Antonio Couceiro Freijomil

Biografía de Antonio Couceiro Freijomil

1888- Pontedeume, A Coruña, Galicia | 1955
Erudito filólogo, bibliógrafo e pedagogo galegoNaceu en Pontedeume o 2 de xuño de 1888. Decidido desde novo á práctica docente, con apenas dezaseis anos abriu un centro educativo de primeiro ensino na súa vila natal. Converteuse pronto nun profesor cultísimo, modesto e serio e non tardou en destacar como investigador infatigable, dono dunha excepcional memoria. En 1906 publica os seus primeiros versos nos xornal El Eco de Puentedeume e na revista bonaerense Nova Galicia, e ese mesmo ano inicia por libre os estudos de Maxisterio na Universidade de Santiago de Compostela, formación que rematará en 1909 con premio extraordinario. Pouco despois, en novembro de 1910, obtivo o primeiro posto nas oposicións ás escolas do distrito universitario de Compostela e accedeu como auxiliar á Escola Superior Graduada de Lugo, posto que compaxina co exercicio libre do ensino secundario. En 1917 oposita de novo e acada unha praza como inspector de Ensino Primario. Escolle destino en Ourense, onde reside durante máis de vinte anos e onde coñeceu a Elisa Pavón Rodríguez, con quen casaría en xullo de 1920.

Na cidade das Burgas establece amizade con Marcelo Macías, Primitivo Rodríguez Sanjurjo, Vicente Risco e outros membros do cenáculo ourensán. Proba do que dicimos é que en xullo de 1918, no último número de La Centuria, anúnciase un traballo asinado polo intelectual eumés. Neste época consolídase tamén a súa actividade xornalística. Convértese en colaborador asiduo de La Zarpa e Galicia, e en redactor xefe do Diario de Orense. Cos anos, atopamos a súa sinatura en El Norte de Galicia dirixido por Francisco Álvarez de Nóvoa; Vida Gallega, onde publica unha colección de versos baixo o título «Do meu feixe. Miudencias»; El Compostelano, El Correo Gallego, El Pueblo Gallego e La Noche onde dirixiu a páxina «Plumas y letras gallegas» e redactou unha columna de efemérides titulada «Galicia tal día como hoy».

A súa primeira colaboración na revista Nós leva a data do 15 de novembro de 1925. Trátase dos versos «Cantares», unha ducia de cantigas que forman parte da colección de 230 poemas cos que gañara o Certame celebrado en Lugo e que se publicarán ese mesmo ano en Ourense baixo o título Lóstregos. Cantares gallegos, con prólogo en verso, de Francisco Álvarez de Nóvoa. Na senlleira publicación atopamos ademais dous coidados artigos de carácter erudito que levan por título «Sobre o emprego do apóstrofo», aparecido no número 24 da revista, e «De certas adiciós, supresiós, troques y-enlaces de letras», recollido no número 25, correspondente ao 15 de xaneiro de 1926. Nos números 48 (1927) e 50 (1928) atopamos máis versos seus, esta vez baixo o epígrafe «Novos cantares».

En 1926, gaña un certame poético que se celebrara en Ourense para conmemorar o segundo centenario da publicación do Teatro Crítico Universal do Padre Feijoo. O texto premiado titulábase «Galicia». En abril de 1928, forma parte do Seminario de Estudos Galegos e participa na IV Asemblea da institución, celebrada en Pontevedra entre os días 7 e 9 de abril dese ano. Alí le un estudo sobre a ortografía galega coa que procura a creación dunha norma escrita unificada, froito desta intervención publicarase pouco despois, en Ourense, o caderniño Ortografía gallega. Bases para su unificación por Antonio Couceiro Freijomil con un apéndice del profesor Abelardo Moralejo, de la Facultad de Filosofía y Letras de Santiago. Pouco despois, Couceiro afástase dos homes do Seminario e do grupo máis activo culturalmente, parece que por discrepancias con Vicente Risco e Xosé Ramón Fernández Oxea, Ben-Cho-Shey. Entre 1936 e 1939 trasládase a Compostela para traballar no reitorado. Neste mesmo período, foi nomeado colaborador da Oficina Técnica Administrativa de Depuración del Personal de Educación Nacional pero logrou que se lle eximise do desenvolvemento de función tan incómoda. Regresa a Ourense onde exerce ata 1942, nese ano trasládase á Coruña e alí fixa a súa residencia.

O 27 de xullo de 1941 ingresou, xunto a outros dezaoito académicos, na Real Academia Galega a proposta de Manuel Casás Fernández, presidente da institución, Ángel del Castillo e Alejandro Barreiro Noya. Naquela ocasión, o único discurso que se leu foi o de Fermín Bouza-Brey, La mitología del agua en el noroeste hispánico. En 1949 ingresa na sección de Paleografía e Diplomática do Instituto de Estudios Gallegos Padre Sarmiento. Ao amparo desta institución publicará entre 1951 e 1954 en Bibliófilos Gallegos os tres tomos do seu, aínda hoxe imprescindible, Diccionario bio-bibliográfico de escritores, onde reúne máis de 4000 coidadas e documentadas biobibliografías de autores galegos.

Excelente conferenciante e recoñecido bibliógrafo, a súa biblioteca posuía máis de mil volumes de tema galego, centos de xornais e revistas antigas, e unha importante colección de manuscritos e notas das súas investigacións. Cordero Carrete e Paulino Pedret Casado adquiriron parte importante deste material para o Instituto Padre Sarmiento de Estudos Galegos, onde se custodia na actualidade.

Antonio Couceiro Freijomil faleceu en Compostela o 9 de maio de 1955.
Obra

La aceptación del dolor. Conferencia de la serie organizada por la Juventud Antoniana de Lugo, dada en la Escuela de Obreros, bajo la presidencia del Ilmo. Sr. Obispo de la Diócesis, el día 25 de marzo de 1914. Lugo, 1914.
Lóstregos. Ourense, 1925.
Ortografía gallega. Bases para su unificación / con un apéndice del profesor Abelardo Moralejo, de la Facultad de Filosofía y Letras de Santiag. Ourense, 1929.
La Bandera de Galicia. (Colección de artículos que editan varios amigos y admiradores del autor). Ourense, 1930.
El idioma gallego. Historia. Gramática. Literatura. Barcelona, 1935.
Historia de Puentedeume y su comarca. Santiago de Compostela, 1944.
Diccionario bio-bibliográfico de escritores. Santiago de Compostela, 1951-1954.

Bibliografía

Vilariño Gómez, G. et al. (1990): Homenaje al polígrafo eumés Don Antonio Couceiro Freijomil en el primer centenario de su nacimiento (1888-1998). A Coruña: Deputación Provincial.
Ferreiro, Charo e Inma Pena (coord.) (2005): Simposio sobre Antonio Couceiro Freijomil: actas do congreso realizado pola Dirección Xeral de Creación e Difusión Cultural. Santiago de Compostela, o día 13 de maio de 2005. Santiago de Compostela: Consellería de Cultura e Deporte.

Materiais de Antonio Couceiro Freijomil

Publicacións periódicas

Boletín de la Unión Hispano Americana Valle Miñor (1909-) .

Órgano de la Unión Hispano-Americana Pro-Valle Miñor. Publicación Mensual

Orzán (1945-1957) .

Revista del Centro Coruñés de Buenos Aires

Artigos

COUCEIRO FREIJOMIL, A. (3/1946) La extensión del idioma gallego. Opinión Gallega. 1ª (34), 10.

Ver artigo Fonte da dixitalización: Arquivo da Emigración Galega. Consello da Cultura Galega;

FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (4/1950) Tesonera labor de un erudito. Galicia [Bs As 1930]. (1106), 5.

FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (3/1952) Diccionario de escritores. Galicia [Bs As 1930]. (1173), 3.

COUCEIRO FREIJOMIL, A. (7/1954) El monasterio de Caaveiro. Orzán. 1ª (6), 26-27.

Ver artigo Fonte da dixitalización: Arquivo da Emigración Galega. Consello da Cultura Galega;

FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (6/1955) Galicia cada sesenta días (mayo, junio). Galicia [Bs As 1926]. (483), 12 .

FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (12/1955) Galicia cada sesenta días (setiembre, octubre). Galicia [Bs As 1926]. (486), 9 .

FERNáNDEZ DEL RIEGO, F. (2/1956) Galicia cada sesenta días (noviembre, diciembre). Galicia [Bs As 1926]. (487), 8 .