Durante décadas, o profesorado e o alumnado galego desenvolveron múltiples proxectos destinados a preservar manifestacións da tradición oral —cantigas, relatos, testemuños de vida, lendas ou costumes— que, malia seren cotiás, non sempre recibiron o recoñecemento que merecen. Lonxe de seren prácticas do pasado, estas experiencias seguen a demostrar a súa vixencia como ferramentas educativas de primeiro nivel. A través delas, o alumnado non só se achega ao coñecemento da lingua e da literatura, senón tamén á música, á historia recente e aos modos de vida das xeracións anteriores, fortalecendo ao tempo os vínculos interxeracionais.

O programa
A xornada incluirá a presentación de diversas experiencias, tanto históricas como actuais, que exemplifican o potencial deste tipo de traballos. Entre elas destaca o proxecto “Cancioneiro escolar urxente do concello de Rianxo. Educación Km 0”, impulsado por José Luis do Pico Orjais. Esta iniciativa céntrase na recolla e recuperación de cantigas tradicionais directamente da contorna máis próxima do alumnado, reivindicando o patrimonio musical local como recurso educativo inmediato. O proxecto contribúe a evitar a perda de repertorios populares e fomenta a implicación da comunidade no proceso educativo.

Tamén se presentará a experiencia da Fonoteca Escolas Proval, estudada por Tereixa Otero Dacosta, que recolle testemuños de historia oral na comarca do Val Miñor. Este proxecto destaca polo seu valor documental e social, ao conservar relatos de vida que permiten reconstruír a memoria colectiva da zona, ao tempo que introduce o alumnado nas metodoloxías propias da investigación histórica.

Outro dos proxectos abordados será “Cántame e cóntame avoa, o noso tesouro de cantigas”, coordinado por M.ª Carme Fernández Vázquez. Esta iniciativa céntrase na educación infantil e promove o contacto directo entre nenos e maiores para a transmisión de cantigas tradicionais. A súa relevancia reside na introdución temperá do alumnado no patrimonio inmaterial e na creación de espazos de aprendizaxe afectivos que fortalecen a identidade cultural desde idades moi temperás.

A xornada tamén permitirá coñecer o corpus de gravacións dos cursos de galego elaborados polo Instituto da Lingua Galega entre 1979 e 1985, presentado por Francisco Fernández Rei. Este arquivo constitúe unha fonte de grande valor para o estudo da lingua galega, ao documentar diferentes variedades dialectais e usos reais do idioma nun momento clave para a súa normalización. O seu aproveitamento actual abre novas vías tanto para a investigación como para a didáctica.

A sesión concluirá cun debate moderado por Xavier Groba González, no que se analizarán os principais retos que enfronta o alumnado de primaria e secundaria á hora de recoller a memoria oral na actualidade. Entre eles, destacan a necesidade de adaptar as metodoloxías ás novas tecnoloxías, garantir a conservación e difusión dos materiais recollidos e reforzar o papel da escola como espazo clave na preservación do patrimonio inmaterial.