A serra do Suído. A memoria gandeira entre as pedras
10 e 11 de xullo de 2026Fornelos de Montes
INSCRICIÓN OBRIGATORIA PARA PARTICIPAR NO ROTEIRO (11 DE XULLO)
"Soster o noso" nace como un ciclo que busca crear un espazo de reflexión e achegamento arredor do patrimonio máis descoñecido. A proposta xorde da idea de falar do lugar, contando coa participación da xente que o coñece de primeira man e que traballa día a día para mantelo vivo. A través destes encontros, queremos promover unha mirada máis consciente cara ao patrimonio en risco ou menos coñecido, entendéndoo como parte fundamental da nosa identidade e tamén como unha ferramenta para construír un futuro máis sostible e conectado co territorio.
A SERRA DO SUÍDO. A MEMORIA GANDEIRA ENTRE AS PEDRAS
A serra do Suído é o sistema montañoso que fai límite natural entre as provincias de Pontevedra e Ourense, onde a gandaría tradicional deixou a súa pegada na paisaxe. Entre as brañas, os afloramentos graníticos e os antigos camiños, atopamos os chozos, cabanas que servían de refuxio aos pastores mentres coidaban do gando. Pero estes chozos, ademais de seren un singular exemplo de arquitectura vernácula feita en pedra seca, son a memoria dunha forma de vida ligada ao esforzo, ao coñecemento do monte e ao aproveitamento sostible do territorio.
Nos montes de Galicia é frecuente atopar unha ampla diversidade de construcións vinculadas ao coidado do gando. Ademais dos chozos, atópanse cortellos, sesteiros, foxos de lobo e outro tipo de estruturas, a maioría hoxe abandonadas e en ruínas. A investigación deste tipo de vestixios permítenos coñecer como era o pastoreo e a vida nas aldeas, xa que estas atesouran o valor patrimonial da pegada dun mundo agrogandeiro xa desaparecido, pero cuxa memoria segue latente nos habitantes dunhas zonas marcadas polo despoboamento e a busca de alternativas de desenvolvemento para o futuro.
A xornada A serra do Suído. A memoria gandeira entre as pedras presentará investigacións realizadas neste lugar durante os últimos vinte anos desde varias perspectivas. Trátase de estudos arqueolóxicos, antropolóxicos e documentais realizados co obxectivo de coñecer a cronoloxía desas construcións, a súa diversidade e as formas de vida e traballo dos que as construíron e habitaron. E, en paralelo, preténdese debater sobre o futuro deste patrimonio coas comunidades de montes que xestionan os territorios onde se atopa.
A mañá do primeiro día estará dedicada a expoñer as investigacións realizadas; durante a tarde presentaranse outras investigacións en contextos parecidos en Galicia e, finalmente, haberá unha mesa de debate entre persoas investigadoras e comunidades de montes para reflexionar sobre o porvir do patrimonio cultural do pasado gandeiro. A modo de peche, o segundo día realizarase unha excursión para mostrar algúns destes conxuntos arqueolóxicos da gandaría na serra do Suído.
ASISTENCIA
A inscrición é gratuíta.
O número de prazas é limitado.
As prazas cubriranse por rigorosa orde de inscrición.
LUGAR Multiusos de Fornelos de Montes
Pza. da Igrexa, s/n
36847 Fornelos de Montes
MÁIS INFORMACIÓN www.consellodacultura.gal
difusion@consellodacultura.gal
Consulta os materiais en http://consellodacultura.gal
A serra do Suído. A memoria gandeira entre as pedras
10 e 11 de xullo de 2026Fornelos de Montes
Venres, 10 de xullo
Sesión da mañá
10:00 horas
Presentación da xornada
10:15 horas 1. Do que partimos
Entre pedras e gando. Arqueoloxía e traballo de campo etnográfico na serra do Suído Paula Ballesteros-Arias, arqueóloga e antropóloga
10:45 horas 2. O que agora temos. Resultados 1
As escavacións arqueolóxicas nos chozos do Suído (Campañas 2024-2025): os chozos de Casariños e os chozos de Vilán David García Casas, investigador en Arqueoloxía no Instituto de Ciencias do Patrimonio do Consello Superior de Investigacións Científicas (Incipit, CSIC)
11:15 horas O que a documentación nos conta sobre montes e cabana gandeira no Suído Lara Barros Alfaro, historiadora especializada en CMVMC, Proxecto Mulime
11:45 horas
Descanso
12:15 horas 3. O que agora temos. Resultados 2
A Rolda: patrimonio inmaterial gandeiro nas terras de Covelo Belén Carballo Domínguez, antropóloga12:45 horas A Cidade das Costas do Alén Carlos Otero, arqueólogo, técnico de investigación no Incipit, CSIC
13:15 horas 4. O que contamos
Paisaxes invisibles na serra. 10 anos de Suído LAB Manuel Bugallo, arquitecto e paisaxista (Suído LAB) Fran García, historiador e técnico de desenvolvemento rural (Suído LAB)
Sesión da tarde
16:30 horas 5. Outros estudos de caso. Os montes como escenario do patrimonio cultural
Os Chans do Barbanza, terra de vivos e de mortos? Víctor Barbeito, arqueólogo do Centro Arqueolóxico do Barbanza (en excedencia) Ramón Fábregas, catedrático de Prehistoria na Universidade de Santiago de Compostela
17:00 horas O Instituto de Estudos Miñoráns (IEM), 27 anos investigando, divulgando e protexendo o patrimonio da serra da Groba. A loita continua Xilberte Manso de la Torre e Xosé Lois Vilar, IEM17:30 horas 6. As comunidades de montes, entre montañas e memoria. O patrimonio cultural das nosas serras
Espazo de diálogo coas comunidades de montes asistentes sobre a protección e valorización do patrimonio cultural no monte comunal: coñecementos, saberes, dificultades, colaboracións e experiencias en marcha.
Modera: Belén Carballo Domínguez, antropólogaSábado, 11 de xullo
10.00 horas Roteiro guiado por algúns dos chozos da serra do Suído
Tras as sesións do día anterior, neste roteiro veremos sobre o terreo distintos exemplos de sitios arqueolóxicos vinculados ao patrimonio gandeiro da serra do Suído na parroquia da Laxe, en Fornelos de Montes. Faremos paradas interpretativas nos chozos de Vilán (O Curral do Porto) e no Coto dos Ladróns, e remataremos nos chozos de Casariños, escavados con metodoloxía arqueolóxica no marco dos proxectos presentados nas xornadas.
- Hora de saída: 10:00 horas
- Duración: 4-5 horas aproximadamente (con paradas)
- Saída e chegada: Área Recreativa da Airoa (Fornelos de Montes)
- Distancia: ≈ 11 km (circular)
- Desnivel acumulado: ≈ 550-600 m
- Altitude: entre 606 e 912 m
- Dificultade: baixa, aínda que require poder camiñar polo monte durante varias horas. Hai algunhas costas que non son difíciles, pero si longas.
- Recoméndase levar: calzado cómodo para andar, auga, protector solar, gorro e roupa cómoda.
LUGAR Multiusos de Fornelos de Montes
Pza. da Igrexa, s/n
36847 Fornelos de Montes
MAÍS INFORMACIÓN www.consellodacultura.gal
difusion@consellodacultura.gal
Consulta os materiais en http://consellodacultura.gal
ASISTENCIA A inscrición é gratuíta.
O número de prazas é limitado.
As prazas cubriranse por rigorosa orde de inscrición.
