O achadizo

Esta potente voz do discurso desdialectalizador da lingua galega que se lanzou ao debate público durante o que hoxe chamamos Rexurdimento naceu en Pontevedra o 16 de decembro de 1811. A peripecia laboral de seu pai, funcionario de aduanas, determinou que a súa infancia e adolescencia transcorresen entre Pontevedra, Ferrol, A Coruña e Compostela. Na Universidade de Santiago cursou de 1829 a 1835 a carreira de Dereito e, despois de exercer na Coruña como avogado desde 1837, en 1840 foi nomeado xuíz de primeira instancia de Cambados, onde permaneceu ata que en 1844 o destituíron os moderados do novo goberno de Narváez. Volveu entón á Pontevedra natal, onde ata 1862 traballou como avogado, fiscal e profesor e desenvolveu unha intensa actividade literaria e xornalística que frutificou n’A gaita gallega (1853), unha obra clave no proceso de toma de consciencia lingüística e de impulso da rexeneración do idioma galego, así como en numerosas colaboracións que se inseriron en publicacións periódicas de Pontevedra, A Coruña e Vigo. A partir de entón exerceu como rexistrador da propiedade nesta última cidade, na que faleceu o 29 de xuño de 1876 (cf. Dobarro Paz 1974; Ríos Panisse 2006: 11-13). Pintos escribiu en galego case toda a súa obra poética e foi, na opinión de Ríos Panisse (2006: 11), «o máis importante dos precursores literarios de Rosalía». Para os Papés d’emprenta condenada conseguimos reunir sete textos del anteriores a 1847 que constitúen a súa contribución ao desenvolvemento do uso escrito da lingua galega nos tempos do primeiro provincialismo galego, co que non tivo implicación directa que o levase nin a publicar nas súas revistas literarias nin a participar no levantamento de 1846 (cf. Barreiro Fernández 2012: 85). Eses sete textos son obras elaboradas en 1842 (a que leva o número 77 na nosa Cronoloxía), 1843 (a 79), 1845 (a 88, a 90, a 95 e a 97) e 1846 (a 100). Se as dúas primeiras son en esencia o que adoita chamarse «poesías de circunstancias», as de 1845 e 1846 xa exhiben con nitidez a ollada social, católica e galeguista que caracterizará a obra deste escritor. Con todo, cómpre reparar en que o discurso nobilitador e desdialectalizador do idioma galego xa emerxe nos mesmos primeiros versos da poesía de circunstancias de 1842, transmitida por un autógrafo en que o poeta lle pide a seu pai que non «tome cabuxo» porque deixe o castelán e fale «na fala / Dos nosos galegos, / Qu’inda nela podo / Sin poñer un erro / Espricar ben craro / Tod’os meus conceutos» (vv. 7-12). Pintos seguiu escribindo nos anos posteriores a 1846, en que o celo censor do Goberno de Narváez silenciou os discursos menos ortodoxos, e cando ese celo decaeu deu ao prelo A gaita gallega (1853), na que se verbalizaron lamentos pola postergación de Galicia que estaban en sintonía cos que na década anterior lanzaran as revistas e xornais provincialistas (cf. G[onzález] Beramendi 2012: 68-75; Rodríguez Sánchez 2012: 120-126). Ademais, entre 1857 e 1859 publicou numerosas e por veces extensas colaboracións en cabeceiras que contribuíron a propagar o segundo provincialismo, cunha mensaxe de dignificación de Galicia e da lingua galega unida a outros contidos que nesta nosa contribución non veñen ao caso (cf. Ríos Panisse 2006: 31-84). Esas cabeceiras con que entón colaborou foron, principalmente, El País (1857-1858) e La Perseverancia (1859), de Pontevedra; El Fomento de Galicia (1857-1858), da Coruña, e El Album de El Miño (1858-1859), de Vigo. Aínda nesa mesma xeira hiperprodutiva de 1857 a 1859 hai que destacar a importancia da súa edición do Coloquio de vinte e catro galegos rústicos do padre Sarmiento, aparecida en 1859, con que Pintos veu a proclamar, para quen naquel momento «epifánico» do Rexurdimento quixese oír, que o gran beneditino de Pontevedra fora no século xviii un adiantado, o primeiro impulsor da renacenza literaria e política galega (cf. Angueira 2012). De 1860 en diante a súa actividade creadora foi esmorecendo.