Luísa Villalta

Escritora e violinista, destacou pola forza da súa voz e polo seu compromiso social Luísa Villalta Gómez naceu na Coruña no ano 1957. Estudou na Universidade de Santiago de Compostela e alí licenciouse en Filoloxía Hispánica e en Filoloxía Galego-Portuguesa. Dedicou parte da súa vida profesional á docencia da Lingua e Literatura Galegas no ensino secundario. Era tamén titulada superior en violín, ou violino (como ela lle chamaba sempre a este instrumento). Formou parte da Xove Orquestra de Galicia e da Orquestra de Santiago de Compostela.

Foi unha escritora prolífica e versátil, autora de poesía, narrativa, ensaios, pezas dramáticas e textos xornalísticos en lingua galega. A súa escrita foi premiada varias veces: no certame de relatos curtos Modesto R. Figueirido (1990), por A taberna do holandés; no XIII Premio Espiral Maior (2004), polo seu poemario En concreto; postumamente, recibiu o Premio da Crítica Galega á Creación Literaria (2005) tamén por En concreto, etc.

A súa experiencia musical, sen dúbida, influíu na súa creación literaria. Diso deixou constancia no ensaio O outro lado da música, a poesía (1999) e en artigos como A Música e Nós (2002), Poética: Sobre un certo estado de conciencia (2002) ou A língua dos sons (2003), onde fala da relación entre a palabra e a música e da súa experiencia persoal nos momentos de creación.

Paralelamente á súa traxectoria como autora, desenvolveu unha intensa actividade cultural. Participou en seminarios, en recitais de poesía, deu conferencias e colaborou nunha chea de publicacións periódicas, como Man Común, A Nosa Terra, Festa da Palabra Silenciada, Tempos Novos, Grial, Luzes de Galiza, Agália, Boletín Galego de Literatura, A Trabe de Ouro, Enclave, Página abierta, etc. En moitas destas colaboracións podemos percibir a personalidade de Luísa Villalta e a súa consciencia social, de modo particular nos artigos publicados entre os anos 2002 e 2004 en A Nosa Terra, compilados no Libro das colunas (2005). Sensíbel e contundente, puña en evidencia a hipocrisía política, denunciaba os valores e a apatía dunha sociedade ferozmente capitalista ou criticaba os responsábeis dos desarranxos sociais, sempre do lado das persoas máis desfavorecidas e nun ton construtivo.

Seguramente foi a súa sede de xustiza, a súa sede de sermos un país avanzado, un país culto, o que a levou a implicarse socialmente: formou parte da directiva da Asociación de Escritoras e Escritores en Lingua Galega, coordinou a área de revisión histórica e análise crítica da cultura no Foro da Cultura Galega, participou no Foro Negro, foi membro activo da Mesa pola Normalización Lingüística e comprometeuse en favor dos dereitos lingüísticos do pobo galego.

Na súa obra tamén estivo presente a consciencia de ser muller, de vivir nunha sociedade onde os homes e as mulleres están marcados de maneira moi diferente polo feito de selo. Así, equiparou Isto é poesía, un ruído provocado. […] Isto é tamén unha muller que resiste, e así, no seu poemario Papagaio –entre imaxes tomadas no transcurso da demolición deste barrio da Coruña coñecido pola prostitución–, os seus textos fálannos da vida das putas, empregando esta palabra sen rubores e con toda a dignidade.

A morte chegou para Luísa Villalta dun modo inesperado, por causa dunha parada cardíaca, o 6 de marzo de 2004. Tiña 46 anos e unha vida chea de ocupacións, proxectos e esperanzas.

No mesmo ano da súa morte xorden dúas iniciativas que lembran o seu nome e o seu labor en convocatorias anuais. No I.E.S. Isaac Díaz Pardo de Sada –onde ela foi profesora– convócase o Certame Literario Luísa Villalta; e, no contexto da comunidade universitaria, convócase o Premio Luísa Villalta a Iniciativas Normalizadoras, para a promoción do uso do galego nas tres universidades galegas. A Deputación da Coruña convoca, tamén anualmente, o Premio Luísa Villalta a Proxectos pola Igualdade a partir de 2018
Obra
Poesía

Música reservada. Sada (A Coruña): Ediciós do Castro, 1991.

Ruído. Culleredo (A Coruña): Espiral Maior, 1995.

Rota ao interior do ollo. Lisboa: Tema, 1995.

En concreto. Culleredo (A Coruña): Espiral Maior, 2004.

Papagaio. (Fotografías de Maribel Longueira). Santiago de Compostela: Laiovento, 2006.

As palabras ingrávidas. (Ed. de Armando Requeixo). Santiago de Compostela: Centro de Investigacións Lingüísticas e Literarias Ramón Piñeiro, 2020.

Pensar é escuro. Poesía reunida (1991-2004). (Ed. de Armando Requeixo). Vigo: Galaxia, 2023. (Máis obra poética súa está incluída en antoloxías colectivas)
Narrativa

Silencio, ensaiamos. Oleiros (A Coruña): Vía Láctea, 1991.

Teoría de xogos. Santiago de Compostela: Laiovento, 1997.

As chaves do tempo. Vigo: A Nosa Terra, 2001. (Máis obra narrativa súa está incluída en antoloxías colectivas)
Teatro

«Concerto para un home só», A Coruña, Cadernos da Escola Dramática Galega, 76 (1989).

«O representante. Monólogos I», A Coruña, Cadernos da Escola Dramática Galega, 85 (1990).

«O paseo das esfinxes», A Coruña, Cadernos da Escola Dramática Galega, 88 (1991).

«As certezas de Ofelia», A Coruña: Deputación, Casahamlet, 1 (1999).

«Os dóces anos da guerra», Revista Galega de Teatro, Vigo, 29 (2001).

Sinfonía de escenas: obra dramática completa de Luísa Villalta. (Ed. de Alexandrina Fernández Otero e Lino Braxe). A Coruña: Edicións Proscritas e A. C. Alexandre Bóveda, 2018.
Ensaio

O Don Hamlet de Cunqueiro: unha ecuación teatral. Santiago de Compostela: Laiovento, 1992.

O outro lado da música, a poesía. Vigo: A Nosa Terra, 1999.
Xornalismo

O libro das colunas. Vigo: A Nosa Terra, 2005.
Tradución

Pasolini, Pier Paolo (1994): Manifesto por un novo teatro. A Coruña: Cadernos da Escola Dramática Galega. [Tradución e notas de Luísa Villalta].

Macchiavelli, Niccolo: A mandrágora. Santiago de Compostela: Laiovento, 1998. [Tradución de Luísa Villalta e Francisco Pillado Mayor]

Bibliografía Luna, X.: No Pazo de Laiovento. Conversas con Francisco Pillado Maior. Culleredo (A Coruña): Espiral Maior, 2007. [Primeira edición do texto: 23 de febreiro de 2011]