Andrés do Barro

Catro números un cantando en galego en plena ditadura Andrés do Barro é un dos grandes mitos da música galega. Nace en Ferrol o 1 de outubro de 1947, froito do matrimonio formado por Nicolás Lapique e Consuelo do Barro. Era o sexto dos sete fillos dun coronel de Intendencia da Armada. Estuda no colexio Tirso de Molina de Ferrol, no que coincide co tamén cantante Juan Pardo, e múdase na adolescencia a Bilbao e Madrid. Leva a cabo os estudos de Mariña Mercante, pero nunca chega a embarcarse. A música era a súa paixón e pronto pasa a ser a súa profesión. Tras dar os seus primeiros concertos na segunda metade dos anos 60, loita por conseguir un contrato discográfico. Firma con RCA, selo co que o 3 de novembro de 1969 edita o sinxelo producido por Juan Pardo O Tren / Miña Maruxa (RCA, 1969). «O tren» alcanza o número un das listas de éxitos en plena ditadura, sendo a primeira canción en galego en conseguilo. Un éxito sen igual na historia da música galega, que Andrés repetiría en tres ocasións más, con «Corpiño xeitoso», «San Antón» e «Pandeirada». Os catro números un son composicións propias, letra e música. Axiña acada o recoñecemento masivo. Con RCA grava dous discos longa duración: Me Llamo Andrés Lapique do Barro (RCA, 1970) e ¡Pum! (RCA, 1971), este último gravado en Roma. O éxito acadado é realmente importante e lévao a realizar xiras por Arxentina e Brasil, a editar os seus discos en países como Portugal, Italia, Alemaña ou México; e a gravar a película En la red de mi canción (Mariano Ozores, 1971), xunto a Concha Velasco e a súa banda de acompañamento, Los Sprinters de Ferrol. Andrés é o gran responsable da xénese do pop en galego. Un pop melancólico e atemporal con tinguiduras folk e unha importante dose de saudade. Hoxe é reivindicado como unha referencia ineludible da música galega, como unha icona pop, reivindicándose tamén a súa modernidade e o seu labor pioneiro na fusión da música popular co pop. Tras un ascenso vertixinoso, vén pouco a pouco o descenso. No ano 1973 Andrés decide comezar unha nova etapa nun selo distinto, Belter, ao que chega tras rescindir o seu contrato con RCA. Ese empezar de novo tamén leva a Andrés a cambiar os músicos que o acompañaban. Hasta ese momento a banda ferrolán Los Sprinters eran os encargados. Nesta nova etapa Andrés so mantén a José Luis de Fuente Nogueira “Chupi” (batería). Presenta as súas novas cancións en varios programas de TVE (Llegada Internacional, Señoras y Señores…), participa no documental de Raúl Peña promovido pola Dirección General de Promoción do Turismo Mosaico de Canciones (1972) e xira por Europa en 1973, concretamente por Alemaña, Bélxica e Holanda. Un ano despois chega o seu último longa duración, o homónimo Andrés do Barro (Belter, 1974). Estamos ante o seu traballo máis maduro e escuro. Aínda que nos encontramos co misticismo, a tristeza e a saudade en cortes como «Amor, amor», Andrés mostra máis atrevemento ca nunca e amplía recursos e estilos. O contrato de Andrés do Barro con Belter remata co single Señora Mía / Hoxe Vai Chorar (Belter, 1975) e cun conxunto de discos que se editan entre 1975 e 1976 compostos polos temas deste terceiro LP e cancións inéditas cun gran valor artístico que, lamentablemente, non chegaron ao gran público. Nestas cancións inéditas Andrés abarca estilos como o gospel ou o country. E faino con acerto e lévanos pensar en todo o que perdemos, no que podería dar de si a súa carreira se esta tivese continuado. Nin o éxito nin as vendas son as esperadas, polo que Andrés e a súa familia deciden probar fortuna en México, país no que viven entre 1976 e 1980. Elixe o país azteca porque gardaba un bo recordo da xira que realiza polo país en 1972 pero ao final non se cumpren as súas expectativas profesionais e decide volver a España. Á súa volta de México, Andrés grava en Madrid, nun estudio situado na rúa Alonso Cano, o máster do seu cuarto LP, un traballo que non chega a editarse e que Andrés non logra ver publicado. En 2020 Rama Lama recupera todas as súas gravacións en Belter e catro cancións inéditas procedentes do máster do seu cuarto LP, e edítaas en dobre LP e dobre CD: Andrés do Barro. Su Disco Perdido y Todas Sus Grabaciones en Belter (1973-1975) (Rama Lama). Tras o seu falecemento, o 22 de decembro de 1989 en Madrid, sofre durante anos un inxusto esquecemento. Son as novas xeracións as que comezan a reivindicar a súa figura con forza e a loitar por colocar a Andrés no lugar que merece, que non é outro que o do gran trobador galego do século XX. En 2007 é reivindicado como unha icona pop a través do Manifesto do Dobarrismo, movemento que desemboca no disco homenaxe Manifesto Dobarrista: Un Disco Tributo a Andrés do Barro (Falcatruada), no que interveñen ata trinta grupos da escena galega da época, e nunha gran gala no teatro Jofre de Ferrol o 15 de maio do 2007. Logo viría o documental O Tren que me leva (Anxo Fernández, 2008). En 2015 edítase a súa biografía oficial, Andrés do Barro. Saudade (LaFonoteca), obra de Fernando Fernández Rego; e en 2021 un novo disco homenaxe: Andrés do Barro. Pop, Saudade e Memoria. Unha Ollada dende Ferrolterra (Ferror Records / Concello de Ferrol) e unha exposición no Centro Torrente Ballester de Ferrol.

Bibliografía

Fernández Rego, Fernando (2015): Andrés do Barro. Saudade. Madrid: LaFonoteca. Fernández Rego, Fernando (2019): Unha Historia da Música en Galicia 1952-2018. Vigo: Galaxia.