Concerto No bico un cantar 2026

O encontro musical No bico un cantar é unha iniciativa do Consello da Cultura Galega en colaboración coa Consellería de Educación, Ciencia, Universidades e Formación Profesional e coa Consellería de Cultura, Lingua e Xuventude da Xunta de Galicia que se celebra no abrente do verán desde o ano 2013 en diferentes concellos de Galicia. O desexo de poñer música á tradición literaria galega para divulgala entre o alumnado dos conservatorios e centros de ensino musical de toda Galicia está na orixe deste evento, que é algo máis que un concerto. Trátase dunha xornada de convivencia de nenas e nenos de toda Galicia que, desde o ensaio da mañá ata o concerto da tarde, gozan do lugar de acollida e da vivencia dunha paixón compartida: a música.

Baixo a dirección do mestre Maximino Zumalave e co acompañamento nos metais de Hércules Brass, os versos dos máis insignes autores e autoras galegos cobran vida nas voces de máis de catrocentas nenas e nenos procedentes de conservatorios profesionais das cidades galegas e do alumnado dos centros de ensino musical da contorna do lugar de celebración como convidados especiais.

O encontro No bico un cantar chega en 2026 á súa décima edición presencial e será a vila de Vilalba a que nos acolla. Os concertos anteriores tiveron lugar en Santiago de Compostela, Celanova, Cambados, Cangas, Mondoñedo, Betanzos, Tui, Ribadavia e Rianxo e neles foron cantados Rosalía de Castro, Curros Enríquez, Ramón Cabanillas, os trobadores medievais, os autores mindonienses, os alalás, os autores da Raia, a Xeración Nós e Castelao.

Neste ano 2026 viaxamos a Vilalba para cantar A Terra Chá, berce de grandes poetas como Darío Xohán Cabana, Xosé Crecente Vega, Xosé María Díaz Castro, Miguel Anxo Fernán Vello, Aquilino Iglesia Alvariño, Manuel María, Margarita Ledo ou Carmiña Prieto Rouco. Tamén debemos lembrar a procedencia chairega de tres dos máis destacados narradores da chamada Xeración Lamote, que deu pulo á Literatura Infantil e Xuvenil galega: Agustín Fernández Paz, Xabier P. Docampo e Paco Martín, que, malia nacer en Lugo, ten unha estreita relación coa bisbarra grazas ao seu marabilloso libro Das cousas de Ramón Lamote, protagonizado por un profesor de chairego e debuxante de soños por encargo.

Con estes vimbios non era difícil elaborar un programa musical, a pesar de que Manuel María moito insistise en que «non canta na Chá ninguén». Así, no seu discurso de entrada na Real Academia Galega en 2003, lido precisamente no Auditorio Carmen Estévez de Vilalba, lémbranos o silencio como característica principal da paisaxe chairega, tal e como recolleu en 1955 Río Barja: «[...] a Terra Chá non é campo de canciós; aquí o silencio, case cósmico, envolve tódolos seus contornos. É verdade que o cantar agroma ás veces aquí e aló, alegrando a campía; mais non é un motivo constante e o mesmo cancioneiro popular reflicte esa falta, pois ademáis de escaso é case sempre importado doutras bisbarras de Galicia». Este silencio de bidueiros, codesos, salgueiros, brañas, xestas, paspallás, corvos e regatos foi aloumiñado polos versos de poetas que cantaron a súa beleza calada e nos proporcionaron un repertorio que permitirá encher o ar coas voces de nenos e nenas procedentes de toda Galicia. A «María Balteira», señora do sol, de Darío Xohán Cabana; o melódico canto de «O carro» e a cinta de seda do «Caracol» de Manuel María; o «Dicir do namorado» de Crecente Vega e a luminosidade do «Maio longo» de Rosalía de Castro converterán o silencio en música, un himno que se espallará pola chaira coa dozura das aves que a sucan.

No ano 1968 Manuel María publicou Os soños na gaiola, un poemario infantil que inclúe unha carta dedicada aos nenos. Di así:

Queridos nenos:
Un servidor, que xa ten canas e un gran bigote que lle comeza a pesar, vai para vello. Nas súas horas de soidade lembra a súa distante infancia campesiña. Desas lembranzas foron nacendo os versos que seguen. Os versos que este humilde autor botou de menos cando ele era neno. Versos que, por outra banda, non había na literatura galega e que tan precisos son. Eu quixera encher en parte, ese oco. Perdoádeme se non acertei.
E moitas grazas a vós, a todos os nenos: cando escribín estes poemas volvín de novo á miña infancia. E coa afastada música da miña infancia, que ía durmida dentro de min e que despertou de novo, compuxen estes versos. Que sexan do voso agrado.
Voso amigo sempre, Manuel María.

Eran tempos en que faltaban versos e historias dedicadas á rapazada e moitos autores e autoras, en particular chairegos, contribuíron coas súas palabras á formación dun corpus literario dirixido á xente miúda. Porque precisabamos na nosa lingua persoas creadoras de fantasía, nomeadoras do mundo, inventoras de soños.
Para ler.
Para cantar.
E así foi.
A súa semente prendeu en terra fértil.
O poeta nacido en Abadín Aquilino Iglesia Alvariño pregoaba (en hendecasílabo, por suposto, a métrica que seica mellor acae á loanza da paisaxe chairega):

¡Que ben cantan de volta da esfollada
os mozos de Duarría e de Ansemare,
na Terra Chá, lanzal de abedoeiras,
leda de ríos calmos coma sono!

Non só os mozos de Duarría e de Ansemare cantan esta tarde. Á rapazada chairega únense nenas e nenos de todos os recunchos de Galicia para poñer banda sonora a esta paisaxe de beleza singular.

Porque, como Manuel María anunciou:

E no medio dos trigos --¡ouh milagre!-- nacerán brazados de cantares.

Gocen do concerto.