Nado na primavera de 1958 no seo dunha familia de xoieiros, Marcos Valcárcel López entrou en contacto, dende moi novo, cos círculos culturais da cidade ourensá. De feito, foi a través dun curso de lingua galega que a Agrupación Cultural Auriense organizou en 1973 no colexio Maristas cando Marcos Valcárcel se achegou por vez primeira a esta asociación. Tres anos despois empezou a exercer como bibliotecario e pasou a formar parte da súa directiva. En 1975 trasladouse a Santiago para estudar Xeografía e Historia e alí incorporouse ás iniciativas das agrupacións culturais O Galo e O Eixo. No tránsito dos 70 aos 80 impulsou o Cineclube Padre Feijoo de Ourense e a Federación de Cineclubes de Galicia, da que ademais de fundador foi tamén secretario.
Entre as súas actividades destaca a elaboración das exposicións Otero Pedrayo, sempre en Trasalba para a Fundación Otero Pedrayo (2001) e Galicia, célula de universalidade. Europa e a Xeración Nós para Merlín Comunicación (2007). Xunto con Afonso Vázquez-Monxardín, ideou as mostras e unidades didácticas para a celebración dos días das Letras Galegas dedicados ao Padre Sarmiento (2002), Avilés de Taramancos (2003), Xaquín Lorenzo (2004), Lorenzo Varela (2005) e Manuel Lugrís Freire (2006). Como investigador, centrouse na historia local e no estudo e rescate de obras e autores aos que dedicou numerosos artigos e monografías, como Otero Pedrayo, Lamas Carvajal, Curros Enríquez, Antón Tovar, Ferro Couselo, Xaquín Lorenzo etc. Ademais, promoveu a reedición dalgunhas obras destes autores, dos que fixo achegas constantes en diversos congresos, xornadas e seminarios.
Marcos Valcárcel liderou tamén o proxecto do Clube Cultural Alexandre Bóveda, a través do que impulsou roteiros literarios, exposicións, xornadas de literatura sobre autores ourensáns ou homenaxes cívicas a personalidades senlleiras da cidade das Burgas. Tras a súa autodisolución en 2001, dirixiu a Sección de Literatura do Liceo de Ourense, onde continuou a desenvolver algunhas das iniciativas do Clube, como os roteiros anuais da Esmorga ou as xornadas literarias.
Porén, unha das facetas máis destacadas de Valcárcel foi a de colaborador na sección de cultura de xornais como La Voz de Galicia, La Región, Faro de Vigo o El Correo Gallego, entre outros. En 2006 creou o blog As uvas na solaina, que se converteu nun espazo de “intercambio de artigos, ideas e comentarios sobre a vida cultural e política de Galicia, un auténtico faladoiro no espazo das novas tecnoloxías e desde a perspectiva dun galeguismo aberto, integrador e progresista”, tal e como recolle Afonso Vázquez-Monxardín na entrada que asina para o Álbum de Galicia.
Moitos dos seus artigos e dos textos das conferencias ou das presentacións literarias nas que participou integran as misceláneas A cidade da Xeración Nós (1996) e Pé das Burgas. Estudios de historia, literatura e xornalismo (1998). A presentación da súa derradeira publicación, Historia de Ourense(2008), fíxose coincidir coa homenaxe cívica á súa persoa, unha celebración “das máis sobranceiras da historia recente de Galicia, con máis de 350 persoas chegadas de todos os puntos do noso territorio”, segundo recolle Vázquez-Monxardín.
Álbum de Galicia
En xaneiro de 2020 o Consello da Cultura Galega presentou o Álbum de Galicia, unha colección dixital de biografías de persoas que destacaron en moi diversos ámbitos: a sociedade, a ciencia, a cultura ou a empresa. A idea é dar visibilidade e perspectiva de conxunto ás numerosas mulleres e homes, xa finados, que contribuíron de maneira significativa á sociedade galega ao longo da súa historia. En moitos casos, seguen a ser grandes descoñecidos para o público de todas as idades, de dentro e de fóra do país. A día de hoxe, o Álbum conta con máis de 600 entradas, das cales as máis recentes son as de Alfonso Zulueta, Fernando Blanco de Lema, Xosé Neira Vilas e Mariví Villaverde.
As biografías do Álbum de Galicia están enriquecidas con material documental, referencias bibliográficas e contidos multimedia que permiten coñecer a obra das persoas divulgadas, pero tamén a produción intelectual existente sobre elas. Os textos e materiais están producidos por expertos e son unha fonte rigorosa para acceder á vida e obra destes persoeiros. Ademais, o Álbum de Galicia permite explorar a presenza das persoas biografadas nos fondos documentais dixitalizados do Consello da Cultura Galega. O Álbum de Galicia é, xa que logo, o punto de acceso que ofrece a entidade para coñecer toda a súa produción divulgativa e investigadora ao redor de cada unha das figuras.
O Álbum de Galicia é o resultado da unificación das coleccións biográficas temáticas do Consello da Cultura Galega, nas que desde o ano 2005 se teñen publicado álbums sobre a muller, a ciencia ou a emigración, entre outros.
