Margot Sponer no Consello da Cultura Galega

Pioneira dos estudos lingüísticos galegos e autora da primeira tese sobre a nosa lingua A filóloga Margot Sponer naceu en Nysa/Neisse (Alemaña, hoxe Polonia) o 10 de febreiro de 1898. Foi a cuarta filla das cinco que tería o matrimonio formado por Elsbeth Heerder e Robert Franz Sponer. Aprobou por libre o bacharelato en 1909 e cursou estudos de Filoloxía Clásica, Romanística e Xermanística nas universidades de Halle, Lepzig, Nápoles, Grenoble, Madrid e Berlín; onde, moi probablemente, se graduou. Segundo deixou dito Lois Tobio nas Décadas de TL, era unha rapaza máis ben pequena e delgada, moi churrusqueira e graciosa e moi seria e competente no seu labor.
En Madrid, antes de viaxar a Galicia, entrou en contacto co Centro de Estudos Históricos, o que lle deu a oportunidade de coñecer os métodos de investigación que usara Menéndez Pidal en 1919 nos seus Documentos lingüísticos de España. Reino de Castilla; metodoloxía que ela mesma empregará na redacción da súa tese. Segundo parece, tras varias estancias na capital de España, no verán de 1926, con trinta e oito anos feitos, visita Galicia para reunir materiais que lle permitirán completar a tese de doutoramento. En poucos meses visitou, nesta orde, as cidades de Ourense, A Coruña, Santiago de Compostela e Pontevedra. Ademais, percorreu a cabalo boa parte da provincia de Lugo ata O Cebreiro recollendo léxico nun dos primeiros intentos de estudo dialectal da lingua galega. Debeu abandonar Galicia a mediados de outubro dese mesmo ano para regresar a Alemaña a finais de 1926.
Das noticias que proporciona a prensa da época despréndese que a lingüista visita os arquivos históricos e transcribe con pericia os documentos medievais que logra consultar. En Compostela acompáñaa Pablo Pérez Costanti, arquiveiro no Concello, quen lle facilita o contacto con Casto Sampedro para acceder aos documentos que precisaba consultar en Pontevedra.
O 15 de novembro de 1926, no número 35 da revista Nós, nunha breve nota incluída na sección «Os homes, os feitos, as verbas», supoñemos que da autoría de Vicente Risco, infórmasenos de que a investigadora, ten cáxeque rematado un traballo de moito volume en col do galego antigo, traballo que nos amostrou, e pr’o qual ten aproveitado todol-os documentos pubricados da nosa Edade Meia. Engade ademais que despois d’ise traballo imprentado, conta adicar outro ô galego moderno, pra o quaal xa recadou ben datos, e pra rematalo fará outra viaxe.
No número correspondente ao 15 de xaneiro de 1927 atopamos a única colaboración da filóloga alemá na revista. Titúlase «Algunhas notas dos meus estudos sobre filoloxía galega» e nela confesa que escribe desde Berlín alentada polo director da revista, Vicente Risco, a quen agradece o apoio que lle emprestou mentres estivo en Galicia e a súa amabilidade. Aproveita tamén para mencionar a Antonio Couceiro Freijomil, daquela Inspector de Primeiro Ensino en Ourense.
Pese a que a prensa insiste en que Sponer traballa con documentos medievais, neste artigo a filóloga céntrase na situación da lingua galega, moi contaminada polo castelán. Enumera termos relacionados coa igrexa, coa medicina e coa xustiza e os lugares onde foron recollidos. Apunta que as razóns que explican esta situación son, en realidade, sinxelas: a xente oi falar o castelán ô crego, ô médeco, ô escolante, ôs tendeiros… e parécelles qu’o galego é fala somentes de xente baixa e probe. Lamenta o que constata e compara a situación de Galicia, esa terra tan fermosa, con Cataluña, onde se pode observar o fenómeno inverso.
De regreso a Berlín, xa licenciada, o Romanisches Seminar e as aulas na universidade permitiranlle a Margot Sponer entrar en contacto con algúns dos galegos que pasan pola capital. Entre eles, Vicente Risco, Lois Tobío ou Felipe Fernández Armesto, quen, en 1929, lle dedicaría unha das súas crónicas na que afirma, entre outras cousas, que a alemá domina a lingua galega e ten coñecementos profundos de literatura, arte ou folclore galego. Seis anos despois, o 20 de xuño de 1930, Sponer presenta a súa tese de doutoramento titulada Altgalizische Urkunden (Documentos antigos de Galicia), dirixida polo profesor Ernst Gamillscheg. Nela transcribe e anota unha cantidade importante de documentos medievais datados entre os anos 938 e 1494.
O ascenso do nazismo complicou as cousas para a filóloga que, segundo ten demostrado Antón Figueroa, o seu principal biógrafo, foi expulsada da universidade en 1942 e detida en febreiro de 1945, pola súa cooperación coa resistencia clandestina antinazi. Detida na súa casa o 27 de abril de 1945 por tres homes con uniforme das SS, morreu asasinada poucas horas despois.