Sacerdote católico, docente, ensaísta, dramaturgo, narrador e tradutor galeguistaXosé Manuel Rodríguez Pampín foi un crego, profesor, escritor e tradutor galeguista nado en Melide o 15 de xuño de 1940. Segundo recolle o Museo da Terra de Melide, pertencía a unha numerosa familia de Melide coñecida como os “Aceiteiros”, sobrenome que lle...
Sacerdote católico, docente, ensaísta, dramaturgo, narrador e tradutor galeguistaXosé Manuel Rodríguez Pampín foi un crego, profesor, escritor e tradutor galeguista nado en Melide o 15 de xuño de 1940. Segundo recolle o Museo da Terra de Melide, pertencía a unha numerosa familia de Melide coñecida como os “Aceiteiros”, sobrenome que lles vén dende os tempos do seu bisavó Andrés Rodríguez Sánchez, que se dedicaba, entre outras cousas, a vender aceite por toda a comarca, chegando ao Mosteiro de Sobrado, cuxos monxes se referían a el como o “Aceiteiro”, de aí o alcume que recibiu e que herdaría tamén a súa descendencia.
Os avós, pais e irmáns de Xosé Manuel seguiron o vínculo coa venda de aceite e de ultramarinos, non así Xosé Manuel, quen aos dez anos entrou a estudar no Seminario de Santiago de Compostela e posteriormente se trasladou á Universidade Pontificia de Comillas, onde se licenciou en Teoloxía.
Impartiu a materia de Relixión en varios institutos galegos, entre eles, o IES Eduardo Pondal de Santiago de Compostela e o Instituto Mixto de Monelos, na Coruña. Neste último foi profesor do xornalista e escritor Manuel Rivas, tal e como este recolleu no seu libro
As voces baixas, no que lembraba como Rodríguez Pampín lle facilitara ás agochadas un exemplar de
Sempre en Galiza, de Castelao. Foi un convencido e destacado galeguista, algo que se reflectiu tanto no seu labor como sacerdote, como no de profesor, e tamén no de escritor e tradutor. No eido relixioso, foi un gran defensor da liturxia en galego e promoveu a tradución da
Biblia. Por ese traballo, no ano 1990 foi merecedor, xunto con José Fernández Lago e Andrés Torres Queiruga, do Premio Nacional de Tradución. Participou tamén na tradución ao galego d’
A Biblia dos nenos, de A.M. Cocagnac e Rosemary Haughton, e foi o autor da versión galega d’
O Evanxelio dos nenos, de Harold Wistone. Ademais, elaborou varios ensaios con temática eclesiástica, como
Nova concencia na igrexa galega, que levaba prólogo do monseñor Miguel Anxo Araúxo, ou
Pro e contra da liturxia en galego: historia dunha polémica, escrito en coautoría con Manuel Caamaño. Todos estes volumes foron publicados pola editorial de pensamento cristián SEPT (Sociedade de Estudos, Publicacións e Traballos).
As páxinas da publicación
Encrucillada: Revista de pensamento cristián acolleron diferentes escritos seus, non só arredor de cuestións relixiosas, como a liturxia en galego ou a
desfuncionalización da eucaristía
, senón tamén culturais, vinculadas sempre con Galicia, como artigos arredor da figura e da obra de Manoel Antonio ou Fermín Penzol ou sobre o refraneiro galego.
Foi impulsor da reedición, no ano 1978, do volume
Terra de Melide, publicado orixinalmente no ano 1933 polo Seminario de Estudos Galegos. No prólogo que Xosé Filgueira Valverde fixo a esa segunda edición dedicou un parágrafo ás persoas que a promoveron, e recolleu explicitamente o empeño de Xosé Manuel Rodríguez Pampín en sacala adiante.
Estivo vinculado á Agrupación Cultural O Facho da Coruña, coa que colaborou na impartición de cursos e na presentación de libros e na que tamén foi director de lecturas dramatizadas da
Antígona de Jean Anouilh, na versión galega de Xosé Manuel Beiras e Xosé Luís Franco Grande, unha delas dirixida xunto a Andrés Rey e realizada o 2 de febreiro de 1970 no Circo de Artesáns da Coruña; de
Arnold, a gatas, de Jules Feiffer, tamén no ano 1970, e da versión radiofónica galega feita por Ramón Lugrís d’
O Santo Grial, de Nina Epton, en 1972.
A súa afección polo teatro víñalle xa dende a mocidade e nos anos setenta deuse a coñecer como autor dramático, sendo considerado dentro do
grupo de enlace
e publicando na revista
Grial as tres pezas dramáticas que se coñecen da súa autoría, que transforman e actualizan personaxes, temas e mitos clásicos, arredor de tres protagonistas femininas, Antígona, Ifixenia e Alcestes:
Creón, Creón (no número 50, do ano 1975),
Ifixenia non quere morrer (no 55, do ano 1977) e
Alcestes, traxedia en dous actos e sete cadros (no 62, do ano 1978).
Outro xénero que cultivou foi a narrativa, escribindo contos que tamén se puideron ler nas páxinas de
Grial, con especial interese na visión do mundo dende ou en relación á infancia: «O neno e o mar» e «O neno e os xuguetes», no número 29, do ano 1970; e «O neno, o vello e o encoro», «O neno fai un regalo», «O neno e as tesouras», «O neno e os raios X» e «¡Meu capitán!», no número 45, do ano 1974. Esta publicación tamén acolleu diferentes recensións de libros asinadas polo sacerdote.
Xosé Manuel Rodríguez Pampín faleceu o 4 de xuño de 1997 no seu Melide natal. Un ano despois, o Concello aprobou nun pleno municipal dedicarlle unha rúa do municipio, pero esta decisión non se executou ata finais do ano 2010. A rúa que se lle dedicou finalmente atópase a carón do C.E.I.P. Pastor Barral.
Agradecementos
Moitas grazas a Cristina Vázquez, do Museo da Terra de Melide, e a Ánxela López, cuñada de Xosé Manuel Rodríguez Pampín, polas súas contribucións.
Bibliografía
Amado Rodríguez, M.ª Teresa: «Ifixenia non quere morrer, de Rodríguez Pampín: A vitoria do poder feminino». En Ferreira Lopes et al. (org.): Narrativas do poder feminino. Braga: Publicações da Faculdade de Filosofia da Universidade Católica Portuguesa, 2012; 359-369.
Monterroso Devesa, Xosé María: Agrupación Cultural O Facho. Memoria 1963-1991. A Coruña: Papeis do Curro, 1991.
Caamaño Suárez, Manuel e Rodríguez Pampín, X.M.: Pro e contra da liturxia en galego: Historia dunha polémica. Vigo: SEPT, 1980.
López Vázquez, Ramón: «Memoria viva de Xosé Manuel Rodríguez Pampín». En Alonso Girgado, Luís (coord.): Homenaxe ó profesor Manuel Quintáns. Santiago de Compostela: Follas Novas, 1999; 147-159.
Lourenço-Módia, Cilha: O Teatro Circo na configuración do teatro independente galego (1967-1978) [Tese de Doutoramento]. A Coruña: Universidade, 2012.
Museo da Terra de Melide: «Persoeiros das Letras de Melide», museodaterrademelide.blogspot.com, (11 de maio de 2016).
Pedreira, Iria: «Antígona nun espléndido mundo novo: Reivindicando a Xosé Manuel Rodríguez Pampín», A que cheira, papá? Magazine Cultural Galego, (14 de novembro de 2021).
Rivas, Manuel: As voces baixas. Vigo: Edicións Xerais de Galicia, 2012.
Rodríguez Pampín, Xosé Manuel: «Creón, Creón», Grial, 50 (outubro, novembro e decembro de 1975), 475-492.
Rodríguez Pampín, Xosé Manuel: Nova concencia na igrexa galega. Vigo: SEPT, 1975.
Rodríguez Pampín, Xosé Manuel: «Ifixenia non quere morrer», Grial, 55 (xaneiro, febreiro e marzo de 1977), 71-101.
Rodríguez Pampín, Xosé Manuel: «Alcestes», Grial, 62 (outubro, novembro e decembro de 1978), 434-452.
Vieites, Manuel F. (coord.): Cento vinte e cinco anos de teatro en galego. Vigo: Xunta de Galicia e Editorial Galaxia, 2007.
