Prolífico escritor de novelas populares, foi coñecido como o Salgari españolFederico Mediante Noceda naceu na parroquia asturiana de Abres, moi preto da fronteira con Galicia. As intensas relacións entre a veciñanza de ambas as dúas beiras do río Eo fixeron que na súa vida se sentise un galego máis, tal como recoñecía nun dos artigos que...
Prolífico escritor de novelas populares, foi coñecido como o Salgari españolFederico Mediante Noceda naceu na parroquia asturiana de Abres, moi preto da fronteira con Galicia. As intensas relacións entre a veciñanza de ambas as dúas beiras do río Eo fixeron que na súa vida se sentise un galego máis, tal como recoñecía nun dos artigos que escribiu para a revista Eco de Galicia da Habana titulado «¡Madre Galicia!», onde afirma sentirse orgulloso de ser galego e que remata así: Alguien me hablaba una vez del honor. (…) Yo tengo aún un poquito: ¡El honor de haber nacido gallego!
.
O pouco que se coñece da súa nenez, é o relatado por el mesmo nunha reportaxe que o periodista José Altabella lle realizou cando xa era un escritor consagrado e na que foi nomeado como “o Salgari español”. O seu pai, Manuel Mediante, era mestre e o seu avó materno, Benito Noceda, fora capitán dun barco de vela que facía rutas entre Ribadeo e Castropol, partindo da ría de Ribadeo ata Avilés, Luarca e Xixón. O neno Federico acompañábao nestas viaxes en numerosas ocasións e de aí naceu o seu amor por Galicia. Anos máis tarde, na década de 1920, un dos seus irmáns, José, estableceuse en Ribadeo e foi propietario dun bar que levaba o seu nome e que Federico visitaría en numerosas ocasións.
Talvez impulsado polo mesmo espírito viaxeiro e aventureiro do avó, en 1902, con apenas catorce anos cumpridos, cruzou o Atlántico e instalouse na República Arxentina. Na capital traballou de mozo nun café e de rotulador de carteis para comercios; máis tarde foi temoneiro no vapor Diciembre. En 1907 regresou a España e ingresou como voluntario no rexemento de infantería do Príncipe en Oviedo, co que participou na guerra de Melilla. Alí foi tomado prisioneiro en Mezquita de Ibrahim. Unha vez rescatado, e para recuperar forzas, retornou á súa aldea natal onde traballou no campo e tamén ampliou os seus estudos, sempre coa ansia de viaxar e percorrer mundo, porque, tal e como el mesmo relata nunha entrevista: El terruño me ahoga
.
Marcha de novo á Arxentina en 1914 e colabora como xornalista en diversos periódicos, como El Argentino de Mercedes (Bos Aires) ou El Comercio, da provincia de Santa Fe, diario no que chega a ser xefe de redacción. En 1918 fundou o xornal La Tarde na cidade de Corrientes. Alí ocupábase de todos os traballos para sacar o diario adiante, incluso percorría dacabalo as explotacións gandeiras na procupra de anuncios para o periódico. Na década seguinte colaborou con varios xornais da colectividade galega emigrada como Eco de Galicia: revista ilustrada y de información de la colonia gallega en Cuba, do que chegou a ser correspondente; Heraldo de Galicia da Habana ou Correo de Galicia de Bos Aires. Tamén publicou artigos en xornais galegos como El Compostelano e El Regional de Lugo.
Home inquedo e polifacético, foi tamén actor nunha compañía teatral coa que percorreu non só gran parte da Arxentina, senón tamén Bolivia, Perú e Chile. Cando se disolveu esta compañía, continuou a viaxar ata dar cun curmán propietario dunha facenda á beira do río Pilcomayo, límite natural entre Arxentina e Paraguai. Alí aprendeu os labores que desempeñan os gauchos: cazou animais, traballou a terra, coidou o gando, coñeceu a música tradicional e as loitas de galos. Segundo as súas palabras: Ante tan soberbios paisajes naturales, se despertó mi vocación novelística
.
En 1921 volveu instalarse en Mercedes onde coñeceu a Horentina Acosta Waytorn, a súa futura esposa. Nesta cidade publicou Flores de Sombras, o seu primeiro libro de poesía. Continuou exercendo como actor, oficio que o fascinaba, na compañía Greco-Beroldo, onde se especializou na montaxe de espectáculos de variedades, sainetes, dramas e comedias. Esta compañía estaba dirixida polo actor Arturo Greco, grazas a quen Federico coñecería ao máis tarde famoso actor e dramaturgo Alberto Vacarezza. Tivo unha moi boa relación de amizade con este escritor, letrista de tangos e poeta arxentino, grande expoñente do sainete porteño, que foi amigo e colaborador de Carlos Gardel.
O matrimonio formado por Federico e Horentina, “Tina”, viaxou en 1926 a España para que ela coñecese o seu país. Nesta viaxe gastaron todos os aforros, polo que Federico se viu na obriga de buscar un emprego e respondeu a un anuncio no que se solicitaba un lector para o cine San Miguel de Madrid. A súa experiencia como actor e a súa vida aventureira facilitáronlle o desempeño deste traballo, converténdose nun popular explicador
cinematográfico, tal como acredita Fernando Méndez-Leite na súa obra sobre o cine español na que explica en que consistía tal oficio: las anécdotas suelen hablar de un explicador que debía tener voz potente que dominara sobre todos los ruidos de la sala, y un verbeo fácil que le permitiera no solo realizar un discurso atractivo, sino también reaccionar y responder ante los comentarios que le dirigía el público, con el que en ocasiones se establecía un juego de réplicas y contrarréplicas. Las escasas historias generales del cine español suelen hacerse eco de dos explicadores que llegaron a ser muy conocidos en Madrid: Tomás Borrás y Federico Mediante Noceda
.
Republicano e sindicalista, o estoupido da Guerra Civil sorprendeuno en Ribadeo onde residía o seu irmán José. Alí tivo que vivir durante todo o conflito bélico, pois non puido regresar a Madrid por medo ás represalias pola súa defensa da República. A súa muller quedara soa no seu piso da rúa Malasaña en Madrid. Comezou así unha etapa escura e triste para transitar, lonxe da súa amada, con quen solo podía comunicarse a través de pequenas frases gracias á Cruz Vermella. Durante ese tempo escribiu Versos de la ausencia a mi querida esposa, que redactou nunha máquina de escribir prestada na libraría Cervantes de Ribadeo. Para sobrevivir comezou a escribir os relatos das súas viaxes e foi así como publicou o seu primeiro libro de aventuras titulado A orillas del Pilcomayo; tamén traballou para o xornal Las Riberas del Eo. Ao final da guerra, grazas á carta de recomendación do seu director, puido regresar a Madrid xunto á súa muller.
Durante a súa estancia en Ribadeo coñeceu a unha nai solteira que non se podía facer cargo da súa filla de seis anos, M.ª de la Concepción Loredo Peña, e o matrimonio decidiu acollela como filla de crianza e adoptala. Así formaron unha familia.
En Madrid retomou o seu traballo no Cine de la Flor, sen esquecer a súa actividade literaria. Gustáballe escribir de noite, cando volvía do cine; deixaba o texto á vista de Horentina, para que á mañá seguinte o puidese ler e —de ser necesario— facer correccións. Nese momento eran moi populares as novelas de aventuras e policiais inglesas, das había unha gran demanda entre o público. A pedimento das editoriais coas que traballou (Editorial Rollán, Iris, Cisne ou Argos) adoptou diferentes alcumes para as súas novelas: H. A. Waytorn (como homenaxe á súa muller), Fred Baxter, Norman Lincoln, Walter Brown, Hendrix Keyne, Spencer Scott, J. Medhel, Bill O'Hara, Boris King, King Drake ou Warner Williams. Visitando o catálogo da Biblioteca Nacional Española pódense atopar moitas delas nos seus fondos.
Debido á súa adicción a fumar en pipa enfermou de cancro de larinxe e morreu en 1951. Ao quedar viúva, Horentina decidiu volver á Arxentina coa súa filla. Chegaron a Bos Aires a bordo do vapor Salta o 31 de decembro de 1951. Lamentablemente, malia o grande éxito que tivo en vida, a figura de Federico Mediante Noceda quedou esquecida.
Bibliografía
Altabella, J.: Ventura y Aventura de un novelista aventurero. [S.l.: Misión, s.a.]
Cora, J. d.: «Federico Mediante Noceda», El Progreso, (13 de julio de 2021). Accesible en: https://www.elprogreso.es/articulo/album-de-los-lucenses/federico-noceda/202106121147091508307.html [Consulta: 2021-12-13]
Mediante, F. (sen data): Vida aventurera y fecunda de un gallego inquieto (J. Altabella, Entrevistador)
Salas, D. S.: «La figura del explicador en los inicios del cine español», Biblioteca virtual Miguel de Cervantes, (xaneiro de 1998). Accesible en: http://www.cervantesvirtual.com/obra-visor/la-figura-del-explicador-en-los-inicios-del-cine-espanol--0/html/ff8c2250-82b1-11df-acc7-002185ce6064_4.html [Consulta: 2021-12-13]
Chaves, A. S.: «Federico Mediante Noceda, el explicador», (8 de junio de 2016). Bolsilibros, (8 de xuño de 2016) Accesible en: https://bolsilibrosmemoriablog.wordpress.com/2016/06/08/federico-mediante-noceda-el-explicador/ [Consulta: 2021-12-13]
Ver biografía no Álbum de Galicia