Material
Irmandades da Fala
«O problema da lingua», artigo de A. Villar Ponte
Detalle
“¿Por qué é perciso cultival-a lingua galega? Porque toda lingua cultivada representa unha cultura orixinal. E os pobos que teñen unha lingua de seu son pobos orixinaes, até o estremo de que si a esquencen ou desprezan acaban sempre por sentírense inferiores, na comparanza con outros, ô longo dos tempos. O esquencemento da lingua natural –supremo testimoño de consubstancialización d´unha raza e d´unha terra- trai a pós de sí o desafeuto dos homes do país que recibirona en herdo cos usos e costumes perpetuados pol-a tradición, que resultan o único froito de libre espontaneidade racial fecundador de toda cultura propia, autóctona, que espellea na etnografía. Poseendo unha lingua propia non se pode soñar n´unha orixinal cultura, leixándose d´aquela. Exemplo: Alemaña, entre outros mais.Unha Galiza arredada do Idioma de seu, poderá ter algún día unha civilización máis próspera, pro sempre mimética; unha cultura galega de que a raza se sinta íntima e fondamente orgulosa, nunca. Sin o genius loci, todo virá pola yustaposición; nada pola intususcepción. Como barro da nosa terra moldeado por un escultor estrano. Unha civilización propia nasce d´unha cultura propia. E unha cultura propia n´unha lingua allea -tendo unha lingua natural viva na maoría do país e con gloriosa historia- é imposibel cousa. Ora ninguén deixa de saber que todo pobo, ou non siñifica nada ou é un órgao de cultura c´o que a política ten n´eles, como derradeiro e mais outo fin, o degoiro cultural. Logo se non poderá falar seriamente de cultura na Galiza sin termar da política da lingua.
Pro axeitándonos ben ô terreo da realidade: Galiza conta con dous millóns e medio de habitantes. D´eles somentes unhos douscentos mil vivintes en vilas e cibdades, que na maoría falan galego. Dos do campo e a mariña xa non hai que o decir: fálano todos. E inda antre os que agora esprésanse no castelán (agás os forasteiros) mais aló dos seus abós non tiveron a ninguén que non usara decote a língua nativa. O que fai que non haxa un só conterraño que non esteña apreixado pol-a sintáxis galega, pesi-á sua castelanización, quéirao ou deixe de querelo.
E ¿qué tería de ser máis doado n´un fidel senso pedagóxico, atendendo âs nosas caraiterísticas rusticistas asoballadoras, para faguermos axiña unha cultura propia: irmos pol-o camiño da total galeguización ou pol-o da total castelanización? A resposta a ista pergunta non pode ser mais sinxela. Ninguén lóxicamente, pode pensar no desbotamento do primeiro camiño.
Pois corolario de somellante problema é o absurdo de que un maxistrado ou xuez non galego entenda en pleitos de aldeáns nosos; que os notarios que exercen no noso agro non coñezan o noso idioma; que os escolantes que fan o ensiño dos meniños do noso rús poidan seren alleos ó país; que os cregos, inda sendo galegos, prediquen e recen en castelán, nas parroquias campesiñas, e que o portugués se non cultive antre nós. A incompatibilidade espiritoal e material de todo isto co´a i-alma da nosa terra berra a eito.
E a lingua galega, porén, deu e anda a dar poetas e escritores; sirveu para cantar â Virxe por beizos de reis sabios; sirveu para as mais requintadas galanterías do amor nas xustas dos pazos, coma lingua internazonal; para as sotilezas mais veleiñas do humorismo culto, ¡ouh Airas Núñez! e para a espresión da derradeira vountade de nobres e plebeus.
Pois si asín foi, e asín é que ainda hachase viva en dous millóns de almas e trunfante na cultura de alén Miño e de alén do Atlántico e d´outros lugares do mundo ¿cómo de non sermos soicidas, cegos e parvos, poderíamos deixala morrer?
Este senso esotérico latexa nas Irmandades da Fala. Este senso trascendental abrangue para os bós e xenerosos. Non sabemos d´outra aristocracia nin d´outra aristarquía galega autual que non sexa a dos que teñen o Idioma materno por brasón.”