Cambados, 1836

Texto

Cambados, 1836

Cambados – 1836

<1>  Era dia de San Ròque

mañá quent’alegr’è crara

en q’o mar está durmindo

rendido da’ suas ansias

è os montes è as vèigas

fomean co sol q’abrasa.

<2> Aló n’a vèira d’o mar

camiña detras d’a gaita

á percesion de San Ròque

c’o santo n’a’ suas andras

cheo de cintas è ròsas

azules è coloradas.

   Cantan os crègos ò son

d’o puntèiro d’unha gaita

é vai votando foguetes

o mayèrdomo con alma

q’è un pròbe pescadore

aviñotado d’a cara,

arropiñado d’os pelos

ollos verdes, longa pata.

Vai co el o fillo grande

q’è moreno com’a casca

è o’ seus compadres todos

mais alègres q’unhas pascoas.

   Chegan ò crucèir’antigo

de Fèfiñás n’a entrada,

San Ròque non dèu a vòlta

q’ò redor decote daba.

Os d’a vila que tal viron

vótanse fòra d’as casas,

cheos de viñ’è carraje

prántanse diante d’as andras.

<3> ¿Por q’o santo n’ha d’andar

o que tod’os anos anda?

(pergontaron todos juntos) =

Por q’a min no’ me d’a gana!

(respondèu o mayèrdomo)

Se querés fencion pagaya

q’èu non hèi d’abril a bulsa

pra q’àlgús a bulra fagan

de Jan por que gasta mòito

de Jan por que pòuco gasta =

 = Ay dèmo de galopín!

vai ròubal a fròita, anda,

d’o marques de Montesacro.

 = Eu? = Ti = Mira como falas!

que m’o tes que facer bo

ynd’a visitarll’as barbas

ò señ’alcalde mañá

è veremos como danzas.

Os presentes son testigos

d’o que suceder m’acaba

è de com’Anton Portèla

de raspiñèiro me trata.

= Se falas mòito dij’òutro

rompoch’a mòca n’a alma.

– Antre medias d’uns è d’òutros

mètes’Andres de Parada

è ò pròbe mayèrdomo

pujoll’os puños n’a cara.

O fillo que veu sèu pai

c’as facèiras coloradas

arremanga de moñeca

è mètell’Andres Parada

un peitugazo que foi

coma d’alí catro varas.

Levant’ò brazo Bartulo

ěrgues’o bo de Parada

<4> estonz’os de Fefiñás

c’os de Cambado’ se traban

è lòitan com’os almallos

è chòven paus coma trancas.

Os que lèvan a San Ròque

pousaro’ n’o chao as andras

è meteronse n’a lòita

c’as forquitas empuñadas.

Ladrós! = Cochinos! = San Ròque

ha de vir = No’ nos d’a gana! =

= Veña san Roque = Non vai!!

= Pois ha d’ir!!! – Tantas palabras

è tantas voce’ s’oían

no dèmo d’a zaragata

q’un inferno parecia

cheo de diabros è diabras

por q’as mullères n’a lòita

d’os pelos tamen andaban.

   Vn caía pol o chao

d’unha zòupada n’a cara,

òutro queda sin patillas

òutro pol os bèizos sangra

òutro queda sin calzós

c’o a camisa rachada;

è s’os crègos non se meten

n’o demòntre d’a’ ncaldada

è o abade c’o seu tòrgo

fort’e recio non lles fala

d’irs’a jantar o’ utro mundo

iban ja lovando trazas.

   Yndá con es’è sin eso

dòus que deijaron a danza

arrapañan a san Ròque,

santiño d’a miña alma,

è o redor d’o crucèiro

de bo’ òu de mala gana

<5> lovaron o pròbe santo

pol a bred’acostumada

deijando q’os de Cambados

dempois d’o cha’ o tomaran

   O abade fòi fedendo,

o mayèrdomo rabeaba,

o fillo tod’encrespado,

os compadres pateaban,

os de Cambados juraron,

os de Fèfiñás juraban....

San Ròque dempòis dèu volta

coma se n’ouvèra nada.

            2.

   Ja noso Seor está

rodeado de candeas

n’a costòdea do altar

garrido com’unha strela.

Grandes ramallos de bujo

vens’aló pol as esquèiras

coma pinales n’o monte

carballos n’a carballèira

Cortinas d’un lad’è d’òutro

coloradas è mòi vèllas

croben as paredes todas

por q’estaban algo pretas

   Est’a igresia chea toda

d’a jente que vèn a fèsta

siñoritos è pastranos

que ninguèn quère perdela.

Outra còusa non se ve

n’a tribuna que cabezas.

<6> Repenican as campanas,

os d’a fencion foguetean

os crègos cantan o groria,

a misa grande vai n’èla

con tod’a solèminade

que se ve n’aquèla tèrra.

È se tanto non custara

o demo d’a pitacèga

d’unha múseca de Caldas

non marraba, non da fèsta,

asin’ o pròbe gaitèiro

tivo q’aguantal a breba

   Cheg’a hora d’o sarmon

tod’o mund’erg’a cabeza:

o crègo sòbes’o púlpeto

è a paròla scomenza

dempòis de tusir e dar

un mirón a tod’a igresia.

Quedanse pasmados todos

d’a manèira con que bèrra

è mais vendo que padrica

o hòme por vez promèira.

O mayèrdomo miraba

pr’o sèu compadre Mantèiga

ambos a dòus regaland’

os ollos coma dòus bestas

n’a pòrta d’a sancristía

detras d’unha colcha vèlla.

Eu… escòitaba tamèn

c’a boca d’un palm’abèrta

pro nada’ ntendin d’aquelo

por que so burro sin letras

que pasèi a mocedade

n’o mont’apastand’ovellas,

pro sèi decer q’os siñores

tiñan mòi boa faena

<7> de’screber o q’el falaba

n’unhas pequenas libretas

rindo coma tolitates

cal se fora n’a comedia.

   O sarmon siguèu adiante

sin andar en trequiñuèlas

ja pasara media hora

sin que remate lle dèra

e todol os que non rian

iban fujindo d’a igresia.

O mayèrdomo ja iba

poñend’a car’algo fèra

è deciall’o compadre

= Ay mèu compadre Mantèiga

o demo leve s’est’home

non ven unha sopa fèita

¡pois non ve q’è tarde ja

e fojeme tod’a cera? –

(era certo q’os cabiños

puñan o fogo’ as esqueiras).

– Ay que condanad’! el quèr

votarm’a piq’è por tèrra

coma se n’ouvèra Diòs

è non tivera’ l concència

¿Voste veo como fai

bulra d’a miña probeza?

Ai o dèmo me non leve

se lle pag’unha peseta!

= Compadre, por Dios, non hai

que ter tan pòuca pacència;

a pratica vai mòi longa

es’è cousa verdadeira,

pro… no’ no fará por mal

senon por locirll’a festa.

= Ay vállancho dous mil dèmos

pol a sua locimenta

<8> q’ei de quedar aforcado

por q’es’animal o quèira…!

Vota latís condanado

por q’os homes non t’entendan

è nunca sallas d’ahí

è quedech’a lingua seca.

Vota latís outra vez….

galopin! demo de besta!

basta que seas d’o Gròbe

que sempre dèu boas pèzas.

Ay s’o dia q’o sarmon

che fun a ‘ncargar morrera

ou cando menos quedara

esmiñancado d’as pernas.

   ¡Voste non o ve compadre?

por Dios vay’aló, Mantèiga,

túrrelle pol a sotana

ou guindem’o pol a’squèira.

Vay’aló, compadre, vaya

anq’un escándalo sea!

= Por Dios, compadre, por Dios

teña un pòuco de pacència.

= Pacencia! ¿E vosté non ve

que se me defunt’a cera

è a misa non s’acaba

dempòis n’unha hora e media?

Ay q’iste dem’unha frebe

me vai a dar co’a pena!

Padrica, burro, padrica

levem’o dèmo se lèvas

por tod’o tèu latinòrio

tansiquer’unha peseta.

Trinta rayas foi o trato…

promèir’a miña peleja

deijaba èu n’un persidio

antes q’un carto che dèra.

<9> E pensa lamber bescòitos

asi que remat’a fèira?

Mèu compadr’aló os tendes

enriba d’aquèla mesa,

faceme lòg’o favor

de gardalos na lacena

è s’o burro quer bescòitos

que roy’os canos d’a jèsta.

   Nada compadre n’acaba

anque ‘n a boca lle metan

un cantallau com’a un còcho

cando vai a chamusquèira.

Chámeme por Miculás

o sancristan, è que veña

repenicalas campanas

á ver se de bruar dèija.

È voste vote foguetes.

Mande tocal a moiñèira

o gaiteiro ‘n esa porta

por que j’os dèmos me lèvan!

   O bo d’o crègo seguía

padricand’a toda vèla

cand’as campanas tocaron

a rebate de manèira

que pensaron os d’a vila

que prender’o lume ‘n èla

senon foran os foguetes

è a boa d’a moiñèira

que decraraba que todo

era foliad’e fèsta.

Berrab’o pròbe do crègo

chamandoll’a todos bestas;

mais por bèn que pateaba

padricaball’as silvèiras.

<10> Prò…. ainda non quería

deijàl o diabro d’a tenda

s’outro creg’aló non fora

á rabuñarlle ‘n as pèrnas

con iso baijòu votando

lume por ambas facèiras.

   Mentres tant’o mayèrdomo

un ay! dèu com’a becerra

è dill’os crègos d’a misa

que lle despachen a fèsta

por que ja non tèn un cabo

que cheg’a Santos siquèra

Esto dij’è decontado

viròu o pròbe de pèrnas:

sin mirar ò do sarmon

que tanto mal lle fijèra,

fois’a meter ‘n o corruncho

mais apartado d’a igresia.

            3.

   Diante d’o seor alcalde

Jan estab’ò òutro dia

por q’o crègo do sarmon

pediall’o pròb’os trinta.

O bo de Jan enrabiado

bruaba pol a injosticia

d’o que ll’acabar’a casa

‘n unha sola romaría,

decendo: Teña concència

è ‘ses cartos no me pida:

lǒgrese c’o que me fijo

gastar ònte de ceriña

senón… os dèmos me lèven

se vosté cant’òutra misa! =

<11> O crègo d’escòitar esto

subèusell’a sangr’arriba

è c’a forza d’a carraje

puj’o colór d’a chacina;

chamòulle borrach’e òutras

òitocèntas picardías.

= Borracho será vostede,

o diabro de Jan reprica,

q’anda c’a cabeza quènte

è s’ha de decela vida

de San Ròque ‘n un sarmon,

vota latinòrio enriba

de latinòrio, hastra que

se fòj’a jente d’a misa.

O hòme q’está bebido

anq’o ësganen palica

è vosted’anq’o ‘smagaran

do púlpeto non salía;

è o pròbe Jan gastando

ó que ‘n a ucha non tiña!

o pròbe Jan que quedòu

sin un cart’è sin camisa!

Se vosted’un hòme fora

d’os hòmes bos d’esta vila

antes de chuparm’un carto

dabam’a sua bulsiña

q’a un pescador coma min

boa falla lle facia

   Yb’o creg’abril a boca,

tapòulla su señoría

e díjolle moit’a Jan

sin poder contel a risa:

Janiño non hay remèdio

senon ajustar contiñas

c’o pròbe crègo, q’o trato

debe ser trato, por vida!

<12> Haja paz è un jèrro d’auga

votar a tod’esta riña.

= Diga un jèrro de bo viño

‘n ese caso! ¿E què’ m’hablita

cand’un ichavo non teño

nin siquer’unha sardiña

que con estas rebolturas

esquèncèus’a pesquèiría

è öj’o mar non esta

pra guindar ‘n el a dorniña?

= Eu Janiño poñ’os cartos:

ti, aló… calquèra dia

m’os pagarás… cando pòidas

en jirèlos è sardiñas.

Vaya! ja s’acabòu todo:

haja paz è santos dias;

e pol a comparecència

non quer diñèir’a josticia.

= Mòitas gracias señ’alcalde

pol á sua becerría!...

pro… cando volv’a meterme

en tales mayèrdomías,

hanme de sacar as móas

hanme de’estoupal as brillas.

Dende maña ën adiante

vida nòva, nòva vida!

q’en verdade ja vòu morto

con tamañas perrarías.

Ser mais borricá’ non quèro

nin ser jastre d’as Baíñas,

veñan log’as miñas redes

è vámonos a dorniña.

                        Madrid 16 de N[oviemb]re de 1843