Sebastián González García-Paz

O exilio dun arqueólogoSebastián González García-Paz foi historiador, arqueólogo e profesor. Pertencente á xeración de entreguerras, chegou a ser secretario do Seminario de Estudos Galegos e desenvolveu a súa carreira profesional no exilio en Porto Rico, onde o nomearon senador vitalicio.
Naceu en Pontevedra o 26 de maio de 1908. O seu pai, o avogado Bernardino González Paz, militara no Partido Republicano Radical. A súa nai foi Ceferina García Paz, filla do pedagogo Lino Enrique García Requejo. A súa irmá, Daría González, foi mestra.
Comezou os seus estudos no instituto de Pontevedra, onde coincidiu con Antón Fraguas, quen sería grande amigo seu ao longo de toda a vida. Alí foi alumno, entre outros, de Ramón Sobrino Buhígas ou Antón Losada Diéguez. Xa nesa etapa formou en abril de 1924 a Sociedade da Lingua (SDL). Realizou por libre o curso preparatorio da universidade, e en 1925 comezou os estudos de Filosofía e Letras, onde coincidiu con Fraguas e mais con Pura Lorenzana, con quen realizou unha viaxe de estudos a Madrid antes de se licenciar con premio extraordinario.
Participou nas actividades do Seminario de Estudos Galegos desde a súa chegada a Santiago de Compostela, e asistiu a diversas xeiras, como a realizada polas terras de Deza. Impartiu a charla «As ciencias hestóricas no S.E.G.» no marco da IV Asemblea do Seminario, que se celebrou en Pontevedra en abril de 1928. Nomeárono secretario xeral da organización, e como tal aparece a súa sinatura nos diversos carnés dos membros do Seminario. Ademais, en 1930 participou na VI Asemblea Nacionalista, celebrada na Coruña o 27 de abril, como membro do grupo das Irmandades da Fala de Santiago.
Florentino López-Cuevillas encomendoulle a catalogación de castros. Así, No Nós de Nadal de 1927 escribe Cuevillas: Catalogáronse tamén bastantes castros distinguíndose nista laboura pola súa aitividade e intelixencia dous rapaces, Sebastián González García-Paz e Xoaquín Lousada, que agora se inizan nos traballos prehistóricos. O seu nome aparece no catálogo dos castros do Val de Vilamarín, no estudo do castro de Morgadán e no Castro de Río, e xunto con Antonio Fraguas catalogou castros en Lalín na primavera de 1928. Con Xesús Carro traballou no estudo do románico do Deza e publicou o artigo «O tesouro de Foxados», no volume VI do Boletín do SEG. Ademais, interveu no estudo dos castros da Terra de Melide, e mais nos de Montealegre (Domaio), Santa Trega, Taboexa e San Cibrao de Las.
Fixo o doutoramento en Madrid, coa tese El colegio de San Clemente de Pasantes de Compostela, dirixida por Manuel Gómez Moreno. Durante a súa estancia na capital do Estado levou a cabo diversas investigacións documentais para o SEG. En 1931 recibiu unha bolsa para realizar unha viaxe a Francia e Alemaña, e ao regreso traballou como auxiliar e despois acadou praza de seu, de Arqueoloxía e Historia da Arte.
Na súa etapa como profesor en Santiago de Compostela deu diversas charlas e participou en cursos que Filgueira Valverde organizou no Museo de Pontevedra, así como na Semana Galego-Portuguesa do Porto. Ademais catalogou poboados castrexos na contorna de Compostela, Fisterra e Lobeira, e dirixiu escavacións nos castros de Borneiro e Baroña, sobre as que escribiu no boletín da Universidade de Santiago de Compostela (1934).
Sobre esta institución escribiu canda a Ciriaco Pérez Bustamante o texto La Universidad de Santiago. El pasado y el presente. Co propio profesor e mais con Pura Lorenzana publicou en 1928 o artigo «La población de Nueva España en el siglo XVI» no Boletín de la Biblioteca Menéndez Pelayo. Xunto a Filgueira Valverde escribiu sobre o mosteiro de Carboeiro, e publicou un artigo na revista Nós (n.º 98, febreiro de 1932): «Un mapa inédito do arcebispado de Sant-Iago». En 1935 participou na Semana Cultural Galega celebrada en Porto.
Mentres residiu en Compostela frecuentaba os faladoiros do Español e do Derby. Foi concelleiro da corporación municipal compostelá durante a alcaldía de Ánxel Casal, durante pouco tempo. Dúas obras súas quedaron fanadas por mor do golpe de Estado. Traballou nunha Guía de Pontevedra que non chegou a rematar, o mesmo que pasou coa edición dos textos do Licenciado Molina.
Exiliouse en Porto Rico xa en 1936. A idea inicial, sen saber cal sería a duración da guerra civil, era formarse e acadar méritos para ao regresar conseguir a praza de catedrático. En 1940 o Tribunal de Responsabilidades Políticas condenouno, in absentia, á inhabilitación absoluta, seis anos de desterro a máis de douscentos quilómetros de Santiago de Compostela e o pago de cinco mil pesetas.
Deu diversas conferencias na Universidade de Porto Rico sobre Santiago de Compostela e sobre arte española no Ateneo Puertorriqueño. Xa no curso 1939-40 impartiu, no segundo semestre, a materia de Historia Xeral da Arte Europea. Desde entón traballou na Universidade, e en 1943 nomeárono primeiro decano da facultade de Humanidades, que dirixiu durante vimte anos. Chegou a ser tamén reitor e senador vitalicio.
Tivo unha fonda relación coa illa, e interesouse moito pola súa historia. Creou o Seminario de Historia de Puerto Rico e participou na comisión organizadora do Terceiro Congreso Histórico-Municipal Interamericano, celebrado en San Xoán de Porto Rico en abril de 1948. Neste evento falou da pintura de Salvador Dalí.
En Porto Rico, ademais, coñeceu a que sería a súa muller, Manuela Lamela Fernández, descendente de xentes pontevedresas. Con ela foi pai de Sebastián, Juan Manuel e María del Pilar González Lamela.
En 1954 e 1960 botou un ano enteiro en Galicia, e en 1967 estivo un mes. Nesas estancias documentouse en museos e bibliotecas. Publicou dous artigos na revista do Museo de Pontevedra: «El Conde de Gondomar y los Nodales» (n.º 15, 1961) e «Sobre plateros pontevedreses» (n.º 19, 1965).
Na súa cidade natal atopouno a morte, aos 59 anos, durante unha das súas viaxes. Soterrárono no cemiterio de Santo Amaro. O número 22 da revista do Museo de Pontevedra, de 1968, incluíu catro artigos seus inéditos: «Una exposición de dibujos de Goya en Puerto Rico», «Papeles del P. Fr. Juan Sobreira», «Pontevedra según Riobóo y Seixas» e «Pontevedra 1773».
Obra - «Noticias de las exploraciones arqueológicas en los Castros de Borneiro y Baroña». Separata do Boletín de la Universidad de Santiago, (1934). - La Universidad de Santiago: el pasado y el presente (1934), canda a Ciriaco Pérez Bustamante; editada en 1995 por Ediciós do Castro. - Sobre Domingo de Andrade (1935; separata de Archivo Español de Arte y Arqueología, 33 (1935), 279-283). - Pontevedra a fines del siglo XVI: tres dibujos desconocidos (1965; Museo de Pontevedra) - O Colexio de San Clemente de Pasantes de Compostela (USC, 1993. Tese de doutoramento, traducida ao galego)
Bibliografía

Benítez, Jaime (1968): «Sebastián González García-Paz. Su huella en la Universidad de Puerto Rico», El Museo de Pontevedra, 22:71-78. Fraguas Fraguas, Antonio (1968): «Sebastián González García-Paz. Notas da súa vida e do seu tempo», Grial, 21 (xull0-setembro) 334–357.