Ramón Cabanillas

Cambados, Pontevedra, 1876 - Cambados, Pontevedra, 1959

Biografía

----

Ramón Cabanillas

Cambados, Pontevedra, 1876 - Cambados, Pontevedra, 1959

Autoria: Francisco Fernández Rei

DOI: 10.17075/adg.580

(Cambados 1876-1958)


Ramón Cabanillas (Cambados 1876-1958), despois de estudar no seminario compostelán de S. Martiño Pinario, traballa como oficial de contabilidade na súa vila natal, onde funda e dirixe os xornais El Umia (1907) e El Cometa (1910); neste adhírese á causa redencionista e anticaciquil do sindicato agrario Acción Gallega de Basilio Álvarez. Na emigración cubana (setembro do 1910 a xuño do 1915) abraza o galeguismo como ideoloxía rectora e publica os poemarios No desterro (1913) e Vento mareiro (1915), que supuxo alivio e esperanza para o incipiente nacionalismo galego pola estética moderna e universal coa que “aggiornaba” a linguaxe poética das coroas poéticas do Rexurdimento.
Era o “poeta arelado”, en palabras de Antón Villar Ponte, primeiro conselleiro da Irmandade dos Amigos da Fala da Coruña, creada o 18 de maio do 1916 na sede da Real Academia Galega. Días despois constituíuse a Irmandade de Santiago, presidida por Lois Porteiro Garea, na que se integra Cabanillas cunha carta na que rogaba que puxesen o seu “nome homilde, xa que nesa milagreira e groriosa ciudá sentín os primeiros latexos de amor i as máis fondas emocións do arte da nosa terra”. Segundo Emilio Xosé Ínsua, o vocábulo Irmandades da Fala no canto do inicialmente barallado Liga de Amigos do Idioma, ten que ver co emotivo emprego que fixera o vate cambadés en poemas emblemáticos do apelativo irmáns, de claras resonancias cristiás franciscanistas e / ou irmandiñas, como no himno de Acción Gallega: “¡Irmáns! ¡Irmáns gallegos! / ¡Dende Ortegal ó Miño / a folla do fouciño / fagamos rebrilar! / Que vexa a Vila podre, / coveira da canalla, / á Aldea que traballa / disposta pra loitar (...)”.
Embárcase con entusiasmo cos irmandiños, de aí que o 2 de xullo do 1916 participe na Coruña á excursión a Elviña, primeiro acto público da Irmandade; e desde a aparición en novembro dese ano d’A Nosa Terra voceiro do ideario do movemento, colabora con poemas emblemáticos como “¡En pé!” dedicado a Porteiro Garea (“¡Irmáns! En pé sereos / a limpa frente erguida, / envoltos na brancura / da luz que cai de riba, / o corazón aberto / a toda verba amiga, / e nunha man a fouce / e noutra man a oliva, / arredor da bandeira azul e branca, / arredor da bandeira de Galicia, / cantémo-lo dereito / a libre nova vida! (…)”) e o “Meu carriño”, coa dedicatoria “Prá y-alma acesa de Antón Villar Ponte”, director do xornal. Estes dous textos editaranse en Da terra asoballada (1917), con capa de Castelao, poemario que recolle a forte loita dos nacionalistas das Irmandades contra o caciquismo que asoballaba o país. Para A. Villar Ponte, pasou a ser “Poeta da Raza” e “primeiro poeta nacional de Galicia”.
Participa na 1ª Asemblea Nacionalista en Lugo (1918) e asina o seu “Manifesto”, na 2ª en Santiago (1919) e na 3ª en Vigo (1921), onde o designan con Risco, Viqueira e Villar Ponte para elaborar un relatorio para “chegar á uniformidade no idioma”; porén, non acode á 4ª en Monforte (1922), a da ruptura das Irmandades, porque está co galeguismo tradicionalista, esencialista e confesional de Risco, que lideraba a Irmandade Nazonalista Galega. A súa obra A man de Santiña inaugurara no 1919 o “Conservatorio Nazonal do Arte Gallego”, que creara a Irmandade da Coruña; e na primavera do 1920 rematara O Mariscal, lenda tráxica en verso sobre Pardo de Cela, escrita en colaboración con A. Villar Ponte.
Despois de ser secretario interino de Mos (1917-1921), trasládase a Madrid onde é correspondente de La Zarpa, xornal ourensán de Basilio Álvarez, e publica a 2ª ed. de Vento mareiro (1921). A partir do 1924 traballa no Balneario de Mondariz como administrador e director da revista La Temporada de Mondariz, á vez que se converte no “animador cultural” do emblemático hotel propiedade do seu protector Enrique Peinador, que no 1926 lle publica Na noite estrelecida, A rosa de cen follas e O bendito San Amaro. Neste seu annus mirabilis, na editora Lar de Ánxel Casal aparecen O Mariscal e a 2ª ed. de No desterro e de Da Terra asoballada.
No 1930, Cabanillas participa na xuntanza da que sae o “Compromiso de Barrantes”, documento agrario-galeguista sen declaración de fe republicanista. Na II República está lonxe fisicamente da Terra, emocionalmente afastado do galeguismo e distanciado de case todos os vellos irmáns; dos moitos factores que influíron nisto, para o seu biógrafo Luís Rei o decisivo foi a cancelación que no 1932 fixo a Deputación de Pontevedra da subvención anual das 3 000 pts. que lle concederan cando no 1927 o elixiran, con Cotarelo Valledor, membro da RAE en representación das letras galegas. Os agasallos e prebendas oficiais dese ano provocaran a freita e a dolorosa ruptura cos irmáns.
Está en Madrid cando se produce o golpe de xullo do 1936, pero no outono dese ano deslócase a Valencia, onde se reencontra co vello amigo Castelao, do que se afastara politicamente. En xuño do 1937 volve a Galicia (na guerra tiña un fillo falanxista e outro republicano) e con máis de 60 anos comeza a peregrinar como secretario interino polos concellos de Meis, Silleda, Dozón, Moaña... sempre con denuncias polo pasado galeguista.
O 9 de xaneiro de 1944 represéntase en Cambados o seu poema dramático A ofrenda ás fadas no portal de Belén, cando está a vivir un dos momentos máis tristes do seu camiño longo, porque semanas antes morrera Eudosia, a nai dos seus oito fillos, que os criara mentres el andaba “desterrado” por Cuba, Madrid, Mondariz… A finais dos anos 40 embárcase de cheo na batalla sociocultural do galeguismo de posguerr; así, no 1948 case tiña escrito Samos, no 1949 publica Camiños no tempo, que inicia o proxecto editorial Bibliófilos Gallegos, e no 1951 a súa Antífona da cantiga inaugura o proxecto sociocultural de Galaxia. No triste “inverno” franquista mantivo un inequívoco compromiso coa lingua galega, sen usar o castelán en novas publicacións; e cando no 1950 na Arxentina morre o proscrito Castelao, edítase clandestinamente a fermosa elexía “¡Irmán Daniel!”, que asina Ramón Cabanillas.

Como citar: Fernández Rei, Francisco : Ramón Cabanillas. Recuperado o 01/04/2020 do Álbum de Galicia (Consello da Cultura Galega) http://consellodacultura.gal/album-de-galicia/detalle.php?persoa=580 DOI: 10.17075/adg.580]

Artigos Ramón Cabanillas

Aviso Listado automático de documentación relacionada con Ramón Cabanillas nos fondos documentais en liña ofrecidos polo Consello da Cultura Galega.
FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (2/1934) Antoloxía nacional. Os inteleituas finiseculares. Galicia. 2ª época (349), 3.
Mencións: Ramón Cabanillas ; Vicente Risco ; Antonio Noriega Varela ; Ramón Otero Pedrayo ; Castelao ;
FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (4/1950) Cabanillas de nuevo. Galicia. (1105), 8.
Mencións: Ramón Cabanillas ;
FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (11/1950) Galicia cada treinta días (septiembre). Galicia. (452), 17 .
Mencións: Ramón Cabanillas ; Fernando Cadaval ; Manuel Colmeiro ; Ramón Otero Pedrayo ;
FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (4/1951) Galicia cada treinta días (marzo). Ronsel. Galicia. (457), 10 .
Mencións: Antonio Blanco Freijeiro ; Ramón Cabanillas ; Isaac Díaz Pardo ; Celestino Fernández de la Vega ; Celso Emilio Ferreiro ; Ramón Piñeiro ;
FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (8/1951) Las canciones del pueblo. Galicia. (1152), 8.
Mencións: Ramón Cabanillas ;
FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (2/1954) 30 días de vida gallega:Glosa: Tres generaciones poéticasMiscelánea culturalPanorama artístico-musicalEl mundo de los librosInformación económica. Galicia. 1ª época (9), 16 .
Mencións: Fernando Álvarez de Sotomayor ; Luís Amado Carballo ; Ramón Cabanillas ; Rosalía de Castro ; Álvaro Cebreiro ; Manuel Curros Enríquez ; Eduardo Pondal ; Antonio López Ferreiro ; Juan Naya ; Antonio Noriega Varela ; Manuel Antonio ; Jenaro Pérez Villaamil ; Antonio Quiroga ;
FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (12/1957) Noticiero Gallego. Galicia. (498), 8 .
Mencións: Ramón Cabanillas ;
FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (6/1958) Noticiario Gallego. Galicia. (501), 4 .
Mencións: Ramón Cabanillas ;
FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (2/1959) Noticiario Gallego. Galicia. (505), 6 .
Mencións: Fernando Bermúdez ; Eduardo Blanco Amor ; Alfredo Brañas ; Ramón Cabanillas ;
FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (5/1959) Catro conversas. Galicia Emigrante. (37), 8 .
Mencións: Ramón Cabanillas ; Antonio Faílde Gago ; Aníbal Otero ; Manolo Torres ;
FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (4/1960) Noticiario Gallego. Galicia. (512), 28 .
Mencións: Ramón Cabanillas ; Camilo José Cela ; Eduardo Lence-Santar ; Paloma Picasso ; Daniel de la Sota y Valdecilla ;
FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (4/1964) Galicia cada sesenta días. Galicia. (536), 9 .
Mencións: Ramón Cabanillas ;
FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (1970) Cabanillas na Terra do Salnés. Casa de Galicia de Unidad Gallega. , 43.
Mencións: Ramón Cabanillas ;

Libros do ccg sobre Ramón Cabanillas

Aviso Listado automático de documentación relacionada con Ramón Cabanillas nos fondos documentais en liña ofrecidos polo Consello da Cultura Galega.
Coroación poética de Ramón Cabanillas.
1999 | Aquilino Iglesia Alvariño, Autoría. Ramón Nicolás, Limiar. Ramón Otero Pedrayo, Autoría. Paulino Pedret Casado, Autoría. Afonso Vázquez-Monxardín, Transcrición. Antonio Fernández Salgado, Transcrición.
Libro-audio