Francisco Cortegoso

Referencia obrigada da poesía galega últimaVida
Francisco Xabier Abilleira Cortegoso, coñecido como Francisco ou Fran Cortegoso, naceu o 17 de agosto de 1985 en Pontevedra. Fillo de traballadores galegos emigrados a Suíza, críase cos seus avós na súa casa natal de Bora, parroquia do concello de Pontevedra, onde pasa a infancia rodeado dunha natureza que deixará unha fonda pegada na súa obra. En 2003 trasládase a Santiago de Compostela para estudar Dereito, carreira que abandona uns anos despois para matricularse en Filoloxía Galega, animado polo seu amor á literatura.
En Santiago coñece a escritores da súa xeración e interésase pola poesía, lendo con atención a autores galegos como Xosé Luís Méndez Ferrín e Chus Pato, e a estranxeiros como Paul Celan e os acmeístas rusos. Nese momento, comeza a escritura paralela de dous proxectos poéticos: Suicidas, obra que acabará publicando pouco antes da súa morte; e Carta ao poeta español, diálogo literario coa poesía de Leopoldo María Panero, libro que permanece inédito. En 2008 coñece a Antón Lopo, daquela director do suplemento literario Revista das Letras do xornal Galicia Hoxe, onde publica unha escolma de textos de ambos os libros baixo o título «Ningún home».
A súa voz poética sorprende pola súa madurez e chama a atención dalgúns críticos, como Arturo Casas, que comezan a interesarse pola súa obra. Alentado por Carlos Lema, editor de Galaxia, con quen falara da posibilidade de publicar Carta ao poeta español na colección Dombate, publica en 2011 un conxunto de poemas pertencentes a ese libro na revista Grial, titulado «Da encarnación».
En 2013 trasládase a Ramatuelle, localidade costeira da Provenza, onde aprende a falar e a escribir francés con fluidez mentres gaña a vida traballando como camareiro. Nese momento entra en contacto co pensamento de filósofos como Jean-Luc Nancy e le con atención aos simbolistas franceses, especialmente a Stéphane Mallarmé. En Ramatuelle escribe Memorial e danza, que envía ao Premio Nacional de Poesía Xosemaría Pérez Parallé, destinado á publicación de autores noveis. Recibe a noticia de que gañou o premio durante unha viaxe á India, onde escribe un discurso de aceptación que reflicte a súa visión da poesía e do papel do poeta na sociedade. Do que se trata, afirma nese revelador texto, é do poema e da súa relación cun saber humano.
No outono de 2014 marcha vivir a París, onde traduce a poetas franceses contemporáneos como Yves Bonnefoy ou Éric Sautou. Un ano despois, diagnostícaselle un cancro e regresa a Galicia. Falece en Pontevedra o 5 de outubro de 2016, o mesmo día en que Suicidas, o libro que comezara a escribir aos vinte anos, chegaba ás librarías da man da editorial Chan da Pólvora.
Nos meses posteriores ao seu pasamento, sucédense homenaxes en Vigo, A Coruña e Santiago de Compostela. O 27 de maio de 2017, no Teatro Principal de Pontevedra, ten lugar o acto «Por un amor común», organizado polo Concello de Pontevedra, a Libraría Paz, o Ateneo de Pontevedra e Chan da Pólvora, que reúne escritores e artistas amigos do poeta para celebraren a súa vida e a súa obra.
Obra
Nunha época en que a hexemonía do poema semella asentar nun discurso subxectivo de corte autobiográfico e na desaparición das fronteiras entre a lingua literaria e a común, a poesía de Francisco Cortegoso sorprende pola escasa ou nula presenza do suxeito no poema e polo uso dunha linguaxe creativa, deliberadamente libre e complexa. Articulada nun idioma nin vivo nin morto, segundo unha cita de Cocteau recollida en Memorial e danza, a poesía de Cortegoso móvese entre altos graos de abstracción, que permiten vincular a súa obra ao pensamento especulativo, e a materialidade máis próxima dos corpos e das cousas.
Memorial e danza viu a luz no ano 2014. Trátase da súa estrea como autor en formato libro, aínda que é, en realidade, o seu terceiro proxecto poético, pois Cortegoso gardaba no caixón extensos borradores dos seus dous primeiros libros: Suicidas e Carta ao poeta español. Memorial e danza articúlase como un xardín, un espazo naturalizado (un non é / máis natural ca o naturalizado, advirte o poeta), por onde circula un catálogo de especies vexetais —fundamentalmente flores— observadas cunha ollada fulgurante. Nunha entrevista con Xiana Arias para o Diario Cultural da Radio Galega, o poeta sinala que os elementos naturais que transitan polo libro responden a unha aproximación a esas figuras desde a súa enteireza material e a súa posible percepción inmediata por parte de calquera persoa que se coloque nun lugar do mundo. A pregunta pola voz, central na reflexión sobre o poema desde o século xix, deixa de ter sentido. O suxeito desaparece ao tempo que comparece o poema, coa potencia dun corpo.
Suicidas aparece en 2016. Aínda que foi lido como unha sorte de testamento poético, trátase, en realidade, do seu primeiro libro, escrito entre os vinte e os vinte e cinco anos, que foi corrixido con urxencia polo autor cando se atopaba nos últimos chanzos da súa doenza. A obra parte da lectura de poetas suicidas, coma Paul Celan, George Trakl, Marina Tsvetaeva e Sylvia Plath, para procurar unha poética capaz de acoller ao outro, é dicir, liberar a linguaxe do abismo da violencia. Trátase de buscar, en palabras do poeta, a luz sen luz que ve.
En 2023, Chan da Pólvora reúne os seus últimos poemas nun volume titulado Nocturo de verán, que recolle, ademais, poemas dispersos, motivados pola súa participación en publicacións e recitais, e incorpora unha serie de textos doutros autores que deitan luz sobre a personalidade e a poética do autor.
A obra de Francisco Cortegoso, dunha ambición estética con escasos parangóns no contexto contemporáneo, é a herdanza dun poeta que consagrou a súa vida á poesía, cuxa única vontade foi habitar, nas súas palabras, este lugar desde onde escribo.

Publicacións de Francisco Cortegoso

Poemarios

(2013 [2008]): «Ningún home», Galicia Hoxe. Revista das Letras, 739 (2 de outubro), 1-8. Reedición en Poesiagalega.org. Arquivo de poéticas contemporáneas na cultura. (2011): «Da encarnación», Grial: revista galega de cultura, 189 (xaneiro-marzo), 81-83. (2014): Memorial e danza. Culleredo (A Coruña): Espiral Maior. (2016): Suicidas. Santiago de Compostela: Chan da Pólvora. (2023): Nocturno de verán e outros poemas. Gonzalo Hermo (coord.); contornas de Xiana Arias, Alicia Fernández, María do Cebreiro, Claudio Pato e Antón Lopo. Santiago de Compostela: Chan da Pólvora.

Prosa

(2012): «O círculo de Crac» [texto lido na presentación en Santiago de Compostela do libro de Gonzalo Hermo Crac (18 de xaneiro de 2012, Biblioteca Ánxel Casal)]. Edición en Poesiagalega.org. Arquivo de poéticas contemporáneas na cultura. (2013): «É posíbel sermos parte dunha ruína anterior que xoga como representación dun sistema en crise» [discurso de aceptación do XXVI Premio Nacional de Poesía Xosemaría Pérez Parallé], Praza Pública, (18 de novembro de 2013).

Antoloxías

Nieto Rodríguez, Antonino (ed.) (2012): Guía viva de ortodoxos y heterodoxos en la poesía gallega: apuntes para no disolverse en la común semilla del tiempo. Madrid: Endymion. Traficante, Afonso [et al.] (2016): No seu despregar: antoloxía poética. A Coruña: Apiario. Nogueira, María Xesús (2017): 13. Antoloxía da poesía galega próxima. Edición bilingüe galego-castelán. Santiago de Compostela: Chan da Pólvora; Madrid: Papelesmínimos.

Obra traducida

Cortegoso, Francisco (2016): Escolma de Memorial e danza en versión ao portugués de Genaro da Silva: https://tr3sreinos.com/2016/10/09/francisco-cortegoso/ Nogueira, María Xesús (2017): 13. Antoloxía da poesía galega próxima. Edición bilingüe galego-castelán. Tradución ao castelán de Antón Lopo. Santiago de Compostela: Chan da pólvora; Madrid: Papelesmínimos. Cortegoso, Francisco (2018): «L’appareil». Versión en portugués de Genaro da Silva: https://tr3sreinos.com/2018/05/16/lappareil-francisco-cortegoso/ Palacios, Manuela (coord.) (2019): Ανθολογία Νέων Γαλικιανών Ποιητών = Antoloxía de poesía galega nova. Tradución ao grego de Sofía Karatzá e Teresa Pardo. Atenas: Εκδόσεις Βακχικόν; 58-64. Cortegoso, Francisco (2020): Memorial y danza. Tradución de Gonzalo Hermo. Barcelona: Ultramarinos. Dahl, Rita (ed.) (2022): Villielämää – nuoren galicialaisen runouden antologia = Vida salvaxe. Antoloxía da poesía galega nova. Tradución ao finlandés de Rita Dahl. Helsinki: Kustantaja Parkko; 223-240. Cortegoso, Francisco (2024): «Summer nocturne» («Nocturno de verán»). En: 2024 Translating Contemporary Galician Poetry. Tradución ao inglés de Francesch Sabaté et al. Oxford: John Rutherford Centre for Galician Studies (The Queen's College).

Entrevistas

Cortegoso, Francisco (2023 [2004]): «O poeta utiliza unha lingua nin viva nin morta» [entrevista de Xiana Arias para o Diario Cultural da Radio Galega, 16 de setembro de 2014]. En Cortegoso, Francisco: Nocturno de verán e outros poemas. Gonzalo Hermo (coord.); contornas de Xiana Arias, Alicia Fernández, María do Cebreiro, Claudio Pato e Antón Lopo. Santiago de Compostela: Chan da Pólvora; 69-70.


Bibliografía sobre Francisco Cortegoso

Hermo, Gonzalo (2014): «Con firme brazada» [recensión de Memorial e danza, de Francisco Cortegoso], ProTexta, 4 (xullo), 70. Nicolás, Ramón (2015): «Memorial e danza, de Francisco Cortegoso», Caderno da crítica, (25 de xaneiro de 2015) Hermo, Gonzalo (2017): «[Fran,...]». Texto lido na homenaxe «Por un amor común» (Pontevedra, 27 de maio de 2017), Dorna, 40 : 102-103. Fidalgo Lareo, Pablo (2021): Je vous salue, Fran Cortegoso. Santiago de Compostela: Chan da Pólvora. Rozas, Ramón (2021): «Un poeta intacto». Galiciaé. O diario galego, (30 de marzo de 2021). Pagán Marín, Helena (2022): «Francisco Cortegoso (1985-2016) en diálogo con Paul Celan (1920-1970). Una inmersión a las profundidades del lenguaje». En Cano Vidal, Borja; Sánchez Aparicio, Vega; Morán Rodríguez, Carmen (coord.): Escrituras al límite: Canon, forma y sujeto en la literatura contemporánea. Salamanca: Universidade, 2022; 95-101. Cebreiro, María do (2023): «Francisco Cortegoso ou a política da serea». En Cortegoso, Francisco: Nocturno de verán e outros poemas. Santiago de Compostela: Chan da Pólvora; 77-81. Fernández, Alicia (2023): «Kintsugi». En Cortegoso, Francisco: Nocturno de verán e outros poemas. Santiago de Compostela: Chan da Pólvora; 71-75. Lopo, Antón (2023): «O repartidor de tesouros». En Cortegoso, Francisco: Nocturno de verán e outros poemas. Santiago de Compostela: Chan da Pólvora; 89-92. Pato, Claudio (2023): «No corazón de Europa». En Cortegoso, Francisco: Nocturno de verán e outros poemas. Santiago de Compostela: Chan da Pólvora; 83-87. López, Belén (2024): «Será un poeta de culto», Diario de Pontevedra, (3 de xaneiro de 2024).