada á Coruña, tiña a misión de difundir os estudos científicos relacionados coa súa especialidade e de propor solucións para os problemas de saúde pública, especialmente no caso das enfermidades epidémicas e endémicas. Hai que salientar o seu esforzo na difusión da vacinación antivariólica e na loita contra a intrusión.
En 1834 dou ao prelo un estudo titulado Consideraciones sobre los efectos generales y particulares de los baños de mar, aínda que maior relevancia tivo o seu discurso de apertura na Academia Médico Quirúrgica, lido en 1841, cando era o seu vicepresidente (Bernárdez, 1841). Neste discurso fuxe dos temas típicos destes actos, pouco conflitivos e dedicados xeralmente a facer unha historia acrítica dos avances médicos, e proponse combater os abusos que fan os profesionais da época de certos remedios. Ecléctico e práctico declarado, capaz de valorar os pequenos síntomas diferenciadores, ataca con dureza aos sistemáticos. Pon coma exemplo o cambiante das teorías médicas a respecto das sangraduras, combate o abuso dos vexigatorios e epispáticos e denuncia as causas: a preguiza e a indiferenza, a ignorancia e a prevención sistemática que practican certos médicos, aínda afectados por certas supersticións existentes na profesión. A obra deixa translucir certa relación con Francisco Neira, xa que fai referencia, nos seus exemplos, a algúns comentarios feitos por Neira do visto nas súas viaxes.
Bibliografía:
Fontes documentais:
Arquivo Histórico da Universidade de Santiago. Expedientes persoais, cartafol 130.
Fontes impresas:
BERNÁRDEZ, Ricardo (1832): Informe sobre la cólera-morbo, leído en la Academia real de medicina de Paris, en su sesión general los días 26 y 30 de julio de 1831 [Tradución da obra de Double, François-Joseph (1776-1842)], Burdeos: Impr. de P. Véanme.
BERNÁRDEZ, Ricardo (1837): Consideraciones sobre los efectos generales y particulares de los baños de mar, A Coruña.
BERNÁRDEZ, Ricardo (1841): Discurso que en la apertura de la Academia Médico Quirúrgica de Galicia y Asturias pronuncio su vice-presidente, el licenciado (...), Coruña: Imp. de Iguereta.
Bibliografía secundaria:
COUCEIRO FREIJOMIL, A. (1951): Diccionario bio-bibliográfico de escritores, Santiago: Ed. de los Bibliófilos Gallegos: T. I: 148-149.
MEIJIDE PARDO, A. (1988): La Real Academia de Medicina y Cirugía de Galicia y Asturias. Creación y primeros años de actividad (1831-1840), [Separata de Medicina Galaica, 41, A Coruña].
TABOADA LEAL, N. (1840): Descripción topográfico-histórica de la ciudad de Vigo, su ría y alrededores con una noticia biográfica de varios hombres ilustres hijos del país, Santiago: Imprenta Vda. e hijos de Compañel.
Ver biografía no Álbum de Galicia
