«De unha beira a outra. A nosa prensa», artigo de R. Villar Ponte
É indiscutibel que a Prensa de un pobo, cando se acha debidamente dirixida e ourentada, contribuie como poucos factores, cicais millor que ningún, ao seu milloramento e progreso tanto espirtual como material. Tendo en conta isto mesmo, alguén a calificou de “carto poder”. E que iste calificativo non está mal apricado de abondo o teñen probado os feitos a sucederen en todol-os países dende os tempos en qu'ela abrangueu o actual desenrolo i-espallamento.
De ordinario a Prensa é a fonte fecunda onde as grandes masas e aínda as minorías de selección beben a orientación comenente pra decidiren cô seu actuar, n-un senso ou n-outro, o rumbo que os sucesos importantes teñen de tomaren en procuro da mais acertada solución, ou pol-o menos da mais axeitada e oportuna. Sendo eisí, doadamente se decata un dos benefizos que se deducen pra o país felizmente poseedor de unha Prensa ergueita, qu'en todo momento seipa colocarse â outura da trascendente e moi importante misión que lle está reservada; eisí como tamén, sin esforzo algún, se comprenden cantos perxuízos se ocasionan a un pobo no que tal instrumento educador e guiador, lonxe de saber ofrescerse como tal, contrariamente se ofresce como poderoso elemento de desourentación e d'engano.
O caso da Galiza, da nosa patria, con relación á Prensa, é disgrazadamente o derradeiro. Pra ningún é un segredo como casi todol-os que se chaman órgaos e instrumentos galegos de pubricidade non responden, nin con moito, ao que deberan seren, até tal pinto que, sen esforzo algún, â maoría d'eles - ¡Unha maioría abraiante! - millor lles cadraría calquer calificativo que o de periódicos galegos. Feitos por empresas que soio ao seu lucro particular atenden, confeccionados i-elaborados por siñores que son xornalistas o mesmo que puideran seren toureiros - e conste que hai eiscepcións honrosísimas, ¡ pro tan escasas! - ese órgaos de pubricidade e divulgación soio valen pra serviren os intreses dos seus amos - individuos ou empresas - e moi raramente pra benficiaren, inda no máis mínimo e cativeiro, ao pobo onde ollan a luz e de cuia protección viven.
Tendo isto en conta, a ninguén pode sorprendere que sexan innumerábeis as ocasións en que a defensa dos supremos intreses xeneraes, aqueles que por igual a todos afectan e por igual a todos abranguen, se olle en abandono, ou pol-o menos realizada de un xeito tan deble e valeiro de ardimento e paixón que mais que defensa semelle una probe e cativeira argallada pra cubrire groseiramente as formas. Como tampouco a ninguén pode eistranare - i-eu coido que antre nós xa non hai quen s'eistrane de ren - que repetidamente, con frecuenza magoante e dôrosa, os mesmos que deberan seren como o refrexo do conscente sentir e querer populares aparezan totalmente divorciados de tal sentir e de tal querer, ocupando posicións que soio nos enemigos cabería ademitire. Mais as cousas son eisí e o seguirán sendo namentras que nós mesmos non-os dispoñamos a lles dare remate.
Unha pequena proba do devandito é, por exempro, a seguinte: pubricouse alá pol-o Inverno certa novela de ambente galego de un escritor andaluz na que se ofende, inda que tratando de disimulalo, a nosa terra [alude á novela La Costa de la Muerte, de José Mas]; pois ben, un xornal cruñés de gran circulación [reférese a La Voz de Galicia], que regularmente non adica catro liñas âs obras galegas, por importantes que sexan - e iso cando as adica! - non para de ceibare recramos e mais recramos da desditada novela. Outra proba é a que nos suministrou outro xornal tamén cruñés e tamén de gran circulación [reférese a El Orzán], con motivo da recepción solemne do ilustre polígrafo Vicente Risco na Academia Gallega [sic]; o aludido xornal daba conta da solemnidade con unha gacetiña sumamente reducida e insertada en lugar pouco visibel, ao paso que, no mesmo número, e como contraste saínte, aparecía unha sección taurina na que se non escatimaban os renglóns nen o espazo. E o mesmo que n-iso ocurre en todo o demais. Pol-o xeneral é moi frecoente que problemas de capidal importancia pr'â economía galega ou pra o adianto da terra, aparzan tratados con menos eistensión pol-a maoría dos xornaes e pubricacións galegas que polos de fora.
Non é, pois, perciso faguere resaltar a grande utilidade que ocasionaría unha campaña intensa e ben disposta levada a cabo contra as pubricacións galegas que, sen escrúpulo algún, se poden chataren de traidoras â Terra. Tal campaña urxe e compre de un xeito enorme e apremiante pra pór fin a un estado de cousas do que a vítima principal é a patria escarnecida e magoada pol-os propios fillos.