Especial

Entender a adversidade nos mapas do tempo

O factor humano é a principal causa dun cambio climático que cada vez amosa as súas consecuencias con maior crueza: mudanzas nos padróns de chuvia, aumento do nivel do mar, desxeo dos glaciares, quecemento dos océanos e fenómenos meteorolóxicos extremos.

Fenómenos adversos coma as diferentes DINA que acaba de sufrir a costa mediterránea serán cada vez máis frecuentes na Península Ibérica e se ben é certo que non podemos evitalos, tamén o é que a educación e o coñecemento poden minimizar os seus danos. Sobre esta premisa aséntase tamén o concepto de alfabetización climática, co que a ONU pon de manifesto a necesidade de políticas educativas e canles de divulgación científica que conciencien a cidadanía da urxencia de frearmos a crise climática antes de que chegue a un punto de non retorno que comprometa directamente o futuro do planeta.

Co ánimo de contribuír modestamente nesta necesaria alfabetización, desde Proxector escolmamos unha ducia de recursos que nos falan dos factores que determinan o clima, nos advirten das consecuencias do cambio climático e nos ensinan a interpretar os fenómenos meteorolóxicos adversos dos que alertan os mapas do tempo.
Vídeos

A corrente en chorro

Vídeo de divulgación científica (4´ 48´´) , integrado na canle de Youtube “O Son das Ideas”, que che axudará a entender en que consiste a corrente en chorro, un fenómeno meteorolóxico que determina o clima nas nosas latitudes. Descubrirás como lle está a afectar o cambio climático a estas correntes de aire e tamén aprenderás que aplicación comercial teñen no ámbito da aeronáutica.

A formación dos tornados

Episodio do programa “Aquelando con chispa” da TVG (15´ 27´´) no que Manuel Vicente e David Ballesteros, coa participación do alumnado do IES Antón Fraguas (Santiago de Compostela), nos explican de forma divertida como se forman os tornados.

De onde vén a riqueza meteorolóxica de Galicia?

Juan Taboada Hidalgo fálanos nesta charla didáctica (38´ 48´´) da riqueza meteorolóxica de Galicia, explicando as principais características dos diferentes microclimas galegos e os factores que motivan esta diversidade.

Esta charla tivo lugar no marco de A luz da ciencia. Dolmen de Dombate. Aulas científicas 2021, unha iniciativa dirixida por Jorge Mira e organizada pola Deputación da Coruña e mais o Concello de Cabana de Bergantiños.

Furacáns

Vídeo didáctico (2´ 11´´), dirixido a alumnado da ESO e bacharelato, no que os profesores Xacobo de Toro e Jorge Gutiérrez nos falan dun dos tipos de vento máis devastadores que existen: o furacán (tamén chamado tifón ou ciclón tropical). Nesta vídeo-lección descubrirás cales son as súas principais características e que zonas do planeta os sofren con máis frecuencia.

Interpretando o mapa do tempo. Situacións típicas de Galicia

Gustaríache aprender a interpretar os mapas do tempo? Neste vídeo didáctico (2´ 51´´) o profesor Xacobo de Toro, apoiándose en materiais fornecidos pola meteoróloga Ana Lage, explícanos como identificar e interpretar nun mapa meteorolóxico as frontes activas (anticiclóns, borrascas…), os ventos e as temperaturas do aire en altura.

Este recurso está dirixido a alumnado de ESO e bacharelato.

Non digas DANA

As terribles inundacións acontecidas en Valencia a finais de outubro deste 2024 volveron poñer de actualidade nos medios de comunicación o termo DANA, que fai alusión a un fenómeno meteorolóxico adverso de chuvias moi intensas e ventos fortes. Pero sabías que en galego a forma correcta é DINA? Esther Estévez explícache moi brevemente (32´´) o motivo.

O vídeo forma parte do espazo televisivo DígochoEu, que emite a Televisión de Galicia para achegar o galego á poboación de forma dinámica e entretida.

O cambio climático

Espectáculo didáctico (43´) sobre o cambio climático, dirixido a alumnado de educación secundaria, que se emitiu en directo o 10 de maio de 2018 no marco da décimo terceira edición de Galiciencia. Na súa charla David Ballesteros axúdanos a entender, entre outras cousas, cal é a diferenza entre tempo e clima, que debemos entender por “cambio climático” ou cales son os factores (tanto os naturais coma os externos) que máis inflúen nos cambios do clima.

O cambio climático: un fenómeno natural?

O cambio das temperaturas e dos padróns climáticos é unha realidade con consecuencias evidentes na nosa vida cotiá, pero son as causas destes cambios exclusivamente naturais, como algunha xente defende?

Neste vídeo divulgativo (4´ 03´´), pertencente á serie #Desmontandomitos de Gciencia, Gonzalo Míguez Macho, profesor de Física Atmosférica da USC, explícanos cales son as evidencias científicas que constatan que o actual quecemento global está provocado polo radical aumento de CO₂ na atmosfera.

Para que serve estudar os ciclos hidrolóxicos?

Vídeo divulgativo (49´´), elaborado pola Unidade de Cultura Científica e da Innovación da Universidade de Vigo, no que a investigadora Raquel Nieto nos explica por que é importante estudar os ciclos hidrolóxicos para poder detectar aquelas rexións que son máis vulnerables antes os fenómenos meteorolóxicos extremos.

Pode caer un raio dúas veces no mesmo sitio?

A diferenza de potencial eléctrico que pode existir entre a parte alta das nubes e o chan acaba provocando descargas de alta intensidade moi perigosas, que percibimos a través dun lóstrego e mais dun trono. Saberías onde refuxiarte nesta situación? Neste vídeo divulgativo (4´ 38´´) Jorge Mira, catedrático de Electromagnetismo na Universidade de Santiago de Compostela, fálanos deste fenómeno, explícanos como funciona un pararraios e resolve a dúbida sobre se un raio pode caer dúas veces no mesmo sitio.

Esta peza, elaborada por María Piñeiro e Miguel Sardo, forma parte da serie #DesmontadoMitos de GCiencia.

Por que teñen nome as borrascas?

Vídeo de divulgación científica (5´ 08´´), difundido na canle Naturiza, no que Diego Ferraz Castiñeiras che explica que é unha borrasca e cales son os diferentes nomes xenéricos que recibe dependendo de onde se forme. Tamén descubrirás o motivo polo que estes fenómenos atmosféricos de grande impacto teñen nome propio.

Que é un rebentón húmido?

Cando se produce un descenso brusco de masas de aire con precipitacións falamos dun rebentón húmido, un fenómeno meteorolóxico que pode causar grandes danos debido á intensidade da chuvia e ás fortes rachas de vento. Este vídeo didáctico axudarache a entendelo en menos dun minuto (55´´).