«As duas Galizas», artigo de R. Villar Ponte
Dentro do chan patrio amóstranse duas Galizas ben difrenzadas; unha, a verdadeira, a única, a non adulteirada nen desvirtuada por mesturas e vergoñosos infruxos alleos; outra, a que soio ten da Galiza o impropio nome que se lle dona sen telo sido endexamais e da que algún día soio ficará viva a vergoñosa lembranza. Tal é a que constituien a maoría dos nosos vilegos. A pirmeiramente asiñalada é a sostida e integrada pesie a todo e a todos - castelanización, infruxos emigratorios, esvaimento da persoalidade, etc.- pol-as xentes do agro, recuncho axeitado onde foron a pararen as esenzas puras e non desvirtuadas do esprito social.
Por isto a patria galega vive e alenta, aínda hoxe, sosténdose en pe de chegar a abranguere mais ou menos axiña, a sua libertade e faguendo que o probrema da nosa redención se non teña ultrapasado xa á categoría de preito insolubel. Soio por ila aquilo que constitue o xermolo necesario da total liberación, isto é, a fala, o dereito, os costumes, os rasgos salvadores, en suma, de unha persoalidade nazonal se non esvaíron totalmentes. E latexan, e mantéñense en pe, axexantes, dispostos de cote a selo sopro vivificador que obre o miragre de dare realidade a aquil degoiro do poeta que dixo: “Como en Irlanda, érguete e anda”.
De non tere sido pol-a devandita Galiza, ou mais ben, de tere ficado soio como lembranza da groriosa patria dos tempos xúrdios da prena libertade a Galiza decadente, desleigada e traidora a sí mesma que integran os vilegos, nen a mais lixeira espranza xurdiría hoxe nos corazóns dos poucos que, decatándonos da nosa obriga e da nosa proxenie, vimos decotío atafegados pol-a tareia rexa de crearmos unha concenza nazonal.
A aldeia é, como o foi decote, a hucha santa en que, rexamente choídas, foron conservándose as esenzas indispensábeis pr'á vitalización da nazonalidade escravizada. E do agro puidemos nós, os patriotas, recadare as armas axeitadas, que alí viñan sendo ouxeto d'especial conservación, pra con ilas dare escomezo á loita rexurdidora.
E si isto é indiscutibel, e si isto non pode adimitire nen a mais cativeira dubida, non pode estranar nen sorprendere a ninguén que nós, os nazonalistas, teñamos pra o agro, pr'ás suas xentes unha especial devoción, un fondo e forte recoñecimento que nos levan a consagrarlles a iles e aos seus probremas característicos, sempre en lugar preferenrte, o noso mais sinceiro desvelo e a nosa mais lexítima preferenza.