Cándido Fernández Mazas

Artista multifacético, Cándido Fernández Mazas foi un dos ilustradores máis anovadores da revista Nós O culto e multifacético artista que foi Cándido Fernández Mazas naceu en Ourense o día 17 de decembro de 1902 e faleceu prematuramente, cando inda non cumprira os 40 anos, o 15 de novembro de 1942 en Pedrouzos (Castro Caldelas). Fernández Mazas, como Maruja Mallo, Colmeiro, Álvaro Cebreiro ou Arturo Souto, forma parte da coidada e prestixiosa nómina de artistas mozos que renovan con entusiasmo e acerto a arte galega de comezos do XX. As súas ilustracións, de trazos sinxelos e definitivos, encheron centos de páxinas das nosas publicacións desde comezos dos anos 20. Autodidacta e lector infatigable, sendo aínda un neno pero xa un destacado debuxante, comezou a estudar arte con profesores particulares en Ourense, onde moi pronto entendeu que as técnicas e a pintura tradicional debían ser superadas. Na mocidade, trabou amizade con Eugenio Montes e cos irmáns De las Casas, especialmente con Augusto, dos que sempre se gabaría de ser amigo. En Ourense coñece ademais a Xavier Bóveda, Francisco Luís Bernárdez, Jacinto Santiago, Afonso Monxardín e outros intelectuais anovadores e con inquietudes modernizadoras. Con apenas vinte anos publica as súas primeiras colaboracións no Diario de Galicia, en El Pueblo Gallego e, en 1923, na vangardista revista Alfar. Pouco antes, en 1922, dous anos despois de que aparecese o primeiro número da revista Nós, realiza un par de ilustracións para a revista que dirixía Vicente Risco onde, co tempo, inclúe un par de textos líricos: «30 F», introducido por uns versos de Rimbaud, o 26 de xullo de 1926, e «Gorigori do tempo» o 25 de xullo de 1930. Máis tarde, colabora con El Pueblo Gallego, co xornal agrarista La Zarpa, e con outras publicacións como a Gaceta de Galicia ou La República, que dirixía o seu amigo Jacinto Santiago. Desprendido e de trazo fácil, asinou obras baixo os pseudónimos de “Dichi”, “Fer-mazas” e “Xohán Rafael”, e ilustrou os libros de moitos dos seus amigos como a colección de contos que se abre con O vello mariñeiro toma o sol (1922) de Eugenio Montes, La luna, el alma y la amada (1922) de Xavier Bóveda, Kirdegarten (1923) de Francisco Luís Bernárdez ou IV melodía. Desfíe de campesiñada galega (1935), de García Paz. A finais de 1924 a Deputación de Ourense concédelle unha bolsa de estudos que lle permitirá ao ano seguinte instalarse en París durante varios meses. Na capital francesa comparte estudio co pintor Cossío, entra en contacto cos movementos vangardistas que cobraban forza naqueles anos e ten a oportunidade de tratar a figuras tan relevantes do momento como Tristan Tzara ou Miguel de Unamuno. A viaxe modificará definitivamente a súa concepción da arte e a súa forma de pintar. De regreso a Ourense funda co seu amigo Augusto M.ª Casas, a efémera editorial Galaxia, que só publicará dous coidados volumes. Ao ano seguinte, 1927, unha nova bolsa permítelle instalarse de novo na capital francesa, onde coñece os surrealistas e continúa aprendendo sobre arte. En 1930 comeza a pasar longas temporadas en Madrid, onde cadra con Fernández Mazas e onde ambos asisten ás famosas tertulias de La Granja del Henar e Pombo. Por aqueles anos coñece á actriz Martarita Xirgú, quen o marca profundamente e a quen dedica o único libro que publicou en vida, Santa Margori (1930), unha anovadora peza teatral. O éxito desta obra desencadea unha homenaxe pública que se celebra no Hotel Miño de Ourense, o venres 27 de xuño dese mesmo ano. Nesta ocasión loan publicamente o traballo do mozo vangardista Ramón Otero Pedrayo, Álvaro de las Casas, Luís Fábregas ou Jacinto Santiago. Coa chegada da República apoia publicamente o ideario republicano e participa en diversos actos nos que se defende con entusiasmo o Estatuto. No verán de 1933 colabora coa Misión Pedagóxica que dirixía Rafael Dieste e da que formaban parte Otero Espasandín, Ramon Gaya e Sánchez Barbudo. Con eles viaxa pola costa galega, deseñando carteis e escenarios de obras teatrais, realizando lecturas dramatizadas e monicreques para as obras. En setembro dese mesmo ano organiza exposicións da súa obra na Coruña e Santiago. Sensible e inconformista, procura sen descanso un ideal de beleza afastado do barroquismo e centrado no esencial. Antes da guerra, en 1934, participa como intelixente crítico de arte en P.A.N. (Paseantes, Andantes y Navegantes), a revista que dirixía Otero Espasandín, onde cadra cos irmáns Dieste e con Alberto Fernández Mezquita entre outros. Durante a contenda, exerceu como topógrafo e demostrou, unha vez máis, a súa habilidade como debuxante. Nestes anos colaborou na publicación anarquista Umbral e en El Combatiente Rojo do Partido Obrero de Unificación Marxista, que dirixía o seu amigo Eugenio F. Granell. Antes de rematar a guerra desertou, detivérono e pasou cinco meses no cárcere de Valencia, de onde o sacou o seu pai, militar no bando nacional. Regresou a Ourense, á casa familiar en Castro Caldelas, onde viviu retirado e faleceu pouco tempo despois. Segundo diversos testemuños deixou títulos inéditos como a novela Terras de señorío e o poemario Aleteia. Moitos anos despois da súa morte, en 1976, o seu irmán Armando comezou a recuperar a súa memoria. Sería a partir de entón cando se comezou a publicar parte da obra que deixara inédita, entre ela, a obra teatral Los cuernos disparatados, escrita un ano despois que Santa Margorí, postumamente publicada por Ediciós do Castro, xunto a un texto incompleto, La leyenda de don Juan. Comedia del 40, escrita en 1932.

• Referencias
  • OBRA
    • Santa Margorí. Parábola en tres escenarios (1930)
    • Santa Margorí. Los cuernos disparatados (1981)
  • BIBLIOGRAFÍA
    • Fundación Caixagalicia (2002): Cándido Fernández Mazas. Vangarda, militancia e esquecemento 1902-1942. A Coruña: Caixa Galicia.