Temática: teatro

Temática: teatro [305]

Data Material Ver
Data Material Ver
Filmografía de María Casares
María Casares nos comezos da súa carreira
María Casares con Albert Camus
Retrato de María Casares
DECLARACIONES DE MARGARITA XIRGU SOBRE TEATRO
ENTREVISTA A LINA MORGAN SOBRE TEATRO Y SOBRE SU VIDA PERSONAL
ENTREVISTA A DOROTEA BARCENA SOBRE TEATRO
PROGRAMA DE VARIEDADES
DECLARACIONES DE CATUXO ALVAREZ SOBRE TEATRO
OBRA DE TEATRO "MARIA HITLER" DE MANUEL VAZQUEZ MONTALVAN
REPORTAJE SOBRE LA GENERACION DEL 98
RUEDA DE PRENSA SOBRE UNA OBRA DE TEATRO
Artigo de Sabela Hermida na revista Madrigal
Maruxa Villanueva (A Barrela-Carballedo, 1906 - Santiago de Compostela, 1998)
Ver

Transcripción da Maruxa Villanueva (A Barrela-Carballedo, 1906 - Santiago de Compostela, 1998)

María Isaura Vázquez Blanco, máis coñecida como Maruxa Villanueva, naceu na Barrela e iniciouse no canto da man da súa nai. En 1926, con tan só vinte anos, cruza o charco cara a Arxentina seguindo a dous irmáns que se anticiparan na aventura migratoria. En Bos Aires desenvolvería o seu talento como cantante e actriz, non sen antes traballar como dependenta nun comercio téxtil, como o facía calquera outra muller emigrante galega da época. O desenvolvemento da súa carreira artística foi impulsado da man dun matrimonio formado polo pianista vasco Juan Gueresta e a súa muller, a cantante galega Esperanza Blanco. En 1936 deixa o seu traballo no sector do comercio debido ao éxito alcanzado, sobre todo entre a colectividade galega residente en Bos Aires. Maruxa colaborou de maneira activa nas actividades desenvolvidas a favor da República española levadas a cabo pola colectividade emigrante na cidade. Nese tempo coñece ao dramaturgo estradense Daniel Varela Buxán, que a convidou a cantar na estrea da obra Se o sei… non volvo á casa, que tivo lugar no famoso Teatro Maravillas. Casou con Daniel pero non sería un matrimonio estable. Formaron a Compañía de Teatro denominada Compañía Gallega de Comedias Marujita Villanueva, coa que se estreou "Os vellos non deben de namorarse" de Castelao. Ademais deste último, Maruxa Villanueva tiña amizade con Salvador de Madariaga, Eduardo Blanco-Amor e Fernando Iglesias “Tacholas”, entre outras figuras destacadas da cultura galega alén mar. O seu retorno a Galicia foi intermitente, regresa en 1949 pero, ao fallar os seus plans de traballo, volve a Bos Aires en 1958, para retornar definitivamente en 1962. Esta vez desempeñaría un importante labor na Casa Museo Rosalía de Castro, da man do Dr. Agustín Sixto Seco, presidente do Padroado Rosalía de Castro. Converteuse nunha especialista no mundo rosaliano e coidadora da dita Casa Museo. Recibiu numerosas distincións polo seu labor activo na difusión da cultura galega fóra e dentro de Galicia. Finou en Santiago de Compostela aos noventa e dous anos de idade, o 24 de novembro de 1998.


Retrato de Agustín Magán
Agustín Magán na páxina web do concello de Santiago de Compostela
Retrato fotográfico de Agustín Magán
Fotografía de Agustín Magán
Agustín Magan dirixindo unha montaxe de Ditea
Agustín Magán nunha caricatura de Antonio Moragón
Cartel da peza A pousada de Petra Cotón, de Agustín Magán
Portada do folleto de poemas recitados polo actor Filippo Prosperi con motivo do segunto aniversario da Constitución Subalpina.
A Maison Maria Casarès en Alloue é tamén arquivo da memoria e da xenerosidade da actriz
Retrato de María Casares
Especial de Radio France no Centenario María Casares
Información sobre a obra Gulliver FM na páxina web de Artello
Información do concello de Ribadavia sobre o acto de homenaxe a Rubén García no que se lle deu o seu nome ao Auditorio do Castelo
Nunha edición da MIT de Ribadavia
Rubén dirixindo en Teatro do Vilar
Portada do programa de man d'Os cravos de prata, obra dirixida por Rubén García
Rubén fotografado nunha edición da Mostra Internacional de Teatro de Ribadavia
Retrato de Rubén García
Páxina web da Mostra Internacional de Teatro de Ribadavia
Ernesto Chao en AVG: O soportal do Audiovisual Galego do Consello da Cultura Galega
Ernesto Chao en Galicia SL. Fotografía de Francisco Oti
Páxina web da compañía teatral Lagarta Lagarta
Web da compañía Redrum Teatro
Páxina web da compañía Teatro do Noroeste
Mabel Rivera no soportal audiovisual galego (AVG)
Mabel Rivera no portal da Asociación de Actores e Actrices de Galicia
Mabel Rivera na wikipedia
Filmografía de Mabel Rivera na Movie Database (IMDB)
Film Affinity achega estas referencias de películas e series de televisión nas que traballou Mabel Rivera
Mabel Rivera en SensaCine
Mabel Rivera en Fórmula TV
Mabel Rivera en galeg@s
Mabel Rivera en Alter Ego Talent House
Entrevista a Mabel Rivera no web da Academia Galega do Audiovisual
Retrato fotográfico de Xosé Manuel Olveira
Pico recibe o Mestre Mateo por Os mortos van ás présas en 2009. Fotografía de Jorge Barreiro e Martín Domínguez, Academia Galega do Audiovisual
Nunha escena de Si o vello Simbad volvese ás illas. CDG
Cartel d’A noite vai coma un río, de Álvaro Cunqueiro, na montaxe de Xúlio Lago para o CDG. 1986
Páxina web do Centro Dramático Galego
Retrato fotográfico de Xoán Cejudo
Biografía de Xoán Cejudo na Gran Enciclopedia Galega Silverio Cañada
Gustavo Pernas Cora
Gustavo Pernas Cora cando tiña 6 anos
Retrato de Gustavo Pernas Cora. Fotografía de Santos-Díez
Retrato de Gustavo Pernas Cora. Fotografía de Santos-Díez
Xabier Maceiras escribe sobre Gustavo Pernas no seu blog Crónicas de Arteixo
Gustavo Pernas no Centro de Documentación da Asociación de Escritoras e Escritores en Lingua Galega (AELG)
Gustavo Pernas no Centro de Documentación de las Artes Escénicas y de la Música
Biobibliografía de Gustavo Pernas na Galipedia
Vídeo promocional de Colgados, de Ancora Teatro, interpretada por Gustavo Pernas Cora.
Gustavo Pernas Cora en Snakizados, escrita e interpretada por el, baixo a dirección de Ánxela G. Abalo
Texto íntegro da peza de Gustavo Pernas Cora Branco e negro, incluída no espectáculo Sucesos, en 2001
Ficha de Gustavo Pernas Cora, que inclúe unha autobiografía e a súa bibliografía, na Biblioteca Virtual Galega da Universidade da Coruña (UDC)
1865-00-00
Felippo Prosperi (á esquereda) coa actriz C. Santoni e o actor A. Moro. Jean Lauren, ca. 1865
1865-04-16
A revista La Violeta ofrece fotografías aos seus subscritores. Filippo Prosperi aparece cos números 246 e 247 como actor en María Stuart e I due sargenti. 1865
1865-05-02
Mencións á actividade como actor de Filippo Prosperi na publicación La Nación. 1865
1865-05-25
Breve crítica da obra de teatro Cuestión de forma, na que participa como actor Felippo Prosperi
1867-11-14
Información sobre a apertura do estudio fotográfio de Prosperi e Villar na rúa Parador de Pontevedra. 1867
1888-05-16
Noticia da apertura do estudio de fotografía de Prosperi na rúa da Oliva en Pontevedra. 1888
1910-00-00
Incendio do antigo Teatro Rosalía de Castro de Vigo, 1910
Ver

Transcripción da Incendio do antigo Teatro Rosalía de Castro de Vigo, 1910 en 00/00/1910

Este teatro fora ideado en 1880 por un grupo de empresarios vigueses, como José Elduayen, Antonio Sanjurjo Badía, Antonio López de Neira, Estanislao Durán ou Benigno Barreras, entre outros, coa intención de crear un gran teatro para a cidade, seguindo o exemplo doutras cidades europeas. Apoiados polo Concello, encargáronlle o proxecto ao arquitecto Alejandro Sesmero, que se inspirou nun teatro á italiana, moi popular naqueles tempos. Tras numerosas vicisitudes de tipo económico, foi inaugurado o 15 de setembro de 1900 coa estrea da ópera Aída. Pero a súa xestión sempre tivo problemas de liquidez e poucos anos despois tivo que pechar.
En 1904 o edificio foi vendido á casa comercial Viuda e Hijos de Simeón García, que o quería converter nos seus almacéns. Coñecedor do feito, García Barbón decidiu mercalo e investir parte do seu patrimonio para que os habitantes da cidade de Vigo puidesen continuar gozando do seu teatro. Revitalizado pola xestión do filántropo, converteuse nun lugar emblemático da cidade.
Un ano despois da morte de García Barbón, durante o entroido, produciuse un grande incendio que destruíu o edificio.


1927-01-01
Noticia da inauguración do Teatro García Barbón na revista Eco de Galicia da Habana, xaneiro de 1927
Ver

Transcripción da Noticia da inauguración do Teatro García Barbón na revista Eco de Galicia da Habana, xaneiro de 1927 en 01/01/1927

A inauguración do edificio tivo unha ampla difusión na prensa galega e española pero tamén no seo da colectividade galega en Cuba. O Eco de Galicia habaneiro publicou nas súas páxinas unha ampla reportaxe sobre o monumental edificio, dando todo tipo de detalles arquitectónicos e funcionais. Era un modo de eloxiar a figura do indiano e filántropo José García Barbón y Sola e tamén de prestixiar a colectividade galega ante a sociedade cubana.


1929-06-10
Entrevista a Cotarelo Valledor e Rodríguez-Losada co gallo da estrea de O Mariscal no Teatro Tamberlick de Vigo en 1929
1931-00-00
María Casares coa súa familia e partidarios de Casares Quiroga. Foto Cancelo, 1931
1934-00-00
Fotografía de María Casares aos 12 anos. 1934
1936-06-24
Mitin, por Álvaro das Casas, última obra impresa pola editorial Nós
1940-00-00
María Casares aos 18 anos. 1940
1940-00-00
Tarxeta postal co retrato de María Casares. Ca.1940
1942-02-02
Noticia en El Compostelano sobre unha velada artística desenvolvida polos antigos alumnos da Escola da Inmaculada Concepción, na que se destaca a intervención de Agustín Magán
1944-00-00
Salvoconducto de 1944 de María Casares, a súa tarxeta de identidade en Francia
1944-03-17
O xornal El Compostelano informa da montaxe da obra Los Molinos de Roma, a cargo da Sociedade de Antigos Alumnos da Escola da Inmaculada e dirixida por Agustín Magán
1945-00-00
María Casares na portada da revista Mon Film. 1945
1947-00-00
María Casares na rodaxe de La Chartreuse de Parme. 1947
1950-00-00
Fotograma da película Orphée de Jean Cocteau. 1950
1956-00-00
Cuberta do libro de Ramón Cabanillas e Antonio de Lorenzo Macías o Namorado: Poema escénico-prosa e verso-a xeito de guieiro musical, sobor dunha cantata de Otero Pedrayo, musicado por Isidro Maiztegui. Vigo: Galaxia, 1956
1956-07-31
OBRA DE TEATRO "PUNTA SOMBRIA"
1956-10-10
OBRA DE TEATRO "LA ULTIMA AVENTURA DE TARZAN" DE ANTONIO MINGOTE
1957-00-00
María Casares, símbolo e referente do exilio galego, en 1957
Ver

Transcripción da María Casares, símbolo e referente do exilio galego, en 1957 en 00/00/1957

Filla de Santiago Casares Quiroga, último presidente do Goberno da República, con 14 anos tivo que fuxir a Francia coa súa nai. Alí viviu o seu exilio, tal como relata na súa biografía, Residente privilegiada, na que fai alusión ao permiso de residencia que lles outorgou o Goberno francés.
Estudou interpretación e chegou a converterse nunha das grandes damas do teatro francés. No cume da súa brillante carreira, viaxou a Arxentina coa compañía do Teatro Nacional Popular, dirixida por Jean Vilar. Para todos os galegos emigrados e exiliados a súa presenza e actuacións teatrais supuxeron momentos de afirmación colectiva e de orgullo. María Casares, ademais dunha actriz de gran sona, era unha muller que defendía nas súas declaracións as súas ideas republicanas e democráticas. E, como non, amosábase orgullosa da súa condición de galega, como podemos ler nunha entrevista realizada nesta viaxe por Víctor Luis Molinari, a quen lle afirma: «En este futuro yo me veo en Galicia, por los caminos de Galicia, representando para mi pueblo y dándole a él lo mejor de mi espíritu».
Nesta visita a Bos Aires participou en varios eventos coa colectividade: fixo unha ofrenda floral á estatua de Rosalía de Castro no Centro Galego e recibiu diversas homenaxes de varias entidades como o Centro Lucense, AGUEA ou o Consello de Galiza, con cuxos membros aparece retratada.
O Consello da Cultura Galega ten publicado un libro de María Lopo no que podemos coñecer máis en profundidade a súa vinculación coa súa terra natal baixo o título de O tempo das mareas. María Casares e Galicia.


1957-00-00
En 1957 María Casares fai unha xira co TNP por Brasil, Uruguai, Arxentina, Chile e Perú. Na foto, con Eduardo Blanco Amor, Virxina Pereira e o actor Tacholas
1957-08-10
Homenaxe a María Casares da Asociación Gallega de Universitarios, Escritores y Artistas (AGUEA) en Bos Aires (1957)
Ver

Transcripción da Homenaxe a María Casares da Asociación Gallega de Universitarios, Escritores y Artistas (AGUEA) en Bos Aires (1957) en 10/08/1957

A Asociación Gallega de Universitarios, Escritores y Artistas (AGUEA) homenaxeou a esta actriz galega durante a súa visita a Arxentina, como integrante da compañía Théâtre National Populaire. En Bos Aires representou varias obras no Teatro Colón con grande éxito. Para os emigrados galegos e do exilio a súa presenza supuxo unha fonda afirmación colectiva de defensa dos ideais republicanos e galeguistas e provocou diversas homenaxes á súa persoa.
Na fotografía aparece María Casares falándolles aos asistentes nun acto celebrado no restaurante Lar Gallego do Centro Lucense. De esquerda a dereita: Mariví Villaverde, Antonio Baltar, Rafael Dieste, María Casares, Eduardo Blanco-Amor, o Dr. Blanco e a súa esposa.


1958-00-00
Con Gérard Philipe e Jean Vilar na xira do TNP por EUA e Canadá. Foto de Jean Rouvet, 1958
1960-03-21
Imaxe do impreso de solicitude de constitución de Ditea. 21 de marzo de 1960
1960-10-21
Nova no xornal El Compostelano sobre a constitución oficial da Asociación de Teatro de Cámara Ditea
1962-07-01
Carta de Martínez López a Paz Andrade. 1962
Ver [Tarxeta postal manuscrita co membrete:]

Transcripción da Carta de Martínez López a Paz Andrade. 1962 en 01/07/1962

[Hita, xullo 1962]


Querido Valentín:

Aquí tes a Don Melón i a Doña Endrina denantes de folgar. O arcipreste non anda lexos. Logo nos contará como folgaron.
O Festival é unha delicia, unha das cousas que val a pena haber visto. Ti es o esprito galego mais avizor. ¿Por qué non en Galicia algo semellante?
Unha aperta de

Ramón


1963-00-00
A periodista Ana María Riso entrevista a María Casares con motivo da posta en escena de Yerma no Teatro Municipal de San Martín baixo a dirección de Margarita Xirgu(1963)
1963-00-00
Ensaios de Yerma, en 1963 en Bos Aires, con Margarita Xirgu e Alfredo Alcón nunha foto de prensa
1964-02-01
Nova no xornal La Noche sobre un festival organizado por Ditea para a conmemoración do III Día Mundial do Teatro, no que se estreaba unha montaxe de La razón del poder o el dictador, de Manuel de Heredia, na dirección de Agustín Magán
1967-11-23
Reportaxe no xornal La Noche sobre os sete primeiros anos de vida de Ditea
1969-00-00
Entrevista a María Casares no Correo de Galicia de Bos Aires
1969-03-03
Carta de Luis Seoane a Ricard Salvat
Ver [Carta mecanografada]

Transcripción da Carta de Luis Seoane a Ricard Salvat en 03/03/1969

Laboratorio de Formas
Osedo-La Coruña
Teléfono 23 (Sada)
El Castro, 3 de marzo de 1969
Sr. D. Ricardo Salvat
Coimbra
Mi querido amigo:
Estamos aún emocionados, tanto Maruja como yo, de vuestro recibimiento, del de los componentes del C.I.T.A.T. y el de la República Baco. No esperábamos tanta atención ni esa espléndida fiesta con corridiños y fados.
Estoy trabajando en los proyectos de decoración, figurines y caretas de Os vellos non deben de namorarse. Creo que pueden quedar bien. Díaz Pardo, por su carta, acepta el ir a ésa, no sé cuándo, pero creo que sería ahora en marzo o en los primeros días de abril. Conviene que le escribáis. Nosotros quizás volveríamos con él y llevaríamos todo.
Queremos transmitáis a todos, a los matrimonios con quienes cenamos con vosotros una noche, Rodrigues y Barros Moura, a María Isabel, vicepresidente del Citat, el pintor Botelho, a Correia Ribeiro, etc., etc., nuestros recuerdos, y Nuria y tú recibid un gran abrazo agradecido de Maruja y mío.
No olvidamos las cerámicas de Rosa Ramallo.


1969-03-10
Carta de Ricard Salvat a Luís Seoane
Ver [Carta manuscrita]

Transcripción da Carta de Ricard Salvat a Luís Seoane en 10/03/1969

Coimbra, 10 de marzo de 1969
Sr. D. Luis Seoane
Osedo, La Coruña
Mi querido amigo:
Estábamos un tanto intranquilos todos nosotros por no haber recibido noticias vuestras. Yo incluso escribí a Isaac. Espero que él ya habrá recibido mi carta.
Mañanas empezamos a trabajar en el espectáculo Castelao. Los muchachos están entusiasmados. Leí tu carta a todos ellos en un ensayo. Quedaron muy contentos e ilusionados incluso, porque te acordabas de sus nombres, por el tono tan cordial de tu carta, por saber de nosotros...
Aún no sabemos si el espectáculo incluirá toda la obra –Os vellos– o sólo un acto, el mejor y el epílogo. Sería bueno que hicierais los decorados para toda. De no utilizarlos, los utilizaríamos en Barcelona. Ya sabes que yo quiero hacer allí la obra. Espriu me prometió que haría la versión. Esto de aquí me servirá de experiencia. Hemos pensado que es muy conveniente dar a conocer en la medida de nuestras posibilidades todo Castelao, quiero decir, las facetas de personalidad toda. Yo necesitaría que me ayudaras no sólo en Os vellos, sino en el espectáculo, que me proporcionarías el material que os fuera posible sobre él y las gentes que conoció. Su época, que me ayudaseis en la visualización del espectáculo, etc. Sería bueno que pudieras venir la semana del 24 al 30 mayo. Los muchachos tienen vacaciones y han decidido no ir a sus casas para trabajar en el espectáculo. Como no tienen clases, piensan trabajar todo el día en la obra. Podrías orientarnos en la realización de los figurines y decorados. Naturalmente, os esperamos a ti, a Maruja, a Isaac y a su esposa. No sé, tengo la impresión que podemos hacer algo muy importante.
Un gran abrazo nuestro para Maruja y para ti. Besos de la niña.
Ricard (Ricard Salvat)

El espectáculo que vosotros visteis en germen constituye un gran éxito, ahora que está acabado con música, juego de luces, etc. Este éxito ha dado mucha euforia a los jóvenes del Citac y un gran entusiasmo por el trabajo que vamos a empezar.


1969-03-20
Carta de Luís Seoane a Ricard Salvat
Ver [Carta mecanografada]

Transcripción da Carta de Luís Seoane a Ricard Salvat en 20/03/1969

Laboratorio de Formas
Osedo-La Coruña
Teléfono 23 (Sada)
El Castro, 20 de marzo de 1969
Sr. D. Ricardo Salvat
Coimbra
Mi querido amigo:
Tengo ya todos los bocetos de los telones, figurines y caretas de la obra de Castelao. Si no podemos trasladarnos a ésa con Isaac –de lo que os avisaríamos telegráficamente– antes de fin de mes, os lo haríamos llegar desde Valença do Miño. Las caretas las hice aprovechando algunas de carnaval que me parecieron adecuadas y que volví a pintar caracterizándolas con arreglo a los personajes. En cuanto a Castelao hombre, el problema se torna más difícil. Isaac te mandó el número de una revista gallega de Buenos Aires que trae la biografía más completa que se pudo hacer, faltan, para completarla, sus amistades, muchas de las cuales fueron de tu país, entre otros, Maciá y Companys. De joven dibujante, conoció en Madrid a Alfredo Vicenti, director de El Liberal, también gallego, que le abrió muchas puertas madrileñas. Fue de niño emigrante en la Argentina, en la Pampa, donde su padre tuvo una pulpería. Tendrías que pedirle a Alonso Montero Retrincos, un precioso libro de narraciones de Castelao donde trae algunas que proceden de vivencias suyas en esa época. Fue estudiante en Santiago, casi de la época de La casa de la Troya, de Pérez Lugín, que describe el ambiente en que vivían esos estudiantes del 1900. Hacía dibujos en las mesas de mármol de los cafés y caricaturas de personajes compostelanos. Ejerció de médico únicamente por los años de la gripe, creo que en 1918. Dejó la medicina por el dibujo político y social. Fue diputado galleguista de las Cortes Constituyentes, 1931. Estuvo desterrado en Badajoz, 1934 o 1935. Estuvo en Rusia en 1937, durante la guerra, con un núcleo de intelectuales españoles. Hizo dibujos de guerra por entonces. Salió de España por el Ministerio de Propaganda y actuó como conferenciante en Nueva York, entre los emigrantes españoles, en general, entre los obreros del puerto, casi todos gallegos. En el interior de los EE.UU. habló en las galerías de las minas de Luisiana, también entre gallegos y en Hollywood ayudó a organizar la Ayuda a España entrevistándose con algunos artistas de cine, entre ellos Paul Muni y Joan Crawford. En Nueva York, comía en la cocina de una taberna gallega del puerto con otros dirigentes autonomistas gallegos. Dato curioso, en esa ciudad fue designado presidente honorario de la Federación de Sociedades Negras. Luego estuvo en La Habana, donde hizo una extensa campaña e hizo dibujos de negros y más tarde se fue a Buenos Aires. Sé que algunos de estos datos no constan en la revista que te envió Isaac. Fue muy amigo en Madrid del dibujante catalán Bagaría y en Barcelona de los hombres de su generación. Había conocido a Ramón Casas, Rusiñol, Apeles Mestres, Mir, etc., y había sido amigo de Apa, Nogués y algunos dibujantes de Papitu. Esto es todo lo que puedo decirte rápidamente y por carta. Fue siempre muy amigo de la gente joven a la que sabía estimar.
Un gran abrazo de Maruja y mío para vosotros dos y besos para la pequeña Neus.


1969-03-25
Carta de Ricard Salvat a Luís Seoane
Ver [Carta manuscrita]

Transcripción da Carta de Ricard Salvat a Luís Seoane en 25/03/1969

Coimbra, 25 de marzo de 1969
Querido Luis:
Acabamos de recibir vuestro telegrama. Os mandamos otro telegrama para ganar tiempo. Yo escribí a Isaac diciéndole lo que necesitamos. No quisiera abusar, pero, si podéis, traed discos sobre Galicia. Crónicas sociales, noticias de periódicos, libros de poetas más importantes, todo aquello que pueda dar sabor de época y que pueda dar a conocer la figura de Castelao y la personalidad de Galicia. Lo dejo en tus manos. Luego pasaremos cuentas. Reservamos dos cuartos de matrimonios porque pensamos que vendréis con vuestras respectivas esposas. Será muy bueno que lleguéis el sábado al mediodía. Pensad que a las tres y media estaremos ensayando en el Citac, allí donde Maruja y tú estuvisteis. Si llegáis antes, venid a mi casa. Nuria y yo os esperamos hasta las tres, en casa, luego yo vendré a ensayar al Citac y Nuria quedará en casa.
Luis, recuerda a Isaac que me traiga aquella cerámica conmemorativa del día de las Letras Galegas, aquella que está dedicada a Curros.
Bueno, hasta pronto. No podéis imaginar la ilusión que tenemos todos porque finalmente vais a venir.
Un abrazo nuestro para Maruja y para ti. Besos de Neus.
Ricard
Perdona la carta tan llena de borrones. Estoy en el ensayo y escribo con prisas para que llegue antes de vosotros salir.


1969-04-07
Carta de Luís Seoane a Ricard Salvat
Ver [Carta mecanografada]

Transcripción da Carta de Luís Seoane a Ricard Salvat en 07/04/1969

Cerámicas del Castro, LTDA.
Osedo-La Coruña
Teléfono 23 de Sada
El Castro, 7 de abril de 1969
Sr. D. Ricard Salvat
Coimbra
Mi querido amigo:
Mañana martes, o el miércoles, salen para ésa por correo certificado desde Valença do Miño y a tu dirección cuatro nuevos bocetos para telones, 13 figurines y el proyecto de cartel que lleva las indicaciones necesarias para la colocación de la tipografía, no así los tipos de letra que preferiría fuesen mayúsculas corrientes del cuerpo que corresponda a mis indicaciones. Creo que nada más. Marcharemos para Asturias a fines de esta semana, estaremos luego unos días en Madrid y saldremos para Buenos Aires alrededor del 25. Mi dirección en Buenos Aires es: Calle Montevideo 1985, piso 13, departamento 68. Escríbeme. Te hago enviar desde Valença los paquetes certificados para no tener conflictos aquí con los envíos. El 24 de marzo envié dos grabados desde La Coruña a Vigo y el viernes pasado día 4 no habían llegado. Escríbeme sobre todo lo que ocurra con la obra de Castelao. Estamos seguros de que va a ser un éxito. De aquí va a ir gente. Manda aviso de la fecha de estreno a Díaz Pardo.
Un gran abrazo para todos los de C.I.T.A.C., para todos y uno especial para ti de Maruja y mío para Nuria, para ti y para Neus.


1971-05-09
Entrevista á actriz María Luz Villar sobre Ditea
1972-00-00
Fotograma de Les deux memoires, documental de 1972 realizado por outro exiliado en Francia: Jorge Semprún.
1975-00-00
María Casares debuxada por Luís Seoane. O artista fixo os apuntes do debuxo cando coñeceu á actriz en Arxentina en 1957; o debuxo será publicado en febreiro de 1974 en La Voz de Galicia, como parte da serie «Figuracións» que entre 1971 e 1974 Seoane desenvolve no xornal
1976-00-00
A revista Triunfo publica unha reportaxe sobre a obra de teatro El Adefesio. 1976
1976-11-04
Carta de Luís Seoane a Ricard Salvat
Ver [Carta mecanografada]

Transcripción da Carta de Luís Seoane a Ricard Salvat en 04/11/1976

Buenos Aires, 4 de noviembre de 1976
Sr. Ricard Salvat
Barcelona
Querido Salvat:
Recibí tu carta del 21 de mes pasado que te agradezco mucho. Incluí los figurines de la obra de Castelao porque, entre las cosas que pienso hacer en La Coruña, está la de hacer un folleto con tu intento de poner Os vellos non deben de namorarse y Castelao e a súa época en la Universidad de Coimbra con las fotos que tú tengas y las reproducciones de figurines y bocetos de decorados, carte, etc. Para eso te pediré algunos datos cuanto te visite en Barcelona.
Volveremos a Galicia en los primeros días del año próximo, pero esperamos estar algunos días en Madrid y en Barcelona, seguramente a fines de diciembre. Desde luego deseo hacer una exposición en tu ciudad y me gustaría que la Sala Gaudí me reservase una fecha en octubre o noviembre, si puede ser, del año próximo, ya que tengo que volver a Buenos Aires a principios de diciembre del 77. Naturalmente, por las dificultades de traslado de obras de arte no puede ser retrospectiva o antológica, pero será una exposición que supongo no desprestigiará la galería. Quizás para esa fecha pueda presentar una nueva monografía que está pensando hacer Domingo García Sabell. La exposición en Barcelona me interesa mucho, pues quiero a Barcelona lo mismo que todos los gallegos que conozco, e igual que los argentinos, que es la ciudad que prefieren de la Península. Nos gusta la universalidad intelectual y popular de Barcelona, así como nos fastidia el provincionalismo de Madrid que no logra superar a pesar de su crecimiento. Hablaremos de todo esto.
Maruja y yo os enviamos a Nuria y a ti felicitaciones por el nacimiento de vuestra tercera hija, Aia en gallego.
Nosotros estamos bien, trabajando los que podemos y con muchos proyectos para el año próximo a cumplir en gran parte en La Coruña. En Barcelona, hablaremos de ellos, desde luego estás complicado en uno, el del intento tuyo de representar da Castelao en Coimbra para lo que me tendrás que suministrar, como te escribo antes, bastantes datos.
Esto es todo. Te agradecería que si accede la sala Gaudí a hacer una exposición mía, me lo escribas.
Un gran abrazo para Nuria y para ti de Maruja y mío y besos a las pequeñas.


1980-00-00
Capa da obra de Agustín Magán O Teatro de Cámara Ditea. A Coruña: Escola Dramática Galega, 1980
1980-12-05
Programa da estrea da obra de Agustín Magán Mesmo semellaban bruxas polo grupo Ditea
1981-01-01
ENTREVISTA A BASILIO LOSADA SOBRE RAFAEL DIESTE
1981-03-16
OBRA DE TEATRO ESCOLAR "LOS CIEN DUCADOS"
1981-05-26
Cartel dunha representación de Mesmo semellaban bruxas de Agustín Magán por parte de Ditea. 1981
1983-00-00
Programa de man de Celtas sen filtro, de Xosé Luís Méndez Ferrín e Artello. 1983
1983-01-01
DECLARACIONES DE AGUSTIN VEGA FERNANDEZ SOBRE TEATRO
1983-01-06
OBRA DE TEATRO "ENTREMES FAMOSO SOBRE A PESCA NO RIO MIÑO"
1984-00-00
Ernesto en Agasallo de sombras . Fotografía de Fernando Bellas . 1984
1984-02-13
REPORTAJE SOBRE EL TEATRO ROSALIA DE CASTRO DE A CORUÑA
1984-03-25
Nova emitida na TVG sobre a estrea de Agasallo de sombras, en 1984
1984-10-19
RETRANSMISION DE UN BREVE EXTRACTO DEL ENSAYO GENERAL DE LA OBRA "FAUSTO"
1984-10-19
ENTREVISTA A MANUEL LOURENZO Y MIGUEL PERNAS SOBRE EL ESTRENO DE LA ADAPTACION DE LA OBRA "FAUSTO"
1984-10-19
ENTREVISTA A MANUEL LOURENZO Y MIGUEL PERNAS SOBRE EL ESTRENO DE LA ADAPTACION DE LA OBRA "FAUSTO"
1984-10-19
BREVE EXTRACTO MUSICAL COMPUESTO PARA LA OBRA FAUSTO DE MANUEL LOURENZO
1985-00-00
José Rubia Barcia: Unha vida contada 01
Ver Fragmento de entrevista sonora posteriormente dixitalizada

Transcripción da José Rubia Barcia: Unha vida contada 01 en 00/00/1985

José Manuel González Herrán.- Entre 1931 y 1936 estudias en Granada y tu vocación inicial es la de arabista o latinista: ¿cuál es tu vocación, lo que te mueve a estudiar Filosofía y Letras y cómo esa vocación se va condicionando en esos años?

José Rubia Barcia.- Parte esto de una premisa, premisa que determina en gran parte mi futuro. Cuando yo termino mi bachillerato, aquí en Ferrol, el director del Instituto era un señor que se llamaba Vicente Losada, hombre de gran sensibilidad; este hombre me abrió los ojos a cosas que yo no tenía ni idea de que existían siquiera; es decir, me abre puertas al pensamiento y me hace leer, ya a los quince años me hace leer a Balmes, por ejemplo, en la filosofía, y me pone en contacto con gente que se plantea problemas relacionados con aspectos fundamentales de la vida. Yo sigo estudiando el bachillerato y lo hago en cuatro años. Por las razones que sean el Claustro de la Universidad [sic, por ‘del Instituto’] me llama un día y me dice que la República había pasado una ley reconociendo en algunos estudiantes cualidades que, según sus maestros, podían ser relevantes; a esos estudiantes se les llamaba alumnos superdotados. Y si el Claustro del Instituto consideraba que encontraba entre los alumnos alguien que podría ser considerado superdotado, podía proponerlo al Ministerio de Instrucción Pública. Entonces el Ministerio de Instrucción Pública decidía si otorgarles una beca permanente para estudiar en la universidad que les diera la gana, sin gasto ninguno de matrículas ni de libros, y siguiendo su vocación, hasta ver dónde iban a parar. El Claustro del Instituto de Ferrol decidió, por las razones que ellos creyeron convenientes, elegirme como estudiante superdotado. Y un día me llama don Vicente Losada y me dice: «Mira el Claustro ha hecho esto, y esto, y ha decidido proponerte; y resulta que el Ministerio de Instrucción Pública ha aceptado nuestra propuesta y puedes elegir ir a estudiar a donde te dé la gana». Yo había hecho los tres primeros años del bachillerato de manera continua y normal, pero cuando llegué al tercer año, mi padre me dice: «Hijo mío ya tienes ahora dieciséis –había empezado a los trece años–, ya tienes dieciséis años, ¿y no sería mejor que aprovechases la cosa de una carrerita corta, para ganarte la vida bastante…?; porque es para nosotros difícil mandarte a una universidad y que puedas estudiar y tal…». Yo entonces le había dicho a mi padre: «Bueno yo lo que haré, para no ser carga para la familia y tal, voy a terminar el bachillerato primero». Y metí todas las asignaturas de cuarto, quinto y sexto de un golpe. Ése fue factor determinante, quizá: un poco de asombro por parte de los profesores, el factor determinante de esa actitud del Claustro, porque me dieron sobresaliente y matrícula de honor en todas las asignaturas. Era una cosa inusitada, para mí extraña; yo no esperaba eso, yo no tenía la menor experiencia que pudieran considerarme de esta manera o de otra. Pero me encuentro con el hecho de que tengo abiertas las puertas ahora para hacer lo que me parezca y estudiar lo que quiera, ¿eh? Naturalmente, yo no podría ayudar a mi familia, pero podría abrirme…, si prescindían de mí como causa de ayuda familiar, podría hacer lo que quisiera. Entonces decidí ir a Granada; podía haberme quedado en Madrid. Fui a Madrid y aquello me asustó: un chico pueblerino en una gran ciudad, solo allí, y me asusté. Y como mi padre era originalmente de Granada, yo dije: «¿Y por qué no voy allí?; tengo familia allí, me voy a ir a Granada». Y fui a Granada. Entonces: ¿qué hago ahora y qué estudio? Primera decisión: no sabía qué hacer. Todavía no tenía la beca, no sabía qué hacer y decidí matricularme en Medicina y, a la vez, me matriculé en el año común de Derecho y Filosofía y Letras. Durante seis o siete meses asistí a las clases de Medicina y a las clases de Filosofía y Letras. La Medicina me horrorizó muy pronto. No podía aguantar aquella cosa, con varias experiencias de amigos que estaban ya en Medicina y no estaba dispuesto, y abandoné la cosa de Medicina y me consagré al año común. Pero todavía no sabía si hacer Filosofía y Letras o hacer Derecho; estaba dudando. Pero me encontré con una Facultad de Filosofía y Letras que era excepcional. Era excepcional y entonces dije: «me meto en esto». Y empecé a estudiar Historia del Arte, y empecé a estudiar Introducción a la Literatura y todas estas cosas, Filosofía y Letras. Me sentía a gusto con los estudios, y empecé a estudiar árabe en el segundo o tercer año, y hebreo. Todo esto era un mundo totalmente ajeno y extraño para mí, pero lo hacía con entusiasmo y con gusto; aquello me asombraba, todo lo que era novedoso e importante, me asombraba y, a la vez, me creaba un cierto complejo de inferioridad. Yo decía: «Bueno, esta gente sabe tanto, estos profesores tan sabios, ¿qué hago aquí, qué voy hacer yo con esto...?». Además yo…, era absurdo, yo no era hijo de familia rica, era absurdo dedicarme a una profesión en la que no había futuro ni porvenir. Pero yo dije: «Adelante con esto». Y me pasé los seis o siete primeros meses dudando: ¿qué hago, qué no hago, a qué me dedico, a qué no me dedico? Desde muchacho fui muy aficionado a la lectura, leía muchísimo, leía novelas, leía cosas que caían en mis manos: mi padre tenía una pequeña biblioteca, y me la leí toda, me la leí toda. De modo que aquello parecía que entraba un poco en mis verdaderas inquietudes, pero no había decidido todavía dedicarme a eso, porque no sabía exactamente si eso era lo que yo debía hacer. Mi beca no me la habían pagado. Entonces, otra vez interviene una especie de hado, o destino, o casualidad. Daba la casualidad que el rector de la Universidad era gallego. Se llamaba don Alejandro Otero, que luego fue un hombre prominente en el socialismo español, hombre ejemplar en muchos sentidos. No hace mucho salió aquí en España una biografía de Alejandro Otero, porque no se le conocía, naturalmente: cuarenta años de silencio, no se le conocía. Y me fui a ver a don Alejandro, y le dije: «Mire usted, don Alejandro…». Me recibió en seguida, como gallego; era el único estudiante gallego que había en la Universidad, no había ningún estudiante gallego más que yo; lo que, por otra parte, fue otra experiencia, los andaluces se reían de mí, y se reían de mi acento; era una especie de ameba en aquel ambiente. Don Alejandro me recibió muy cordialmente, le expliqué la situación y entonces me dijo: «Mira, vete, vete ahora, que ya me ocuparé de esto». Luego me enteré que al día siguiente había cogido su auto y había ido a Madrid al Ministerio y volvió y me mandó una notita a la Facultad diciendo –me la dio el bedel–, una notita diciendo que mi asunto estaba resuelto y que recibiría mi primer sueldo a fines de mes. En efecto. Pero yo voy a ver a don Alejandro a darle las gracias, como es natural. Subo, pido una cita para verle y llego al despacho de él, a la antesala, y uno de los empleados, uno de los bedeles que había allí me dice: «Don Alejandro no quiere verte: que te vayas, porque no tienes nada que agradecerle, que te vayas». Y yo, un poco desconcertado con aquella cosa, no estaba acostumbrado a esto. Me salí de allí: «¿Qué clase de hombre es éste que después de que se molesta, hace todo esto, pues no quiere que le dé las gracias...?». Ésa fue mi primera introducción a un hombre que era socialista, y que era gallego, y que era un hombre ejemplar y admirado en la ciudad, porque era un hombre admirable. Este hombre tenía la mejor clínica de ginecología de España, era el mejor ginecólogo de España, era conocido en el extranjero, escribía en alemán ensayos y en revistas científicas, y al mismo tiempo era un hombre consagrado a la política y al socialismo. Don Fernando de los Ríos (ya estábamos en el primer año de la República), don Fernando de los Ríos, que era el teórico del socialismo y tal, ya se había trasladado a Madrid, porque le habían hecho Ministro de Instrucción Pública. Pero inmediatamente yo conocí (por estas conexiones de don Alejandro, y ya te explicaré por qué), conocí a la familia de Fernando de los Ríos, conocí a la familia de Lorca, en el ambiente granadino, me traté con todos ellos y fue poco a poco abriéndose mi inquietud hacia el terreno político, por simpatía hacia estos hombres, más que por convicciones: yo no tenía ninguna convicción política, excepto que ya de estudiante… Había en Ferrol el Centro Obrero de Cultura, era un caso único en España, probablemente. Eran obreros de la construcción, todos socialistas también, y en la calle Real, frente a lo que era la redacción de El Correo Gallego; en un primer piso tenían una biblioteca, una biblioteca de varios miles de volúmenes, un bibliotecario ejemplar, y cuando yo salía por la tarde de las permanencias en el Instituto –permanencias se llamaba entonces al periodo de estudios, en que los estudiantes se quedaban en un aula grande con un profesor que se encargaba de dilucidar sus dudas o preguntas o tal; se pagaba por eso extra. Y eso terminaba a las cinco de la tarde. Entonces yo me hice socio, tampoco sé por qué, me hice socio del Centro Obrero de Cultura e iba todas las tardes a leer al Centro Obrero de Cultura. Y allí el bibliotecario, que era muy inteligente…, este hombre me facilitaba instrucciones, introducciones. Y allí leí a Kropotkín, primero a los anarquistas, a Bakunín. Pero yo no sabía por qué esto, ni tenía la menor idea de por qué me atraían estas cosas, no lo sabía. Y allí me formé un poco. La conciencia política ya se inició entonces allí, y en Granada se va a cuajar en contacto con Alejandro Otero y con las lecciones de Fernando de los Ríos, cuyo recuerdo era…; y, además, en la Unión General de Trabajadores y todas estas cosas. Sigo estudiando, me matriculo en el segundo año y hasta ahora tengo todos mis estudios… Una de las condiciones de esa beca extraordinaria que me dio el Gobierno –y era extraordinaria en cantidad y en posibilidad, yo no tenía ningún apuro económico…

José Manuel González Herrán.- Había pocos estudiantes en España que disfrutasen de esa beca...

José Rubia Barcia.- Muy pocos. Y, además, todo el que disfrutara de esta beca, si alguien creía que podía desafiarle a un examen comparativo, podría hacerlo y se la llevaba el otro. De modo que yo estaba siempre sujeto a esto. Fuimos alumnos superdotados en Granada, durante mi estancia, yo y un padre que ahora es jesuita, padre Molero, creo que es Francisco Molero, vive todavía. Él se había graduado de médico a los veintiún años y empezó Filosofía y Letras a los veintiún años. Luego él y yo fuimos a Santander juntos; como alumnos especiales nos mandó también la Universidad a Santander. Pues en ese periodo, ya yo metido un poco en la cosa política, y metido en mis estudios…, no hay escuela de estudios árabes en Granada todavía, eso no existe. Pero el decano era un hombre extraordinario, se llamaba Antonio Gallego Burín, padre de Gallego Morell, un hombre extraordinario, de sensibilidad, de buen gusto, era una especie de noble, con actitudes de gentleman; yo no sabía entonces lo que era un noble, parece que era Barón de no sé qué, yo no lo sabía, ni él me dio nunca la impresión de eso. Pero este hombre fue el primer español que intentó crear, y creó, un teatro universitario; no había teatros universitarios, él creó el primero. Esto fue antes de la Primera Guerra Mundial cuando él crea este teatro. En este teatro estuvo de actor García Lorca, y es donde García Lorca se forma como actor y se interesa por el teatro. Él había creado un teatro que llamaba «La Carreta». Ese teatro contaba con la colaboración de un gran escenógrafo llamado Hermenegildo Lanz: este gran escenógrafo montaba los autos sacramentales con un esplendor y con una imaginación extraordinaria, yo tengo documentos gráficos de todas estas cosas del teatro «La Carreta»: El gran teatro del mundo, por ejemplo, con la presencia de Dios y tal, aparecía en un escenario todo, todo como si pasara en el firmamento, es decir, con estrellas, no se veía ni piso ni…, era todo en el firmamento. Era un alarde de imaginación y tenía una habilidad extraordinaria para hacer actores. Yo, de chico, aquí en Mugardos había un oficial del ejército, se llamaba Lisardo; hubo un teatro infantil aquí, y yo fui actor infantil del teatro de Lisardo. Representé, recuerdo, un notario con barbas y bigotes cuando tenía diez años, para Lisardo, aquí. De modo que mi inquietud por el teatro también surge así porque hay un señor aquí que se llama Lisardo, que es oficial del ejército y que se interesa en hacer teatro…

José Manuel González Herrán.- Parece como que en Granada cristalizan un montón de cosas que vienen ya de atrás.

José Rubia Barcia.- Claro, que vienen de atrás. Entonces llego a Granada y va a celebrarse el centenario de Lope de Vega, el año treinta y cuatro. Yo estoy avanzando en la carrera, se produce al mismo tiempo la cosa de Asturias, y yo al mismo tiempo hice una excursión por Extremadura: esto me afectó muchísimo. Una excursión estudiantil por Extremadura, y vi cómo los trabajadores, aun en plena República, los trabajadores campesinos extremeños ganaban entonces 1,50 pesetas al día, los que trabajaban los campos.

José Manuel González Herrán.- Jornaleros.

José Rubia Barcia.- Jornaleros en los latifundios; y todas las bellotas que dejaban las piaras de marranos, al pasar podían recogerlas, ellos podían hacer pan de bellota, lo que quisieran. A mí aquello me impresionó muchísimo, la miseria humana me afectó mucho. Confirmaba ya un poco mis tendencias a pensar en términos de redención de la gente pobre, de dedicarme, si podía, a la política, para salvar a esa gente. El caso es que se produce, casi simultáneamente, el centenario de Lope y lo que llamaron –el régimen llamó– la sublevación de Asturias, Casas Viejas y la creación de la Escuela de Estudios Árabes. Tres hechos casi simultáneos; y desde el treinta y tres al treinta y cuatro empezó después lo que se llamó «el Bienio Negro». Entonces todas estas cosas de alguna manera me afectaron y ya me consideraban…, don Alejandro, yo iba con él a la Casa del Pueblo algunas veces. Cuando el año treinta y cuatro vine aquí a Galicia a pasar el verano, recibí una nota de que pasara por la sede del Partido Socialista en Madrid y que tenían algo para mí. Yo fui allá y entonces había un señor, que era el secretario, que se llamaba Almoneda o Lemoneda..., o cosa así; y allí me dieron una nota para don Alejandro. Don Alejandro sugirió mi nombre como contacto probablemente, o algo. Era una nota…; pero había una huelga anarquista en Madrid, con tiroteos en las calles: el tren en el que yo me subí, paralizado, no podía salir de la estación; por fin arranca el tren entre tiroteos y jaleos, y huelga general de la CNT… Era en simpatía, en parte, con la cosa de Asturias; falló, se había preparado una huelga general en el país, como protesta a la actitud de las derechas. En medio de esta vuelta me meto en el tren y entre tiros y tal, llego a Granada y digo: «Esto es muy peligroso», porque estaba ya todo así…; rompí la nota y al llegar a Granada me entero que don Alejandro está en la cárcel, estaba ya encarcelado. A mí me parecía tan absurdo que un hombre noble, bueno, generoso, abierto, inteligente, fuera a la cárcel; para mí esto era incomprensible, en una mentalidad juvenil y tal, y me detiene la policía (mi primer contacto con la policía), diciéndome que a qué iba yo a Granada, y qué misión tenía yo en Granada: «Yo soy estudiante aquí, vengo a continuar mis clases y tal». De alguna manera a ellos les había llegado algo de información, pero me dejaron. Entonces fui a ver a don Alejandro, que estaba en la cárcel. Había una celda común y en esta celda había cuarenta o cincuenta presos y allí estaba don Alejandro entre los presos. Cuando me vio me dijo: «Hijo mío..., pero hombre, tú ahí..., tú eras el que debía estar aquí, para que aprendieras lo que es esto...». Todo ese tipo de experiencias me afectaba, no entendía por qué las cosas eran así. Pero él sabía lo que decía probablemente, y me dio las gracias por el mensaje que le llevaba; no se podía hacer nada, estaba incomunicado, le habían ofrecido la libertad si accedía a atender a la mujer del gobernador, que iba a dar a luz, y él dijo que no, que todas las mujeres eran para él iguales y que si se le dejaba en libertad era para atender a todas las mujeres y que si no… Muchas de estas cosas son anécdotas...

José Manuel González Herrán.- Pero tienen importancia, van configurando el porqué de una personalidad…

José Rubia Barcia.- El caso es que yo no tenía especial predilección por los estudios de ninguna clase, me encontraba con cosas que no conocía y me entregaba a eso. Quizá sea bueno que diga algo muy curioso en relación con el efecto que me produjo tanta sabiduría acumulada. Estaba en arte Gallego Burín, estaba en latín…, no, ¿en qué era, qué enseñaba?, enseñaba paleografía Marín Ocete, que después fue decano y rector, también; un latinista catalán muy bruto, muy bruto como persona, pero un gran latinista…; se llamaba…, no recuerdo…: a éste procuré olvidarlo por un incidente que pasa en una de las clases con él; y estaba García Gómez como arabista; y de griego un catalán…, se me olvidó el nombre del catalán, muy bueno, helenista también; y en literatura había un pobre hombre que se llamaba Hernández Redondo. No sabría por qué aquel hombre era catedrático, pero para mí fue utilísimo; fue el único catedrático que me creó un complejo de normalidad, porque era tan tonto y tan poca cosa que no era difícil sentir que uno podía ser como él, de modo que fue beneficioso: don Tomás Hernández Redondo. Había (esto no se puede citar), había hecho un resumen del manual de Hurtado…

José Manuel González Herrán.- ¡Ah, el famoso Hurtado...!

José Rubia Barcia.- Y el hombre se sentaba detrás del escritorio, entornaba los ojos, se rascaba la entrepierna veinte veces y hablaba con voz monótona, de memoria, se podía seguir en el texto la lección del día de memoria. Lo sabía todo de memoria, lo recitaba de memoria, terminaba la cosa y se marchaba. Y aquel hombre…, pues me dije: «Pues si éste es catedrático de literatura, y de esta manera, yo jamás podré ser un sabio como García Gómez, ni un latinista como éste, ni un helenista como éste, ni un especialista en paleografía como este otro, este hombre…; pero quizás yo pueda llegar a ser algo en relación con la literatura». Es el primer atisbo que me da cierto optimismo en relación con un posible futuro, pero no tenía la menor idea de que esto podría ser una salida. Pero en esos momentos, año treinta y tres, Fernando de los Ríos decide crear la Escuela de Estudios Árabes. Yo había estudiado ya mi primer año de árabe en la Facultad. No se me había ocurrido hacer estudios orientales. Pero aquello me fascinaba, el mundo oriental me fascinaba, y hablando con Gallego Burín le dije: «¿Y si yo me matriculase en esta cosa de la Escuela de Estudios Árabes?». «No, no te preocupes, te damos una beca extra para que estudies lo que quieras...». Entonces dije: «Bueno, pues me meteré en eso, a ver qué pasa». Estaba fascinado con la sabiduría de García Gómez y, además, era un gran exponente. No sólo era un gran exponente, sino que hablaba con seguridad, sabía lo que decía y tal, era quizás el miembro más destacado. Se crea la Escuela y se crea por iniciativa de Fernando de los Ríos. Pero claro, a mí García Gómez como latinista no me miraba con simpatía, porque para entonces ya yo había ingresado en la FUE, que era la Federación Universitaria Escolar, de izquierdas, y me hacen presidente de la FUE en Granada, al segundo o tercer año de estar yo allí. Entonces ya, con un hermano de Rosales, el que fue poeta; él y yo decidimos hacer una revista, hicimos una revista que se llamaba Estudiante, que era el órgano de la FUE; además me eligen como representante en el Claustro. Violentísimo, figúrate tú: pueblerino, mugardés y tal, y ahora me mandan al Claustro de representante, con todas las reuniones de Claustro, y yo allí encogido e inhibido por la presencia de aquellos hombres que había allí. Pero allá voy, me eligen representante en el Claustro, y al mismo tiempo empiezo a participar en mítines políticos. De modo que mi vida se complica; ya escribo para las revistas, escribo para esto y tal; luego se organiza un viaje por el norte de África, voy con los del colegio de Estudios Árabes al norte de África y empiezo a colaborar en El Defensor de Granada, que es el periódico donde empezó Ganivet. Al director de ese periódico fue uno de los hombres a quien primero se fusila en Granada; no sólo se le fusila, sino que se lo llevaron vivo, atado con una cuerda al cuello hasta el cementerio y se le mata. Yo asistía a la tertulia de El Defensor, y asistía a la tertulia de un señor que se llamaba Soriano Lapesa, que era un hombre extraordinario, rarísimo, rarísimo, gordo como un globo y un hombre tan avanzado…; también había sido maestro de Lorca, tenía una biblioteca mucho mejor que la de la Facultad y la de la Universidad, hombre muy rico, hombre gordo, que en su tertulia a veces decía: «No, vosotros nada, cuando yo me case tendréis mujer todos…» [risas]. Para mí aquello era un mundo muy extraño, muy raro, y en ese mundo fui desenvolviéndome… Ingreso en la Escuela de Estudios Árabes y, al mismo tiempo, voy a la Escuela de Artes y Oficios, con un profesor extraordinario de arte, de Historia del Arte; el arte empezaba a interesarme muchísimo, yo no había visto un cuadro original en mi vida, pero empezaba a interesarme muchísimo. Se llamaba Agrasot, un gran exponente, teórico del arte. Y todo aquel ambiente…; luego venía Lorca, en los veranos venía a Granada, y se reunía con un grupo de amigos en el Café de la Alameda..., y allá me iba yo también a la peña de Lorca, y allí conocí personalmente a Lorca, tuve trato con Lorca. Mientras tanto se organiza el centenario de Lope, era el año treinta y cuatro, y Gallego Burín reinicia «La Carreta»: reinicia «La Carreta» y prepara una obra, La moza de cántaro, de Lope, y un auto sacramental…, sí, era un auto sacramental. En la obra de Lope me da un papel secundario, pero en el auto sacramental me hace representar a San José. Y yo voy a representar a San José, esto en uno de los patios de la Universidad; se pone el tinglado y tal, con música de fondo de Falla, coros del jefe de coros de la catedral de Granada. Se hizo un gran espectáculo en honor a Lope. Es mi primera salida al teatro, ya a un teatro serio y aquí tiene un gran éxito. De hecho, en El Ideal de Granada (se llamaba así el periódico católico que había en Granada) salió mi fotografía en primera plana, ocupando toda la primera plana, como San José, una caracterización imponente de San José. Y se habló de mí como hombre posible de teatro, de actor, de lo que fuera… Pero a mí aquello me interesaba secundariamente. El año treinta y cinco yo termino mis estudios de Filosofía, me dan el Premio Extraordinario. Quizás deba contar como conciencia social, en el desarrollo de conciencia social, una pequeña anécdota. Un buen día el profesor catalán, que tenía pruritos de aristócrata y de hombre refinado (luego me enteré de que no era tal), pero él se creía una gran persona; era un gran latinista, por otra parte. Este hombre…, entramos en el aula y este hombre…: mi primer contacto con la injusticia y la arbitrariedad es este hombre. Entramos en el aula, y el bedel se había dejado su gorra en uno de los pupitres de los estudiantes, allí, y dirigiéndose a mí me dice: «Señor Rubia, coja usted esa gorra; pero no la coja con las manos, coja un periódico, una página o lo que sea y lo tira usted abajo al patio». Y yo le dije: «Mire usted, la tira usted», le dije al latinista, y se armó el escándalo, ¡verdad!, y todo el mundo sobrecogido. Y me dice: «¡Se arrepentirá usted de esto!». Yo no podía hacer eso; espontáneamente rechacé la sugerencia y le dije que lo tirara él. Y entonces me denunció por mal educado, por falta de respeto al profesor; y me iban a hacer consejo de disciplina también. Bueno, pues yo me dije: «Bueno, yo voy a ver al decano, a Gallego Burín, y le voy explicar lo que ha pasado»; fue un impulso, me pareció arbitraria la cosa y reaccioné espontáneamente. Gallego Burín me dijo: «Hombre, pues esto…, pues tal…, él se ha quejado, yo no sé lo que vamos a hacer con usted…, tal…, pero a ver cómo se arregla y tal…, deje la cosa así». Pero entonces yo tuve una pillería, que fue elegir entre mis compañeros al más torpe… A los cuatro o cinco días de ese incidente teníamos clase de traducción; él se paseaba por la clase mientras íbamos traduciendo un párrafo…; él preguntaba: «Lea usted». Usábamos como libro de texto el Zenón [?] no sé si todavía se usa ese texto… Era un texto muy famoso, italiano, y traducíamos y tal. Cuando llegaba a mí, a partir de ese incidente, «pero usted no tiene la menor idea, eso está mal y tal…»; y se metía conmigo evidentemente. Bueno, pues vamos a ver qué hago yo aquí para defenderme de este señor; además corría el riesgo de mi beca.

José Manuel González Herrán.- Claro…

José Rubia Barcia.- Entonces lo que hice fue elegir a un catetito de un pueblo de Granada: el pobre no valía para nada, no tenía inteligencia para ser estudiante siquiera, y yo le preparaba a él todos los temas, y él tenía mis temas, y cuando le tocaba a él el profesor decía: «Muy bien, eso está muy bien…», le animaba y tal. Llegaba a mí y estaba muy mal, muy mal, muy mal. Llegué al final del curso y el señor me suspende. Entonces yo voy a junto el decano de nuevo y le dije: «Mire usted, tengo la autorización de la persona, pero no pienso mencionar el nombre; si usted me cree, me cree, y si no, pues…, pero ha sucedido esto, esto y esto; y en las clases ha pasado esto y esto; y este chico, no me importa si es el chico de un señor rico, no me importa el que yo dé su nombre o no dé su nombre, no voy a darlo a menos que sea necesario, y desde ahora le digo que esto ha pasado y este señor me ha suspendido, y esto me afecta y me afecta gravemente». Entonces reunió el Claustro o lo que fuera, no sé lo que pasó, el caso es que cambiaron la nota de suspenso a notable. Y es el único notable que tengo en mi carrera, todos los demás han sido sobresalientes y matrículas do honor, desde el principio de mi carrera hasta el final de mi carrera. Pero ese incidente me puso en contacto con la arbitrariedad, la injusticia, el que un hombre puede saber mucho y a la vez ser un grosero, un necio. De modo que son anécdotas, cosas que van formándole a uno de cierta manera. Funda don Fernando la Escuela de Estudios Árabes y yo soy el primero que se matricula, por indicación de este hombre que iba enseñar arte musulmán. Y entro en la clase, alterno una cosa con la otra. Año treinta y cinco: termino mis estudios normales, me dan el Premio Extraordinario en la Licenciatura, en los exámenes de Licenciatura, y me ofrecen… La República había creado Institutos de experimentación: eran Institutos, pero se permitía experimentar; entre ellos estaba el Instituto Ganivet de Granada. En el Instituto Ganivet de Granada la cátedra de latín la regentaba un muchacho de origen gallego que se fue luego a Venezuela, y… ¿cómo se llamaba este hombre, Magariños? Fue latinista conocido en Venezuela, y quizás en España también. Pero este hombre se marchó, la cátedra estaba vacante y entonces el director, que se llamaba Aniceto León Garre, que era el presidente de Izquierda Republicana en Granada, era murciano, me llama y me dice: «Me han hablado de ti... ¿Querías encargarte del curso de latín?». Bueno, pues me encargo del curso de latín. Y ese año, del treinta y cinco al treinta y seis fui profesor de latín en el Ganivet. Ya licenciado, yo me había venido ese verano aquí, a Galicia. No sabía qué hacer. Y fue el día más triste de mi vida el día que me licencié, que acabé la carrera. Porque ahora… ¿qué hago yo con esto, que hago con esto? Me vine a Galicia, y estando aquí en Galicia recibo un telegrama de Gallego Burín, me dice: «Tu beca en la Escuela continúa y el Claustro ha decidido encargarte de curso en la Facultad y que enseñes un curso de poesía desde el romanticismo a nuestros días». Pues aquello me solucionó, otra vez, un año más. Ya no tenía la beca para los estudios y entre la cátedra de latín del Instituto, provisional, y del curso y tal, me defendía ese año. Y me fui a Granada. Antes habíamos hecho una excursión por Marruecos; me puse en contacto con un alumno marroquí, y ya tuve problemas con las autoridades también, por la serie de artículos que escribí en El Defensor de Granada: algunos eran ofensivos para las autoridades francesas y para las autoridades españolas. Eso me provocó un pequeño conflicto en Casablanca. Pero de todas maneras terminé la cosa y, ¡ah!, empecé a trabajar en mi tesis doctoral. Por sugerencia de García Gómez yo iba a hacer la edición crítica de El diván, de Isaac ben Jalfón, un poeta del siglo XI, de Córdoba; hice la traducción y estaba trabajando en mi tesis desde el año treinta y cuatro. Cuando el año treinta y seis yo firmo la petición para participar en oposiciones en Madrid, oposiciones a cátedra de literatura. Firmo esta cosa…

José Manuel González Herrán.- ¿De literatura?

José Rubia Barcia.- De literatura. Pero tengo pendiente de lectura para octubre la tesis en Madrid, con García Gómez. García Gómez me había dicho que, a pesar de la discrepancia… No me tenía simpatía por mis ideas políticas: él era muy derechista, era muy católico y yo ya tenía fama de revolucionario, participaba en actividades de este tipo; participé… Un año antes de la sublevación general hubo una pequeña sublevación en Granada, participé en un mitin de masas en la plaza de toros, y se produjo un gran escándalo con todo aquello. Yo estaba muy activo con todo aquello. Alejandro Otero me encargó a mí entonces que yo llamara a los conventos y tal, para que las monjas evacuaran los conventos, porque temían que las masas…, y yo estuve en el teléfono toda una tarde llamando a conventos y tal. De modo que ya había una mezcla de actividad, y todo eso era un batiburrillo, una especie de cóctel, que yo no sabía por dónde iba a ir todavía, si al arabismo (la tesis iba a ser en árabe)… García Gómez me dijo: «Si usted lee la tesis ya, y yo me traslado a Madrid, yo le llevo de ayudante mío». Lo nombran a él en Madrid, en el año treinta y cinco, se va a Madrid y me deja embarcado allí, no se acuerda de mí, y entonces ya lo del arabismo…, esperaba leer mi tesis y quedarme en el aire. Pero estalla la guerra.


1985-00-00
José Rubia Barcia: Unha vida contada 04
Ver Fragmento de entrevista sonora posteriormente dixitalizada

Transcripción da José Rubia Barcia: Unha vida contada 04 en 00/00/1985

José Manuel González Herrán.- ¿Cuánto tiempo estuviste en Francia?

José Rubia Barcia.- Casi tres meses: dos o tres meses… Luego a Limoges, y de Limoges fue cuando me informaron de que recibía el dinero; mi tío me coloca el dinero, en Limoges, cuando ya me iban a echar del pequeño hotel donde estaba escondido. Y entonces me detuvieron, fuimos al hotel y había un telegrama de Antonio diciendo: «Fondos ilimitados. Société Générale». Volví con el policía a la jefatura y le dije: «Yo puedo irme ya, no soy carga para tal, tal...». Y me dejó que me marchara, con la excepción de ir a París: no podía ir a París. Pero en vez de hacerle caso me fui a París…, buscaba otra cosa. Pero llegué allí a la embajada española, ya en poder de los franquistas: estaba todo cerrado, no me dejaron entrar; ahora…, cómo…, aquí no puedo quedar. Un lío de mil demonios... Por fin resolví la situación, y de las dificultades que tuve después con el château y tal…, me marché a París, dejé pagado un mes; me marché a París, y en París ya empecé las gestiones para salir de Francia, porque me perseguía la policía francesa, por culpa de aquello que había tenido con el policía de Saint Silmont. Y con este contacto de este chico de La Redonda y el portero…, el portero me dice: «Yo no puedo hacer nada más que ponerte en el pasillo de la embajada, dentro, y cuando pase…» (Cuando yo iba en el tren de Limoges a París, en el periódico francés leí que no había embajador de Cuba, la encargada de negocios era una escritora francesa, muy mona, mayor que yo, naturalmente, que se llamaba Flora Díaz Parrado; hacía teatro, literatura y tal… Yo dije: «Hombre, a lo mejor le entro a esta chica de alguna manera...»).

José Manuel González Herrán.- Claro: teatro, literatura...

José Rubia Barcia.- «Cuando ocurra la posibilidad de entrar, te pongo en el pasillo y tú le hablas…». La pobre mujer se llevó un susto padre, porque estaba en medio de la oscuridad esperando a que llegara ella y me acerco, creyó que la iba a matar o algo así. Flora Díaz Parrado: una mujer encantadora, muy conocida después…; murió en París no hace mucho. Flora Díaz Parrado me dice: «Mira, yo no tengo autorización para darte visado». (Yo no tenía pasaporte, conseguí el pasaporte internacional de la Sociedad de Naciones, para los apátridas). Y me dice: «Yo no puedo darte autorización, mi Gobierno no me autoriza. Lo que puedo hacer es darte un permiso mío de entrada en Cuba, y si consigues que la gente de allá lo reconozca, pues te dejan entrar, y si no, pues yo no sé, te las arreglas como puedas». «Déme lo que sea», le dije. Como estaba ya perseguido, me recomendaron un fotógrafo en Meaux, que era comunista y que hacía pasaportes falsos, y cosas de ésas... Fui a ver a este, a este fotógrafo, y me dijo: «Yo te doy documentación para que puedas llegar a La Rochelle sin dificultad». Y este comunista, sabiendo primero que yo no era comunista, un fotógrafo francés, me dio un pasaporte falso para llegar a La Rochelle…; si la policía me…, me… Yo no era español, era húngaro, o no sé lo que era. Bueno, entonces me voy hacia La Rochelle a embarcarme… (Eso también está idealizado en Umbral de sueños). Voy a La Rochelle y el barco está alejado, no está ya en el puerto, salía al día siguiente, yo tengo ya el billete –lo había comprado en París– y me monto en el barco…, una chalupa que me lleva al barco y voy al barco en chalupa. Llego al barco, huyendo de las autoridades de emigración; voy en chalupa de noche al barco. Entro en el barco, y en el barco estaban ya el resto de la Brigada Internacional, la parte cubana de la Brigada que regresaba a Cuba. Iba un especialista en niños, un médico español…, iban algunos emigrantes…, iba gente rica en primera y tal…, y allí nos metemos en ese barco. Era un barco del que Francia se había apoderado en la Primera Guerra Mundial, un barco muy viejo, mitad de mercancía y mitad de pasajeros. Y con eso me dirijo a Cuba; me enfermo por el camino, me cuida el médico este español, de vez en cuando; reponiéndome, me voy a primera y juego al póker con algunos de estos emigrantes ricos que volvían…; tengo ya una pequeña relación social…, vuelta a la normalidad…, la brigada cubana cantaba canciones cubanas hasta mitad del Atlántico; a partir de mitad del Atlántico para allá cantan canciones españolas. Todo un mundo muy curioso. Y llega al puerto, llega el barco a puerto y sube Inmigración y me dice: «Usted no puede desembarcar, de modo que tendrá que seguir en el barco (el barco iba a Chile), tendrá que seguir en el barco hasta Chile: este documento no sirve».

José Manuel González Herrán.- El documento de la Flora, ¿no?

José Rubia Barcia.- No sirve, no lo quieren reconocer. Pero otra vez las casualidades..., el destino…, la casualidad…, el hado…, lo que determina lo que vamos a hacer en la vida… En mi caso, y en mi generación, en toda mi generación, somos lo que somos porque no había otra solución. Algunos tenemos suerte si coincide con los de uno, otros no tenemos suerte, pero…

José Manuel González Herrán.- Pero no habíais hecho vuestro destino.

José Rubia Barcia.- No, lo de Ortega, «la vida, proyecto vital», eso se nos niega. No hay tal cosa.

José Manuel González Herrán.- La generación que más siguió a Ortega…

José Rubia Barcia.- Seguramente… Pero no hay tal cosa: somos víctimas de algo en lo que no tenemos gran responsabilidad…, las circunstancias... Bueno; yo estoy en La Habana, y llamo a mis tíos, que vengan a visitarme…, los dos…: tenía dos tíos. Da la casualidad que mi tío mayor –ya muerto–, José, no estaba muy bien económicamente. Era maestro masón en una logia cubana, en la que era aprendiz Batista. Y el otro, Antonio, había sobornado ya…, había dado no sé cuantos cientos de dólares a las autoridades de Inmigración para que permitieran a un abogado y a ellos subir y bajar al barco. Mientras tanto, los periódicos cubanos, a voces, diciendo: «Intelectual español tal…, detenido en La Habana…, tal…». Ya estaban los periódicos anunciando que yo tenía problemas en La Habana. Pero en ese momento se me ofrecen tres posibilidades. Primera posibilidad, venía un Herr Cartafund, que era profesor en la Universidad de Quito: era alemán, antinazi, y me dice: «En Quito hay posibilidad de utilizarte en la Universidad. Cuando lleguemos a las costas de tal, y yo desembarque en Guayaquil, pues nada, tú te vienes conmigo y yo te meto…; estoy seguro que te meto en la Universidad. No te preocupes: si esto no se resuelve, a Guayaquil». Otro, un catalán que tenía negocios en Lima, me dice: «Mira, yo tengo un gran problema…: tengo tres hijas, todas en edad casadera; tengo mucho dinero, tú eres español y yo te caso con una de mis hijas y eres director de mis fábricas». Y dos muchachos que iban a crear una editorial teosófica en Santiago de Chile: «Tú te vienes con nosotros, hombre, a la teosofía; nada, te vienes a Chile a nuestra editorial…, tendremos seis…, nada no te preocupes…». Pero, mientras tanto, mis dos tíos están trabajando; y, por fin, ni voy a Chile, ni me caso con la peruana, ni… Entonces me dejan desembarcar, pero me llevan en un bote al campo de concentración, provisional, mientras el barco no vuelve para recogerme; no me dejan desembarcar en la ciudad. Entonces me llevan a una cosa que se llama Triscornia, que está lleno de chinos, todos chinos; el único blanco que había allí era yo; y ya el primer día nos hacen desfilar desnudos, en pelotas, para las duchas. Era como un presidio, pero todos amarillos menos yo. Ya te digo, todas estas cosas, no sé si algún día (risas)

José Manuel González Herrán.- Aquí hay muchas novelas. Material para...

José Rubia Barcia.- Claro, por eso te digo que depende de lo que te interese más, porque tanto material, tanta cosa… Entonces ya, cuando llegué a Cuba, yo tenía una carta para un muchacho, también gallego; se llamaba Vázquez, cuentista, que escribió…, se ha publicado aquí en España un libro de cuentos suyos…; se fue refugiado a Venezuela, con la revolución de Castro; pero era gallego y era el que estaba encargado de la página española del periódico El Pueblo, en La Habana. Y era la única persona…: el de La Redonda me había dado las señas de ese…; y cuando ya me soltaron, a los cinco días, me dejaron salir del campo este, y ya me fui con mi tío el joven, y ya me disfrazó de cubano, porque yo llegaba con un traje francés absurdo para un clima tropical y tal…, y él me vistió, me desnudó y me vistió: me hizo adaptarme a la cosa…, me dio un lugar donde yo podía vivir y empezar a respirar, y me fui a ver a este chico. Este chico en seguida me dio una carta para un profesor joven de la Universidad de La Habana, y a los quince o veinte días de estar allí daba un ciclo de conferencias en la Universidad de La Habana.

José Manuel González Herrán.- ¿Sobre qué eran?

José Rubia Barcia.- La cultura arábigo-española. Hice un ciclo de conferencias sobre cultura arábigo-española en la Universidad, que tuvo mucho éxito; y, ya entonces, el grupo de refugiados allí era pequeño, pero allí estaba Ruiz Funes, catedrático de Derecho, de Murcia…; estaba cuando yo llegué; estaba Mira López, que era un psicólogo importante, catalán…; estaba Manolo Altolaguirre, Bernardo Clariana…; había uno que murió aquí, un gallego, Ángel Lázaro, que escribió…

José Manuel González Herrán.- Sí, sí…

José Rubia Barcia.- Bueno, de modo que había allí un grupo…; estaba Ferrater Mora, el filósofo. Y entonces se nos ocurrió organizar una Universidad Libre. No teníamos dinero para hacer eso, pero Altolaguirre conocía a una multimillonaria cubana, con la que se casó después, después de divorciarse de Concha; multimillonaria, trescientos o cuatrocientos millones de dólares, y esta mujer decidió financiar la creación de la Escuela Libre de La Habana. Y fundamos la Escuela Libre de La Habana. Uno de los segmentos de la Escuela era la Escuela de Artes Dramáticas. Había varios refugiados europeos también, de fama internacional, que eran directores de teatro, estaba un tal Sajovich, que había sido discípulo de Reinhardt; un argentino que había estudiado en Rusia, y otro muchacho asturiano que también había hecho teatro… Un grupo de gente…: fundamos eso, y acabé siendo yo el director de la Escuela Libre de La Habana; fundador de la Academia de Artes Dramáticas, con temporadas teatrales en Cuba, con permanente en la Escuela de Verano de la Universidad, conferencias ocasionales aquí y allá… Hice radio, con unas adaptaciones mías de novelas radiales y montones de cosas. Y estuve metido en faena ya en Cuba cuatro años. Enseñé Gramática Histórica en la Universidad de La Habana…, muchas cosas…, una multiplicidad de actividades. Y me conocían ya, en toda La Habana me conocían; llegué a ser muy conocido en Cuba. Casi no pasaba semana en que yo no apareciera en el noticiario cinematográfico, dando conferencias o haciendo lo que fuera, y mis obras de teatro, mis montajes eran excepcionales; la Asociación de la Prensa Cubana me dio el Premio Nacional de Montaje, porque monté la Fiesta de los Villancicos en la Plaza de la Catedral, usando toda la fachada de la Catedral…; una cosa impresionante: me dieron el premio de montaje de dirección a una obra de teatro allí.

José Manuel González Herrán.- ¿Qué motivó este redescubrimiento de la vocación teatral? Porque de hecho…, claro…, tú habías tenido alguna experiencia, pero no era, no había sido muy importante, ni muy intensa...

José Rubia Barcia.- Exacto. Lo motiva el hecho de que a mí me interesaba el teatro, que yo había escrito ya mi Tres en uno: no sé si tú lo has leído.

José Manuel González Herrán.- No; me has hablado de él, incluso me has hablado de que es tu primer libro.

José Rubia Barcia.- Sí, claro, claro… Yo lo había escrito, lo había terminado en Barcelona antes de salir…

José Manuel González Herrán.- Durante la guerra.

José Rubia Barcia.- Durante la guerra y ese libro…

José Manuel González Herrán.- ¿Con intención de publicarlo solamente, o de que lo representasen?

José Rubia Barcia.- Sin intención…, para escribirlo… Lo escribí porque me parecía una cosa fundamental –y me sigue siendo pareciendo fundamental– para un cambio total en la manera de estar España en el mundo. Entonces escribí ese auto sacramental, un «auto sacramental al revés». Llegué a La Habana y, entonces… Manolo Altolaguirre, con la ayuda de esta millonaria, había montado su imprentita, y yo le enseñé a Manolo Altolaguirre el auto sacramental: «Esto lo publico yo». Inmediatamente lo publicó él en la colección «La Verónica» en La Habana. Tuvo un gran éxito. Es un auto sacramental que provocó sensación, no sólo en Cuba, sino en toda Hispanoamérica; y tanto trascendió la cosa, que quisieron montarlo los nazis, como un testimonio anticristiano. El auto no es anticristiano, es otra cosa; pero los nazis querían utilizarlo como un testimonio anticristiano. Y Altolaguirre me preguntó, y yo le dije: «No, no; ya esto no».

José Manuel González Herrán.- Hasta aquí no.

José Rubia Barcia.- Y no lo montaron. Pero se mandó la edición a México, la distribuyó allí Edhasa, que era la distribuidora más importante de los españoles, y se agotó, tuvo un gran éxito. Ya me di a conocer, colaboraba en la prensa también: en Carteles colaboré…, en Bohemia, en el periódico El Pueblo, de mi amigo el gallego. Era periodista, director de teatro, catedrático de Universidad, un montón de cosas… Y me sentía muy a gusto allí. Pero cuando fracasó la Escuela Libre de La Habana…, fracasó…, la Escuela Libre de La Habana fracasó…, fracasó por cosas que son… Hay cosas que se pueden decir y cosas que no se pueden decir. Fracasó porque no accedí a un soborno al que quería someterme el Ministerio de Instrucción Pública: querían ofrecerme una subvención de varios miles, de ciento cincuenta mil dólares al año, pero yo tenía que firmar que…, firmar por los ciento cincuenta mil, pero recibiría sólo cincuenta mil. Y yo dije: «Esto lo llevo al Claustro; explicaré la cosa, y si alguien quiere aceptar…».

José Manuel González Herrán.- ¿Cómo se financiaba eso (aparte de la subvención de la millonaria)?

José Rubia Barcia.- Los estudiantes, claro… Allí empezó a funcionar la Academia de Artes Dramáticas, porque era la única cosa que nos daba dinero, y yo era el director de la Academia de Artes Dramáticas. No era exactamente una especie de teatro, no exactamente profesional, pero profesionalizado en la medida en que se financiaba... Claro, y entonces eso tuvo éxito, mucho éxito. Es la primera Academia de Arte Dramático que hubo en el mundo hispanoamericano y aquello tuvo una gran repercusión en toda Hispanoamérica, y algunos de los actores y directores que han salido de mi academia son famosos. La mejor actriz de arte dramático que tiene ahora México es la Carmen Montejo, que empezó conmigo a los quince años, es la mejor actriz de arte dramático.

José Manuel González Herrán.- Y ya en aquella academia, aparte de montar determinados textos teatrales, teníais actividades de clase, etc. Aparte de dirigir, les dabas clases.

José Rubia Barcia.- Claro, naturalmente: clases de interpretación, clases de dicción, clase de montaje, de modo que había incluso clases de escenografía, voz, impostación de voz, todo, era una completísima academia. Y eso fue lo que nos salvaba.

José Manuel González Herrán.- En La Habana no habría otra cosa…

José Rubia Barcia.- Nada, no había nada, nunca había habido nada, ni en Hispanoamérica, nada similar. De modo que… han hecho una tesis doctoral sobre mi actividad teatral en La Habana. Llegué a ser muy conocido como director de teatro. Esto fue en gran parte…, esto tiene una continuidad…, pero se interrumpe…; porque llega un momento en que con todos los esfuerzos que yo hacía allí, el trabajo que desempeñaba y las responsabilidades que tenía, no ganaba lo suficiente para vivir. Entonces me invitaron de Middlebury, en los Estados Unidos, a que fuera a dar un curso de verano a los Estados Unidos. Pero la Universidad no me dejó ir, porque yo tenía un contrato para enseñar el verano aquel y no podía ir a los Estados Unidos. Entonces fue en mi lugar un poeta valenciano, Bernardo Clariana, muy amigo mío: «Mira vete tú, si quieres»; di su nombre y fue. Pero este Bernardo Clariana, al que conocía mucho, va a Nueva York, después de Middlebury va a Nueva York y se le ocurre ir a visitar a don Américo a Princeton. Yo había conocido a don Américo en el Centro de Estudios Históricos, porque cuando yo andaba buscando trabajo, una de las cosas que hice fue ir al Centro de Estudios Históricos; pero me ofrecían cien pesetas al mes por hacer fichas. «Con esto no voy a ninguna parte». Entonces don Américo se alteró un poco conmigo…, yo hablé con don Américo… entonces, lo conocí allí. Pero Bernardo Clariana le habla a don Américo de mí, y le habla de que yo di unas conferencias sobre cultura arábigo-española, que yo era arabista, que había empezado a estar interesado en el mundo árabe. Entonces recibí una carta de don Américo diciéndome que si me interesaría ir a Princeton, a la Universidad de Princeton, como lector, y que ya veríamos qué daba el futuro y tal. Bueno, pues yo me dije: me voy a los Estados Unidos. Era un contrato de meses para empezar. Y allá me fui. Pedí tal en la embajada, en la embajada cubana había un español que había sido general en nuestra guerra, y que era un agente secreto de Inglaterra, y después de los Estados Unidos, se llamaba Durán; y este español me llevó a un cónsul que estaba borracho; me dijo que sabía español, y lo que sabía eran las palabras: coño, carajo, tal… Por fin, me dan un visado para entrar en los Estados Unidos. Entonces tomo un avión, me despido de todos, me hacen un homenaje en Cuba, de salida, una fiesta los intelectuales cubanos. Me hice íntimo amigo de Raúl Roa; Raúl Roa le puso un prólogo a mi auto sacramental, hombre extraordinario, inteligente y tal... Y desembarco en Miami. No hago más que desembarcar del avión.., entro en el aeropuerto y una voz: «Mister Barcia, mister Barcia». ¿Quien me llama a mí? ¿Quien me conoce aquí?: el servicio de inteligencia; y me están interrogando durante cuatro días. Lo más probable…, me hacen preguntas estúpidas a mí, ya me cabreo con la cosa y digo: «Yo no contesto ninguna pregunta más». Y sin permiso de nadie…, me habían dicho que me quedara en el hotel esperando decisiones, me fui a la playa, ¡que demonios! Primer contacto con las dificultades americanas. Entonces llamo por teléfono a don Américo y le digo: «Mire usted, pasa esto; me están deteniendo aquí, interrogando aquí, al parecer soy un hombre muy peligroso y tengo muchas dificultades para entrar, de modo que...». «No se mueva usted de ahí, tal y tal.., pues voy hacer aquí…, porque eso es injusto, bueno…». Entonces se movió, había un coronel…; había entonces una cosa que se llamaba, un programa que se llamaba ASTP, abreviaturas de Servicio de Preparación de Oficiales del Ejército en lenguas extranjeras. Estabamos en plena guerra, y este coronel…, habló con don Américo…, fue a Washington…, entonces me dejaron entrar bajo fianza, no libremente, bajo fianza; provisionalmente me dejaron entrar, y así entré en los Estados Unidos.

José Manuel González Herrán.- ¿A qué pudo ser debida esa retención?

José Rubia Barcia.- Pues a que…, yo no sé exactamente a qué fue debido; pero, por el tipo de preguntas…; allí no hay, no había entonces, distinción entre socialismo y comunismo. Para los agentes de… todos los refugiados españoles éramos rojos, éramos comunistas. Y los empleados de Inmigración habían recibido información secreta de La Habana, los comunistas estaban un poco contra mí, pero yo no sé quién les dio la información, si el agente español de la embajada, o el otro. El caso es que alguien dijo que yo era peligroso y bastó eso para complicarme la vida. Entro vía Princeton, tengo mucho éxito en Princeton, con don Américo… conversaciones interminables sobre el mundo arábigo-español... Él no había publicado aún…, pero estaba trabajando sobre ello. Estaba trabajando sobre esa cosa… Entonces, todavía estaba de acuerdo con Claudio Sánchez Albornoz, porque le escribió…; él escribió diciendo que yo decía tal cosa sobre la batalla tal… y que tal... Entonces Sánchez Albornoz contestó…, una cosa entre él y Sánchez Albornoz… y que yo estaba en medio, porque yo buscaba las fuentes y le ayudaba en su investigación y tal. Y me estoy en Princeton un año casi, pero me llaman de la Oficina de Información de Guerra, porque se enteran de que yo soy hombre que había hecho radio en Cuba, hombre de publicidad, teatro, todas esas cosas, y, entonces, me ofrecen ser «la Voz de América para España». Y me bautizan de nuevo, y me nombran, y me dan el nombre de Andrés Aragón. No soy, soy Andrés Aragón. Y hablo todas las semanas una cosa mía, directa, para España, que me censuran o no me censuran…, la censura militar. Y preparo ocho programas diarios de noticias en español para España. De modo que en el On the road español se suponía que había gente aquí que escuchaba estas cosas y, yo, era el encargado de todo esto.

José Manuel González Herrán.- ¿Lo leías tú mismo?

José Rubia Barcia.- No, las noticias no. Tenía cuatro o cinco mecanógrafas y taquígrafas y tal...

José Manuel González Herrán.- Lo decía por si no tienes noticias de que nadie reconociera tu voz.

José Rubia Barcia.- Los comentarios los leía yo. Tuve éxito aquí, pero nunca me reconoció nadie. Andrés Aragón era un español que hablaba desde Estados Unidos, y hablaba para España, y naturalmente, con autorización para combatir la cosa de España. Puse la condición: «Yo acepto, siempre que se me permita hacer propaganda pro democrática, antidictatorial». «Sí, claro, naturalmente, no faltaría más. Estamos luchando contra Hitler». Muy bien; y yo encantado, me pagaban muy bien, encantado con eso. Pero un buen día el teletipo (yo tenía un teletipo a mi derecha) de las secretarias…, yo tenía un despacho inmenso allí...; el teletipo me trae un discurso de Churchill que no me acaba de convencer, en el que daba las gracias a Franco. Decía: «Franco, un caballero español respetuoso de la neutralidad, no sólo no nos ha perjudicado, sino que hemos contado con su ayuda por negarse a que Alemania invadiera…, que Alemania pasara por España y se apoderara…»: un elogio tremendo. Y me llega eso en el teletipo; por llegar en el teletipo yo tenía que incorporarlo a las noticias. Y, problema de conciencia: ¿qué puñetas hago yo con esto? Les dije a todos mis empleados: «Paralizamos el trabajo, aquí no trabaja nadie». Me voy a ver al jefe de Europa, que tendría treinta y cinco o treinta y seis años; tenemos un careo de mil demonios, porque le dije: «Mire usted, yo no estoy aquí para elogiar al hombre que me ha empujado a estas circunstancias, yo me niego a traducir esto y a mandarlo a España y a comentarlo. Yo me niego terminantemente: ahora, ¿qué alternativa hay?». Se enfureció conmigo, me dijo que yo estaba con un esplendoroso sueldo, que me pagaban muy bien, que debía estar agradecido por no estar en el frente muriendo. «Y usted debe estar avergonzado de estar aquí sentado, que es americano; yo en mi país hice lo que me mandaron». Un altercado y tal, me despachó de la cosa... Solución –no admitieron mi dimisión–: ser expulsado por incompetente. Me despacharon por incompetente. Así salí de la Oficina de Información de Guerra. Tengo cartas de felicitación de Davies, el director; el asunto llegó a Roosevelt, se discutió el asunto con Roosevelt, lo que había pasado conmigo; toda la cosa fue un escándalo; pero, a la calle. Entonces, y ya en la calle en Nueva York, y sin saber qué hacer ahora: yo tenía un proceso para la entrada legal en el país, con todo mi expediente en el Canadá. Vinieron a España agentes de los Estados Unidos, buscando mis antecedentes en España, para el proceso mío de entrada legal, por sugerencia de la Oficina de Información de Guerra para la que yo trabajaba. Y ya todo esto se paraliza, y entonces a Buñuel, que estaba en Nueva York entonces, acaban de expulsarlo también; lo expulsan también; y entonces me llama Buñuel…: yo no lo conocía…

José Manuel González Herrán.- No lo conocías.

José Rubia Barcia.- No lo conocía de nada. Le hablan de mí, le dicen que era director de teatro, que había hecho tal, que había trabajado en radio, que sabía de esto y que me habían expulsado de esta cosa... Entonces me llama y voy a su casa. Estaba acostado con un ataque de ciática, comiendo hierba del campo, porque era lo que le había recetado un brujo, y él era muy aficionado a esas cosas. Hablamos, parece que le caigo bien… y me ofreció trabajo en Hollywood. «A mí me ofrecen ahora…, la Warner me ofrece ser productor de doblajes en español y tú te vienes de director». Y me ofrece un contrato; pero me ofrece tan poco sueldo, y yo digo que no. Y entonces se enfureció conmigo: «Entiéndete tú». Yo había ganado mucho más de lo que me ofrecía...

José Manuel González Herrán.- Aunque en aquel momento no tenías nada.

José Rubia Barcia.- Nada, no tenía nada... Entonces me dice que me entienda con el gerente de la compañía directamente. Y fui, y me ofreció el contrato en muchos mejores términos que él; me contrataron como actor, director y escritor en Warner Brothers. Con los tres títulos fui a Warner Brothers con excelente sueldo, me compraron un billete en coche-cama, con cama, y bar, y todas las cosas en el tren de lujo… y allá me voy a Hollywood a trabajar con Buñuel. Bueno, esto sigue y sigue y sigue.


1985-00-00
José Rubia Barcia: Unha vida contada 06
Ver Fragmento de entrevista sonora posteriormente dixitalizada

Transcripción da José Rubia Barcia: Unha vida contada 06 en 00/00/1985

José Manuel González Herrán.- Pero no abandonaste la creación y eso nos conecta con otra cosa que me interesaba comentar y es la labor no sólo de profesor o de investigador, sino de creador y la labor de la traducción. Aparte del primer libro que habías hablado antes, del auto sacramental o de Umbral de sueños, y otros, me gustaría que comentásemos qué es la labor de la traducción, la traducción de los poemas de Vallejo…

José Rubia Barcia.- Te diré que el Umbral… lo empecé en Cuba; la idea de Umbral… se me ocurrió en Cuba: la idea fue hacer un libro que no se pareciera a ningún otro libro, cosa casi imposible. Entonces, ¿qué iba a hacer yo? Toda la Guerra Civil me había trastornado por dentro, España la llevaba dentro, trastornado todo, confuso todo; pero tenía un tremendo amor a las cosas de España, y a España, y estaba fuera. Ese estar fuera es como estar en los barandales de la luna, contemplando España desde fuera. Contemplando España desde fuera, con mi actitud de heterodoxo en relación con la historia de España, con lo que yo veía de España, y mi experiencia de la guerra… Lo que hice en Umbral de sueños fue poetizar mi experiencia de la guerra; es todo lo que hice, pero poetizarlo de una manera que no se ha hecho, supongo; yo no conozco ningún libro como Umbral de sueños. Es decir, me propuse hacer una cosa que fuera totalmente original, a ser posible, donde yo diera toda mi sensibilidad puesta al rojo vivo. Escribí ese libro…; cuando empecé a escribirlo me pidió Raúl Roa una colaboración; él pasó a ser Director de Cultura en el Ministerio de Instrucción Pública en La Habana. Estaba yo en Nueva York, y entonces me pidió si podía colaborar con una revista que se llamaba Mensuario, revista de poesía, de ensayos y de cosas... Entonces escribí el primer capítulo, y escribí el segundo capítulo, y escribí el tercer capítulo, que aparecieron en esa revista. Y Raúl Roa se entusiasmó: «Debes continuar»; porque la idea era… El libro empieza subiendo a un avión, y toda la cosa era la visión desde la altura; pero la altura interior…, interior y exterior; es decir, pensando en toda mi experiencia de víctima de una guerra que yo no provoqué, ni hice nada…; pero víctima de esa guerra. Está destilada, estilizada, mezclada, simbolizada toda la experiencia de la guerra en ese libro. Eso termina con mi llegada a Nueva York, y… –no sé si tú te acuerdas– al final, la entrada en un túnel y la salida del túnel, un vuelo; entrada en un túnel y salida de un túnel… Y encontrarme ahora… El personaje, evidentemente, soy yo; pero no soy yo, porque hay otros personajes en el relato. Un crítico… (se ha escrito mucho sobre el Umbral, en América), un crítico dijo que es el libro más importante que se ha producido como consecuencia de la Guerra Civil. Hay dos, dice: uno el libro-relato del primer comentarista…, este inglés que escribe su libro sobre la Guerra Civil española…

José Manuel González Herrán.- ¿Orwell?

José Rubia Barcia.- No, no: anterior a Gabriel Jackson…, otro que escribe un libro sobre la Guerra Civil española…, ya lo mencionaré luego.

José Manuel González Herrán.- ¿Thomas?

José Rubia Barcia.- Sí, Hugh Thomas; Hugh Thomas habla de la superficie de la Guerra Civil, y el mío habla de la esencia, de la esencia de la Guerra Civil. Hay dos libros fundamentales de ese periodo, como consecuencia de todo aquello, que son estos dos libros. El libro tuvo una acogida extraordinaria y creo que logré lo que pretendía. Yo no me arrepiento del libro. Fue un libro que…; luego, cuando se habían publicado los tres capítulos, lo dejé, no había vuelto a escribir nada, pero siempre estaba dentro el libro, siempre estaba dentro el libro. Los primeros capítulos son del año…, probablemente, deben ser del cuarenta y cinco…, estaba yo ya en Estados Unidos, cuarenta y cinco o cuarenta y seis; los últimos capítulos son del cincuenta seis o del cincuenta y siete.

José Manuel González Herrán.- Se publica en el sesenta y uno, ¿no?

José Rubia Barcia.- Sí: sesenta y uno. Pero esos últimos capítulos, los otros siete capítulos restantes los escribí de una sentada en un verano, salieron como un torrente. Lo acabé; y, entonces empezó: ¿quien publica esto y cómo se publica esto? Le mandé a don Américo un ejemplar a máquina; le mandé a Jorge Guillén; a todos los amigos…; le mandé a Manolo Altolaguirre otro ejemplar a máquina, para comprobar si aquello llegaba o no, tomando anotaciones de las contestaciones.

José Manuel González Herrán.- Sí, sí se publican en el libro.

José Rubia Barcia.- Don Américo, inmediatamente –era un hombre muy tacaño– me mandó un cheque de quinientos dólares y me dijo: «Yo no sé cómo va usted a publicar este libro, pero si le sirve esto para empezar, ahí van quinientos dólares». Yo se los devolví, naturalmente: «No pienso aceptarlo». Pero se entusiasmó con él. Guillén…, tengo la carta, preciosa, de cuatro páginas de Jorge Guillén sobre el libro, pero no quiero usarlo. «Sería un insulto usar esto como prólogo», me dice, y me manda el primer soneto alejandrino que escribe. Altolaguirre se entusiasma, y así… Buñuel se entusiasma con el libro. De modo que es un libro que no tenía secuela; es decir, si tenía que hacer otra cosa, no podía hacerlo ya, no. Eso me agota las posibilidades que tengo de expresar lo que quería decir en relación con la guerra. Es un poco la versión poética de mi violencia; experiencia y violencia que expreso en Prosas de Razón y Hiel. Eso completa toda una cosa interior. Es, quizá, la obra que yo más valoro y más quiero, Umbral… Hay grandes dificultades para publicarla aquí; al parecer, no…, todavía no se han decidido.

José Manuel González Herrán.- ¿Y el libro de poemas en gallego que publicaste en el ochenta y uno?

José Rubia Barcia.- Eso es otra historia. Ocasionalmente, y a lo largo de los años…, ya en España yo había escrito poesía gallega, de muchacho; cuando estaba de estudiante en Granada, ya había escrito poemas en gallego. Eso está inédito, no lo he publicado nunca, nunca se publicó aquí una cosa mía en gallego. Se publicaron artículos míos en gallego en la prensa durante la guerra, en Barcelona y en Madrid, y cosas sobre Galicia. Pero yo no quería ser poeta, en el sentido de la palabra, «que escribe versos»; rechacé siempre la idea de hacer poesía versificada. Pero la nostalgia de Galicia y la cosa de Galicia la he llevado siempre dentro y, entonces, llegó un momento en que me decidí a darle algunos de los poemas a Machado, Machado de Asís. «Pero hombre de Dios –me dice en portugués–, hombre, eso está bien; tienes que publicar esto, tienes que publicar una selección de tus poemas, publícalos y tal…». Todavía yo no me decidía, y entonces…; allí vive cerca un pintor vasco, amigo mío, Miguel Marina, a quien le di otro ejemplar, y me dice: «Yo esto te lo ilustro, y tal…». Y entre unos y otros me convencieron de que mandara esto y que se publicara esto; y ésa es la razón de que se haya publicado: lo mandé ahí, a Cervo, y es el primer libro que aceptó inmediatamente. No iba a aceptarlo, me dijo Eugenio Granell…, que es el mejor pintor surrealista, un poco ya de fuera del surrealismo, porque está pasando toda esta cosa; pero si hay un pintor surrealista vivo que sea un genio es Eugenio Granell, otro gallego que está ahora en Nueva York retirado, vivió muchos años en Nueva York y fue profesor del Brooklyn College durante muchos años, magnífico escritor y poeta. Entonces Eugenio Granell y Tobío, Luís Tobío, pero sobre todo Tobío, cuando conoció el texto me dice (yo no tenía nadie que lo publicara): «Esto lo publica seguro Sargadelos, lo mandas allí». Yo estaba ya un poco escéptico, porque no tengo contactos con España; lo mandé a Sargadelos, e inmediatamente, lo publican encantados. Y se publicó así; pero fue una cosa así de tanteo. Yo no pretendía publicar nada de poesía; tengo muchas cosas inéditas de poesía, escritas en castellano; pero tenía un cierto pudor para la poesía, no me gustaba meterme a ser poeta. J. M. G.- H.- ¿Y la labor de traducción…? Aparte de en las revistas, el doblaje también es una labor de traducción…

José Rubia Barcia.- Traduje muchas cosas: traduje mucho teatro, y adaptaciones teatrales del extranjero. Mi carrera teatral en Cuba empezó por Manolo Altolaguirre, porque estaba allí Casona, que no sabía dirigir teatro, ni hacer teatro, y le comentó a Manolo Altolaguierre que si podía hacer esa cosa que escribió Casona, Sancho Panza en la Ínsula Barataria; y, entonces, Manolo Altolaguirre, que sabía que yo había hecho teatro, y que había trabajado… Porque yo dirigí en Granada, también, una obra de Valle Inclán, un experimento teatral que causó sensación en Granada, siendo profesor del Instituto Ganivet. Gallego Burín me dejó a mí todos los materiales de «La Carreta». Yo era el heredero de «La Carreta», cuando Lorca era el de «La Barraca». «La Barraca» se crea como una cosa paralela a la experiencia de «La Carreta». Pero Gallego Burín me da a mí todos los materiales que tenía para el montaje y tal y me pone en contacto con Hermenegildo Lanz. Entonces yo monto Cuento de Abril, en Granada, cuando era profesor del Instituto Ganivet, el año ese último, y tuve un gran éxito como director entonces, ya allí, en Granada… De modo que mi experiencia como director empieza ahí, pero mi experiencia como traductor… Una vez que llego a Cuba, yo tengo un programa de teatro radial en la cadena cubana, en la que todas las semanas doy una obra adaptada por mí. Allí, casi todas las obras que he presentado son adaptaciones de obras extranjeras. Entonces, estoy traduciendo del francés, estoy traduciendo del inglés, traduzco del alemán, traduzco del italiano, y monto obras de teatro propias para radio, que yo adapto a la radio. De hecho, tenía un gran proyecto de hacer una serie de novelas de Galdós, por radio también. Ese proyecto lo tuve allí, pero no tenía ayuda financiera… Me pagaban bien, con mis actores preparados hacíamos estos programas. Luego, en los Estados Unidos, ya hice traducciones de toda índole; ya te dije: del alemán traduje esa película; hice una traducción de Edwin Rolfe, ese poeta americano que fue de las Brigadas Internacionales, que publicó un libro, Permit Me Refuge [Permítame refugio], donde aparece una elegía a mi hija, a Elena, la mayor. Habla de la trinidad del exilio: Eva, mi hija y yo éramos la trinidad que encarnaba el exilio y tal... Bueno, me da un poema manuscrito sobre Madrid, «Elegía a Madrid», en inglés. Yo traduzco el poema al castellano; él sabía español, pero cuando coge mi traducción dice: «Ahora hago yo una retraducción al inglés de tu poema» [risas]. Y retraduce del castellano su poema al inglés. Yo le envío este poema –es un poema largo–, traducido por mí al español, a Manolo Altolaguirre. Manolo Altolaguirre lo coge en México y, sin decirme nada, publica un folleto; entonces Buñuel me manda para acá quinientos ejemplares; me regala quinientos ejemplares del folleto Elegía a Madrid de Edwin Rolfe, uno de los poemas más eficaces de la lucha contra Franco. En todos los mítines antifranquistas había quien recitaba ese poema, esa traducción del inglés. De modo que empecé a traducir poesía, a traducir prosa y teatro…; tengo mucha traducción hecha. Pero viene ahora el problema de Vallejo…

José Manuel González Herrán.- ¿Por qué?

José Rubia Barcia.- Por muchas razones. Ésta es una cosa muy curiosa, otra vez. Vallejo estaba muy ligado a Larrea. Larrea le dedicó su vida a Vallejo; hay una relación como la de Antonio Vieira y Pessoa: Larrea y Vallejo. Hay un momento en que un americano, un chico americano, publica los Poemas humanos; había publicado poesía francesa traducida al inglés, es muy conocido; es el director de la mejor revista de poesía que hay en los Estados Unidos. Entonces me pide una cita, en la Universidad; viene a verme porque el jefe del Departamento de Francés le dice que yo puedo ayudarle a traducir España, aparta de mí este cáliz. Él no sabe suficiente español, aunque había traducido totalmente los Poemas humanos. Entonces yo veo lo que él ha hecho como poesía…: «Bueno, vamos a ayudarle en esta cosa de España…, vamos a hacerlo»; y nos ponemos a trabajar en la cosa; trabajamos, trabajamos, trabajamos, y se edita un libro con «España, aparta de mí este cáliz», poema separado y traducido al inglés por Clayton.

José Manuel González Herrán.- Es el mismo con el que...

José Rubia Barcia.- Exacto. Pero entonces me dice Clayton Eshleman: «Después de hablar con usted, veo que acaso le voy a dejar los Poemas humanos, mi traducción de Poemas humanos, a ver qué le parece a usted». Yo cogí la traducción y le hice –esto no es exageración– cinco mil notas a su traducción de Poemas humanos: «Esto no está logrado, esto no es Vallejo, esto está mal…». Entonces me dice: «Mire, yo estoy dispuesto a renunciar a esa traducción, negarla, si hacemos toda la obra póstuma, si usted colabora conmigo». Y todo esto es gratis; entonces yo le digo: «Es una pérdida de tiempo para mí el meterme en esa cosa, no tengo muchas ganas…». Pero, por otra parte, me atrae la cosa de poner en inglés a Vallejo. Y le escribo a Larrea, le digo que tengo esa oportunidad... «Por favor, hombre, hágalo usted; el poeta se merece aparecer en inglés bien traducido». Larrea me anima a que lo haga. Bueno, yo pensé: en un año despachado… Cinco o seis años trabajando en eso. Preparamos el manuscrito y, naturalmente, si se compara la edición nuestra con la edición del anterior hay un abismo.

José Manuel González Herrán.- Es otra cosa distinta.

José Rubia Barcia.- Es otra cosa completamente distinta; la traducción de él se salvaba para quien no supiera español, pero para el que supiera español, aquello no era una traducción de Vallejo. Se plantean problemas de traducción: cómo se vierte un mundo a otro mundo, cuando los continentes de esos dos mundos son distintos...

José Manuel González Herrán.- Imagino que tenía que ser una tarea dificilísima, pero de lo más atractiva.

José Rubia Barcia.- Hemos pasado, a veces, una tarde entera con un verso; hemos tardado seis años en hacer esa traducción; la interpretación de cuál sería la mejor manera de trasladar eso a la otra lengua…

José Manuel González Herrán.- Además, lo que encuentro difícil es…: me imagino a mí mismo traduciendo un poema del italiano al castellano o del francés al castellano; bueno, lo encuentro difícil, pero me parece asumible. Lo que ya me resulta… el viaje inverso; es decir, intervenir yo en la traducción de poemas del castellano al francés; independientemente de que uno tenga que conocer esa lengua, hay algo que me parece dificilísimo…

José Rubia Barcia.- Tienes que tener el sentimiento de las dos lenguas. Yo no creo que se pueda traducir; nadie puede traducir a una lengua extranjera si no conoce muy bien la suya y alguien le ayuda con la otra. Y esto fue la combinación de… dos temperamentos poéticos al unísono, que conozcan muy bien su lengua; yo que conozco muy bien la mía, pero que tengo familiaridad con la otra lengua. Entonces en la combinación se llega a un compromiso, no se llega a una solución ideal; es decir, yo podría corregir todavía todo ese texto con otras versiones.

José Manuel González Herrán.- Y probablemente vuelvas a encontrarte versos que propusiste de una manera y que tiempo después propondrías de otra.

José Rubia Barcia.- Exacto, exacto. Ahora, el toque final va a ser…, el compromiso se establece cuando el texto se convierte ya en poesía, cuando el texto sientes tú que no es una traducción, que expresa exactamente algo paralelo –no idéntico–, paralelo en la otra lengua; entonces lo aceptas. Pero tienes que tener la sensación de que lo que estás haciendo es poesía original, no traducción, pues si haces traducción no sale la poesía; imposible, no sale, porque no se puede traducir poéticamente una lengua a otra, es imposible; puedes recrear la poesía de otra lengua en la tuya. En esto han sido maestros los franceses, lo hacen con todas las traducciones. Cuando uno piensa en el Don Juan, traducido al francés; lo que hace Molière, no se parece al Don Juan español, está afrancesado. El Cid, Las mocedades del Cid, de Corneille y de Guillén; eso no es una traducción, es adaptación al otro mundo, no existiría sin el original, pero…

José Manuel González Herrán.- Es autónomo, cobra su propia…

José Rubia Barcia.- Lo mismo pasa con el Vallejo que hemos hecho. Pero impresionó tanto que por unanimidad nos dan el Gran Premio de Poesía.


1985-00-00
Rubén nunha fotografía promocional de Gulliver FM. 1985
1985-00-00
Ernesto Chao nunha foto promocional de Gulliver FM. 1985
1985-00-00
Programa de man de Gulliver FM, de Antón reixa e Artello. 1985
1985-02-14
CONFERENCIA DE XESUS ALONSO MONTERO SOBRE ETNOGRAFIA
1985-02-14
CONFERENCIA DE XESUS ALONSO MONTERO SOBRE ETNOGRAFIA
1985-02-14
CONFERENCIA DE XESUS ALONSO MONTERO SOBRE ETNOGRAFIA
1985-02-14
CONFERENCIA DE XESUS ALONSO MONTERO SOBRE ETNOGRAFIA
1986-00-00
Xoán Cejudo, no centro, nunha escena d'A noite vai coma un río. Fotografía de Tino Viz, 1986
1986-05-03
REPRESENTACION DEL AUTO SACRAMENTAL EN LA FIESTA DE EVA EN LAZA
1987-00-00
Pico nunha escena d'A pousadeira. Foto de Tino Viz, 1987
1987-00-00
Cartel d'A pousadeira, dirixida por Xoán Cejudo. 1987
1987-00-00
Cartel de Da Vinci levaba razón. 1987
1987-06-16
Ficha d'A Pousadeira, de Carlo Goldoni, dirixida por Xoán Cejudo. Pico interpreta ao Marqués de Forlipópoli. CDG, 1987
1988-00-00
Capa do libro que contén os textos de Alias Pedro Madruga e Mesmo semellaban bruxas, de Agustín Magán. Sada: Ediciós do Castro, 1988
1988-05-26
ENTREVISTA A MARIO GAS SOBRE TEATRO
1988-07-20
ENTREVISTA A ALFONSO SASTRE SOBRE TEATRO
1988-08-21
REPORTAJE SOBRE LA IV MOSTRA INTERNACIONAL DE TEATRO DE RIBADAVIA (OURENSE)
1988-09-13
ENTREVISTA A MANUEL LOURENZO PEREZ SOBRE TEATRO
1988-09-17
ENTREVISTA A MIGUEL ANXO FERNAN-VELLO SOBRE LITERATURA Y TEATRO
1988-09-26
O mozo que chegou de Lonxe. A Cantiga de Cristobo Alveiros, de J.M. Synge, dirixida por Mario Gas. Pico interpreta a Miguel Anxo Casto. CDG, 1988
1989-01-19
ENTREVISTA A SILVIA MUNT
1990-00-00
Ernesto Chao en Rei Lear. Fotografía de Tino Viz. 1990
1990-00-00
Rei Lear. Fotografía de Tino Viz. 1990
1990-00-00
Ernesto na montaxe de Rei Lear. Fotografía de Tino Viz. 1990
1990-00-00
Retrato de Ernesto Chao, tomado dunha escena de Rei Lear. Fotografía de Tino Viz. 1990
1990-00-00
Pico nunha escena de Yerma. Fotografía de Xulio Gil, 1990
1990-00-00
Cartel de O galego, a mulata e o negro, de Ancora Produccións, de 1990. Deseño de Kukas
1990-05-03
Cartel da obra Rei Lear, estreada no Teatro Principal de Santiago de Compostela o día 3 de maio de 1990
1991-00-00
Capítulo dedicado a María Casares no libro Mulleres de Ursula Heinze
1991-09-12
Conferencia de Ricard Salvat Cunqueiro y el teatro europeo de su tiempo
1991-12-01
Primeiro episodio da serie Pratos combinados, da TVG, emitido o venres 1 de decembro de 1995
1992-00-00
Xogos á hora da sesta. 1992
1993-00-00
Capa de Os rebertes, de Agustín Magán. Vigo: Edicións Xerais de Galicia, 1993
1993-00-00
A lenda de Xoan Bonome, na versión de Agustín Magán. Santiago de Compostela: Sotelo Blanco, 1993
1993-00-00
Capa de Farsa plautina. Santiago de Compostela: Sotelo Blanco, 1993
1993-00-00
Cartel de Saxo tenor, de Roberto Vidal Bolaño, na montaxe de Teatro do Aquí. 1993
1993-00-00
Xoán Cejudo participou nas curtametraxes de José María Soler O párroco embaucado (1993) e Tornabón (1994) que, xuntas, forman a serie Contos de Alentaría
1993-01-12
ENTREVISTA A ROBERTO VIDAL BOLAÑO SOBRE SU OBRA DIAS SEN GLORIA
1994-00-00
Rubén García actuando na peza A pousadeira. 1994
1994-00-00
Interior do programa de man d'A pousadeira, deseñado por Rubén. 1994
1994-00-00
Na montaxe d'As vodas de Fígaro. Fotografía de Tino Viz. 1994
1994-04-10
A fiestra valdeira, de Rafael Dieste, dirixida por Xulio Lago. CDG, 1994
1995-00-00
Programa de man de Azos de esguello, deseñado por Rubén. 1995
1995-00-00
En Historias peregrinas. Fotografía de Tino Viz. 1995
1995-00-00
Episodios da serie da TVG Pratos combinados. 1995-2006
1995-00-00
Xoán Cejudo con Pico, nunha escena de Viaxe e fin de Don Frontán. 1995
1995-00-00
Xoán Cejudo con Luis Tosar en Mofa e Befa en Gran Liquidación. 1995
1995-03-31
ENTREVISTA A ROBERTO VIDAL BOLAÑO SOBRE TEATRO
1995-07-07
Viaxe e fin de don Frontán, ficha técnica. Estreada o 7 de xullo de 1995 esta obra de Rafael Dieste estivo dirixida por Antonio F. Simón
1995-10-16
Nau de amores, de Gil Vicente, dirixida por Cándido Pazó. Pico interpreta ao Vello da horta. CDG, 1995
1995-10-16
Nau de amores, de Gil Vicente. Dirixida por Cándido Pazó, foi estreada o 16 de outubro de 1995
1996-00-00
Portada do programa de man de María, a Mosca deseñado por Rubén. 1996
1996-00-00
Cartel de Ladraremos, de Ancora Produccións, de 1996. Deseño de Suso Montero
1996-09-21
En Como en Irlanda, obra dirixida por Quico Cadaval, Pico interpreta a Fuco de Arnoia. CDG. 1996
1997-00-00
Agustín Magán foi Premio de Honra Maria Casares na edición de 1997
1997-00-00
O Teatro García Barbón, un gran edificio para unha cidade moderna e de progreso, 1997
Ver

Transcripción da O Teatro García Barbón, un gran edificio para unha cidade moderna e de progreso, 1997 en 00/00/1997

O mantemento do Teatro Rosalía de Castro fora un dos legados máis queridos do filántropo. Sabedoras do agarimo que o seu tío lle tiña ao proxecto, as súas sobriñas e herdeiras decidiron recuperalo e encargar un novo edificio como homenaxe póstuma á súa figura. O encargado do seu deseño foi o coñecido arquitecto Antonio Palacios. Este magnífico edificio é un dos exemplos máis relevantes do seu talento.
De estilo neobarroco, dentro da corrente modernista de principios do século XX, estaba inspirado na Ópera de París e no Teatro Arriaga de Bilbao. Foi pensado para ter diversas funcións culturais: o propio teatro, destinado a grandes representacións de ópera e obras teatrais, zarzuela, comedia, concertos de música clásica etc. Contaba tamén cun auditorio, a “Sala Rosalía de Castro”, no que se proxectaban películas e pequenas actuacións de teatro e bailes populares; tamén tiña varios salóns destinados a casino e restaurante. Dispón dunha gran cristaleira para iluminar o vestíbulo e unha grandiosa escaleira que conecta as diferentes estancias do edificio, feito todo cos mellores materiais construtivos. Tras a súa inauguración en 1927, axiña se converteu no epicentro da vida cultural de Vigo.


1997-00-00
Reverso do programa de man de María, a Mosca, deseñado por Rubén. 1997
1997-00-00
Cartel de Fábula, de Ancora Produccións, de 1997. Deseño de Suso Montero
1998-00-00
Cartel de Anatomía dun hipocondríaco, de Ancora Produccións, de 1998. Deseño de Suso Montero
1999-01-01
RUEDA DE PRENSA PARA LA PRESENTACION DE LA OBRA DE TEATRO "EL VERDUGO"
1999-10-19
Ficha de Si o vello Sinbad volvese ás illas..., de Álvaro Cunqueiro. CDG, 1999
2000-00-00
Agustín Magán no Diccionario da literatura galega
2000-00-00
O rebertes, obra de Agustín Magán, no Diccionario da literatura galega
2000-00-00
Cartel d'A burla do galo, obra dirixida por Xoán Cejudo. 2000
2000-07-25
Maruxa Boga e Clotilde Iglesias nunha homenaxe a Castelao no Teatro Bambalinas de Bos Aires, xullo de 2000
Ver

Transcripción da Maruxa Boga e Clotilde Iglesias nunha homenaxe a Castelao no Teatro Bambalinas de Bos Aires, xullo de 2000 en 25/07/2000

Mª Josefina Boga Romaní, máis coñecida como Maruxa Boga, foi a voz por excelencia dos e das galegas na sociedade arxentina. Filla de emigrantes, naceu en Bos Aires en 1916. Cun profundo amor pola terra dos seus pais, desde moi nova participou nos festivais e recitais organizados polas asociacións galegas, nos que se intentaba preservar e defender a identidade cultural e lingüística de noso. Con 17 anos comezou a traballar na radio coa actriz Maruxa Villanueva e en 1941 participou na estrea mundial de Os vellos non deben de namorarse, que supuxo un fito para a nosa cultura.
Foi unha das fundadoras do programa de radio Recordando a Galicia. Este espazo semanal, creado en 1945 para defender e valorizar a imaxe da colectividade galega emigrada na sociedade arxentina, estivo en antena ata 1984. Por el pasaron as principais figuras da cultura do exilio e da emigración. Maruxa Boga converteuse nun símbolo da identidade de miles de emigrantes galegos e galegas que poñían a radio todas as semanas para escoitala.
Nesta imaxe está acompañada por Clotilde Iglesias, filla de Fernando Iglesias “Tacholas”, o seu compañeiro de tantos proxectos culturais e co que chegou a montar unha compañía teatral galega.


2001-00-00
Gustavo Pernas Cora, xunto con Ánxela G. Abalo en Sucesos, de Ancora Produccións, no ano 2001. Fotografia de Anxo Rei
2001-00-00
Gustavo Pernas Cora, xunto con Ánxela G. Abalo en Sucesos, de Ancora Produccións, no ano 2001. Fotografía de Anxo Rei
2001-00-00
Texto íntegro da peza de Gustavo Pernas Cora ¡Ai, que sería de nós sen os obreiros!, incluída no espectáculo Sucesos, en 2001
2001-00-00
Texto íntegro da peza de Gustavo Pernas Cora A vella sensación do prohibido. Peza pintoresca e Pinteriana, incluída no espectáculo Sucesos, en 2001 e publicada no número 4 da revista Casahamlet (2002)
2001-01-25
Nova sobre os inicios do Premio Maruxa Villanueva, do que formou parte Rubén García
2001-06-27
Pernas Cora gaña coa obra Footing: Corre Dieste, corre premio Rafael Dieste de 2001
2002-00-00
Colaboración de Rubén García en Un Abrente teatral: as Mostras e o Concurso de Teatro de Ribadavia
2002-00-00
Pico con Luís Avilés, director do filme A subela. 2002
2003-00-00
A MIT de Ribadavia na Enciclopedia Galega
2003-00-00
Entrada biográfica de Xosé Manuel Olveira Pico na Gran Enciclopedia Galega Silverio Cañada
2003-00-00
Gustavo Pernas Cora en Hai que romper, de Ancora Produccións, en 2003. Fotografía de Anxo Rei
2004-00-00
Mar Adentro (2004)
2004-00-00
Artigo sobre os primeiros vinte anos de existencia do Centro Dramático Galego (CDG)
2004-03-13
Dirixida por Quico Cadaval, n'O ano do cometa, de Cunqueiro, Pico interpreta a Xulio César. CDG, 2004
2005-00-00
Tese de doutoramento de Alejandra Juno Rodríguez Villar sobre Ditea
2005-00-00
Presentación de Manuel Guede da produción teatral Ricardo III, protagonizada por Pico. 2005
2005-10-00
Entrevista de Inma López Silva a Gustavo Pernas
2006-00-00
Programa de man de Carambola. 2006
2006-00-00
Xoán Cejudo en Illa Reunión. Fotografía de María Chenut, 2006
2006-00-00
Cartel de ¿Que pasa coas dependentas dos grandes almacéns ó cumpriren os 50?, 2006
2006-00-00
Relatorio de Gustavo Pernas Cora no III Encontro de Escritores Galegos de 2006
2006-02-00
«Un texto de Gustavo Pernas faise co premio de teatro Rafael Dieste: Un final de película» na páxina web de Cultura Galega (23 de febreiro de 2006)
2006-12-03
Mabel Rivera fala da súa participación en Goya's Ghosts, Mar Adentro e Rumbo ao Kalapattar na entrevista do programa Miraxes da Televisión de Galicia
2007-00-00
En 2007 Rubén recibiu o Premio Xiria ao Labor Teatral da Mostra Internacional de Teatro Cómico e Festivo de Cangas (MITCFC)
2007-00-00
Pico nunha escena d'A piragua. Fotografía de Tono Arias, 2007
2007-00-00
Xoán Cejudo con Pico en Noite de Reis. Ou o que queirades. Fotografía de J.M. Casal, 2007
2007-00-00
Xoán Cejudo caracterizado para Noite de Reis. Ou o que queirades, papel polo que gañou en 2008 o Premio María Casares ao mellor actor secundario
2007-00-00
Vídeo de Gustavo Pernas Cora en 2007 en que explica por que escribía. AELG
2007-00-00
Cartel de Medidas preventivas, de Ancora Produccións, de 2007
2007-09-09
Entrevista a Rubén García en Diario de Pontevedra
2008-00-00
Rubén García na páxina web da AAAG
2008-00-00
Discurso de Cesáreo Sánchez, presidente da AELG, na entrega de premios de 2008 na que se recoñeceu a traxectoria da MIT de Ribadavia na figura de Rubén García
2008-00-00
Cartel de Aeroplanos, de Lagarta Lagarta. 2008
2008-00-00
Gustavo Pernas Cora le, en 2008, un fragmento de Si o vello Simbad volvese ás illas, de Álvaro Cunqueiro.
2008-00-00
Gustavo Pernas fala na Culturgal de 2008 dos seus proxectos. AELG
2008-00-00
Vídeo de Gustavo Pernas Cora a ler, en 2008, un fragmento do seu texto Ladraremos: Comedia de amor e medo, a primeira peza da triloxía Comedias paranoicas
2008-03-27
Imaxe do programa de man dos XII Premios de Teatro María Casares. 2008
2008-10-22
Obituario de Rubén García en Vieiros.com
2008-10-30
Lara Rozados escribe sobre Rubén García en A Nosa Terra
2009-00-00
Crónica dos vinte e cinco anos da MIT de Ribadavia
2009-00-00
Ernesto Chao n'O segredo dos Hoffman. 2009
2009-00-00
Dossier d'O segredo dos Hoffman. 2009
2009-00-00
Xose Manuel Olveira
2009-00-00
Xoán Cejudo en Cerrado por aburrimiento. Fotografía de Jacobo Bugarín. 2009
2009-00-00
Cartel de Colgados, de Ancora Produccións, de 2009. Imaxe de Anxo Rei
2009-00-00
Cartel de Pisados, de Ancora Produccións, de 2009. Imaxe de Anxo Rei
2009-03-18
Entrega do Premio Roberto Vidal Bolaño á compañía Ancora Produccións no Día Mundial do Teatro en Gondomar, no blog A peneira do Val Miñor (18 de marzo de 2008)
2010-00-00
Imaxe do programa de man de Cásting de Lagarta lagarta. 2010
2010-00-00
Nunha escena d'As actas escuras. Fotografía de Tono Arias, 2010
2010-00-00
Pico en Doentes, xunto a Antonio Durán “Morris”. 2010
2010-00-00
Xoán Cejudo en Dies Dei. 2009
2011-00-00
Pico xunto a outros membros do elenco d'O florido pénsil, de Eme2. 2011
2011-00-00
Nunha escena do filme Sinbad, de Antón Dobao. 2011
2011-00-00
XoánCejudo ao recibir o Premio de Honra Marisa Soto. Imaxe de Tamara de la Fuente, 2011
2012-00-00
A asociación cultural Abrente
2012-00-00
Na montaxe d'O profesional. Fotografía de Miguel Fernández. 2012
2012-00-00
Vídeo da presentación do libro Tres Logomonos: Colgados, Pisados, Snakizados, de Gustavo Pernas Cora na Culturgal en 2012.
2012-00-00
Vídeo de Gustavo Pernas Cora en que explica, en 2012, cales son os referentes e as lecturas que alimentaron a súa obra e que circunstancias biográficas llas facilitaron
2012-00-00
Cartel de Snakizados, de Ancora Produccións, de 2012. Imaxe de Anxo Rei
2012-00-00
Cuberta de Isóbaras, coa que gañou en 2012 o Premio Álvaro Cunqueiro de textos teatrais
2012-01-12
Entrevista ao actor esteirán Xosé M. Olveira ‘Pico’ na web Que pasa na costa. 12 de xaneiro de 2012
2012-11-06
«Xosé Manuel Olveira, ‘Pico’, recibe o Premio Augusta ao mellor actor no Festival de Braga polo seu papel en Sinbad», na páxina web da CRTVG. 6 de novembro de 2012
2012-11-26
Gustavo Pernas Cora gañou o premio de teatro Álvaro Cunqueiro con Isobaras
2013-06-14
«Lembramos o actor Xosé Manuel Olveira na entrega especial do DC ‘As vidas de X.M. Olveira, Pico», no Diario Cultural, da Radio Galega, emitido o 14 de xuño de 2013.
2013-06-14
«Morre o actor Xosé Manuel Olveira ‘Pico’», en culturagalega.gal. 14 de xuño de 2013
2013-11-04
Homenaxe a Agustín Magán dos Centros Socioculturais de Santiago e mais de Ditea. 4 de novembro de 2013
2014-00-00
Vídeo emitido na TVG que recolle a homenaxe feita a Pico nos Premios María Casares de 2014
2014-00-00
Intervención de Gonzalo Pernas Cora nas X Xornadas sobre Lingua e Usos
2014-03-12
Xosé Manuel Olveira ‘Pico’ Premio de Honra Marisa Soto, na web da Asociación de Actrices e Actores de Galicia. 12 de marzo de 2014
2014-10-00
Cartel deñado por Fausto Isorna da peza teatral Camiño longo. Antre as roseiras de Cabanillas de Luís Rei. A obra foi estreada por Teatro do Aquí en outubro de 2014
2015-05-19
Carlos Loureiro entrevista a Gonzalo Pernas en Noticieiro galego
2016-00-00
Ernesto Chao: Labores de amor perdido. Academia Galega do Audiovisual, 2016
2017-00-00
Retrato de María Casares, de Laura Novas Ribeiro. IES Salvador de Madariaga
2017-00-00
Cartel d'A canción do elefante, de Redrum Teatro. 2017
2017-07-15
A homenaxe a Rubén García en La Región
2017-08-06
Entrevista de Enrique Martínez a Gustavo Pernas en Faro de Vigo
2018-00-00
A noite de Ernesto Chao, especial en memoria do actor na TVG, 2018
2018-08-00
«Unha ducia de papeis para lembrar a Ernesto Chao»: homenaxe a Ernesto Chao en praza.gal
2018-08-06
Especial Ernesto Chao A entrega a unha profesión no Diario Cultural da Radio Galega. 6 de agosto de 2018
2018-08-12
«Obituario: Ernesto Chao» por Manuel Xestoso en erregueté | Revista Galega de Teatro
2018-08-12
«Textos para Nesto», de Luma Gómez e Eduardo Alonso en erregueté | Revista Galega de Teatro
2018-10-30
Noticia sobre o falecemento de Gustavo Pernas na páxina web da sociación de Actores e Actrices de Galicia (AAAG)
2018-10-30
Un percorrido pola vida de Gustavo Pernas en Luzes
2018-11-05
Artigo en memoria de Gustavo Pernas, por Miguel Anxo Fernán Vello
2018-12-05
Mabel Rivera fala da realidade das actrices maiores
2018-12-10
Artigo de Eva Veiga en lembranza de Gustavo Pernas publicado en La Voz de Galicia
2018-12-26
«A arte da conversación», por Raúl Dans
2019-00-00
Conversa con Mabel Rivera - FICBUEU 2019
2019-03-27
María Casares en Mujeres malditas de RTVE
2019-06-14
Homenaxe teatral a Gustavo Pernas en Erregueté, Revista galega de teatro
2019-10-07
Entrada de Ernesto Chao na Enciclopedia del Cine Español
2020-00-00
Bravas. Científicas e artistas galegas da nosa historia, 7H Cooperativa Cultural, 2020
2020-10-30
Lembranza de Gustavo Pernas, por Carlos Francisco Nuevo Cal no blog Viveiro Cronista
2021-00-00
Cuberta do libro Na pantalla do recordo; escenas da miña propia vida. 2021
2021-03-24
La Lindona de Galicia - Capítulo I
Ver

Transcripción da La Lindona de Galicia - Capítulo I en 24/03/2021

A dramaturxia e dirección corresponde a Tito Asorey. A obra está interpretada por Melania Cruz, Sergio Zearreta, Josito Porto e Tito Asorey. A sonorización é de Chus Silva.


2021-03-24
La Lindona de Galicia - Capítulo II
Ver

Transcripción da La Lindona de Galicia - Capítulo II en 24/03/2021

A dramaturxia e dirección corresponde a Tito Asorey. A obra está interpretada por Melania Cruz, Sergio Zearreta, Josito Porto e Tito Asorey. A sonorización é de Chus Silva.


2021-03-24
La Lindona de Galicia - Capítulo III
Ver

Transcripción da La Lindona de Galicia - Capítulo III en 24/03/2021

A dramaturxia e dirección corresponde a Tito Asorey. A obra está interpretada por Melania Cruz, Sergio Zearreta, Josito Porto e Tito Asorey. A sonorización é de Chus Silva.


2021-03-24
La Lindona de Galicia - Capítulo IV
Ver

Transcripción da La Lindona de Galicia - Capítulo IV en 24/03/2021

A dramaturxia e dirección corresponde a Tito Asorey. A obra está interpretada por Melania Cruz, Sergio Zearreta, Josito Porto e Tito Asorey. A sonorización é de Chus Silva.


2021-03-24
La Lindona de Galicia - Capítulo V
Ver

Transcripción da La Lindona de Galicia - Capítulo V en 24/03/2021

A dramaturxia e dirección corresponde a Tito Asorey. A obra está interpretada por Melania Cruz, Sergio Zearreta, Josito Porto e Tito Asorey. A sonorización é de Chus Silva.


2021-10-03
20 Anos de de Teatro Amador. Homenaxe a Agustín Magán
2022-00-00
José Luís Méndez Romeu aborda unha das facianas das relacións de María Casares con España.
2022-04-04
Agustín Magán na páxina web de Ditea
2022-04-28
Biografía de Filippo Prosperi na Galipedia
2022-05-05
Biografía de María Casares na DB-e da Real Academia de la Historia
2022-09-02
A obra Footing, de Gustavo Pernas, forma parte da Antoloxía do Teatro Galego Contemporáneo publicada por Cena Lusófona
2023-02-20
Web oficial de Mabel Rivera
2025-03-05
La Camisa - Episodio 1
Ver

Transcripción da La Camisa - Episodio 1 en 05/03/2025

utor: Lauro Olmo
Dramaturxia e Dirección: Tito Asorey
Tradución: Ramón de Valenzuela
(actualizada por Tito Asorey, Rosa Moledo e Melania Cruz)
Asesoría lingüística: Rosa Moledo

Elenco:
María Costas: Avoa
Davide González: Agostiño, Lolo.
Nacho Castaño: Nacho, Sebas
Josito Porto: Sr. Paco, Ricardo
Vanesa Sotelo: Muller, María
Tito Asorey: Xan, Tío Marabillas
Melania Cruz: Loliña, Lola

Sonorización: Chus Silva

Gravado en Estudios Potemkin (Santiago de Compostela)

Unha produción de A Quinta do Cuadrante para o Concello de O Barco de Valdeorras e o Consello da Cultura Galega


2025-03-05
La Camisa - Episodio 2
Ver

Transcripción da La Camisa - Episodio 2 en 05/03/2025

utor: Lauro Olmo
Dramaturxia e Dirección: Tito Asorey
Tradución: Ramón de Valenzuela
(actualizada por Tito Asorey, Rosa Moledo e Melania Cruz)
Asesoría lingüística: Rosa Moledo

Elenco:
María Costas: Avoa
Davide González: Agostiño, Lolo.
Nacho Castaño: Nacho, Sebas
Josito Porto: Sr. Paco, Ricardo
Vanesa Sotelo: Muller, María
Tito Asorey: Xan, Tío Marabillas
Melania Cruz: Loliña, Lola

Sonorización: Chus Silva

Gravado en Estudios Potemkin (Santiago de Compostela)

Unha produción de A Quinta do Cuadrante para o Concello de O Barco de Valdeorras e o Consello da Cultura Galega


2025-03-05
La Camisa - Episodio 3
Ver

Transcripción da La Camisa - Episodio 3 en 05/03/2025

utor: Lauro Olmo
Dramaturxia e Dirección: Tito Asorey
Tradución: Ramón de Valenzuela
(actualizada por Tito Asorey, Rosa Moledo e Melania Cruz)
Asesoría lingüística: Rosa Moledo

Elenco:
María Costas: Avoa
Davide González: Agostiño, Lolo.
Nacho Castaño: Nacho, Sebas
Josito Porto: Sr. Paco, Ricardo
Vanesa Sotelo: Muller, María
Tito Asorey: Xan, Tío Marabillas
Melania Cruz: Loliña, Lola

Sonorización: Chus Silva

Gravado en Estudios Potemkin (Santiago de Compostela)

Unha produción de A Quinta do Cuadrante para o Concello de O Barco de Valdeorras e o Consello da Cultura Galega


2025-03-05
La Camisa - Episodio 4
Ver

Transcripción da La Camisa - Episodio 4 en 05/03/2025

Autor: Lauro Olmo
Dramaturxia e Dirección: Tito Asorey
Tradución: Ramón de Valenzuela
(actualizada por Tito Asorey, Rosa Moledo e Melania Cruz)
Asesoría lingüística: Rosa Moledo

Elenco:
María Costas: Avoa
Davide González: Agostiño, Lolo.
Nacho Castaño: Nacho, Sebas
Josito Porto: Sr. Paco, Ricardo
Vanesa Sotelo: Muller, María
Tito Asorey: Xan, Tío Marabillas
Melania Cruz: Loliña, Lola

Sonorización: Chus Silva

Gravado en Estudios Potemkin (Santiago de Compostela)

Unha produción de A Quinta do Cuadrante para o Concello de O Barco de Valdeorras e o Consello da Cultura Galega


TERMOS CLAVE DO FONDO Persoas: Pernas Cora, GustavoOlveira “Pico”, Xosé ManuelChao, ErnestoCasares, MaríaGarcía, RubénMagán, AgustínCejudo, XoánRivera, MabelAbalo, Ánxela G.Prosperi, FilippoSalvat i Ferré, RicardSeoane, Luísde Claramonte, AndrésPorto, JositoCruz, MelaniaZearreta, SergioDurán “Morris”, AntonioAlonso Montero, XesúsAsorey, TitoCastelao, González Herrán, José ManuelDíaz Pardo, IsaacCadaval, QuicoÁlvarez, RosaRubia Barcia, JoséCunqueiro, ÁlvaroTosar, LuísXirgú, MargaritaBouzas, MariaLago, XulioLourenzo, ManuelReixa, AntónFernán Vello, Miguel AnxoViz, TinoArias, TonoDieste, RafaelMerina, VicenteSynge, John MillingtonLosada, AntónGarcía Barbón, JoséVillanueva, MaruxaConstenla, BelénGas, MarioVidal Bolaño, RobertoPernas, MiguelCasanova, XepeLosada, BasilioMorgan, LinaMeijide, CarlosMolto, María Fernanda Temáticas: Álbum de GaliciaMullerescineFondos de Radio Nacional de España en Galicialiteraturaexilio galegoMulleres no Álbum de Galicia“cartografías” do Álbum de mulleresentrevistaÁlbum de GaliciafotografíauniversidadeOs vellos non deben namorarse Colección: Luís Seoane e Ricard SalvatHistorias de ida e voltaetnografíaensinoA Lindona de GaliciaemigraciónentroidofestastradiciónFausto, de Goethe Fondo: Luís Seoane depositado na Fundación Luís Seoane. biografíaradioA camisaartes visuaisdocenciapolíticaCastelao artistaartes escénicasMemoria e voces femininas da diáspora galegaO indiano José García Barbón e a súa acción filantrópicaliteratura galega do s. XXsocioloxíaguerraremesasarquitecturatelevisiónmúsicafestivalasuntos particulares Fondo: Valentín Paz-Andrade no seu arquivo persoalconferenciasmediateca/extrasrelixiónfolclorePremio Arlequín de TeatroPremio Rafael Dieste de Teatro

Warning: Unknown: 2 result set(s) not freed. Use mysql_free_result to free result sets which were requested using mysql_query() in Unknown on line 0