Entremesiño do Antroido para os rapaces
Antonio Benito Fandiño | 1813Contexto
Esta breve peza teatral bilingüe foi exhumada por María de Lourdes Pérez González tras localizar unha colección parcial do Diario Cívico-Patriótico entre os fondos da Biblioteca Nacional de España (R/60313). A obra, de ideoloxía liberal, transmite unha exaltada mensaxe contra os privilexios de que entón gozaban os señores laicos e eclesiásticos, fronte á moi precaria situación dos “probes”, “artesanos” e “labradores”. Son varios os argumentos que permiten considerar Antonio Benito Fandiño como o autor do texto. El foi un dos redactores do Diario Cívico-Patriótico e xa contaba con obra dramática previa en galego; a palabra “rapaces” do título alude aos seus compañeiros de prisión no cárcere segrar de Santiago, onde foi composto o Entremesiño; existe sintonía entre esta peza e o resto da súa obra galega desde o punto de vista lingüístico e tamén estilístico (por exemplo, a complexidade estrófica do inicio do Entremesiño está tamén presente n’A casamenteira), e, por suposto, a ideoloxía que subxace na obra cadra perfectamente coa personalidade deste autor.Texto
Entremesiño do Antroido para os rapaces
<p. 469>ENTREMESIÑO DO ANTROIDO PR’OS RAPACES.
ACTORES.
Un Peregrino. Una Peregrina. Un Aldeano.
Peregr.o Gracias á Dios, que estamos en Santiago.
Peregr.a A buen tiempo, el Señor sea loado,
Que hácia esta parte música ha sonado.
Per.o Espera ¿echarémos aquí un trago?
Per.a Si tú quieres entrarémos en la ermita
De Baco, á ver si hay que comer algo.
Entran, y mandan hacer una tortilla, que comen, echando sendos vasos. Al concluir asoma un mozo vestido de aldeano, que poniendo la cesta en el suelo, pide medio cuartillo, y fijando la vista en la romera, la dice:
Labrad. ¡Ay que garridiña hé
A señora pelegrina!
Que ben lle está á escravina!
Gárdea Santo To-mé.
Peregr.aAlargándole un pedazo de pan y el vaso:
Eche un trago buen amigo,
¿Viene vmd. de la ciudad?
Labr. ¡Ay Virxe que caridá,
E dame pan de pantrigo!
Bebe, y luego dice:
Eu levolles esta cesta
Carregada de costradas,
Limetas de ricos viños,
<p. 470>E mil cousas encarregadas
Po’la ama do meu abade,
Que he daquelas mais pintadas,
Xuro os cravos do cárro,
Se non he unha moza testa.
Peregr.o No te preguntamos eso:
Dinos que hay por la ciudad.
¿Qué música es la que suena,
Hay alguna novedad?
Labr. Xa se vé, pois n’ha d’aber,
O entroido, a fartura
De todo o ano: a pascua
Elle moi mala muller.
Peregr.a Vaya dinos lo que pasa,
O sino coge tu cesta.
Labr. ¡Ay que garrida rapaza!
Esta festa elle unha festa…
Peregr.o ¡Qué sencilléz! qué cachaza!
Labr. Sacando el fusique, y tomando polvos.
Esta festa elle unha festa,
E como lle vou contando…
Esta festa elle unha festa,
Que se fai todo los anos,
Entr’os ricos e señores,
A mais entr’os artesanos,
Anque estes e os labradores
Saen os mais mal librados.
Comen uns en cas dos outros,
Diariamente convidados,
Poñen a mesa brandida
De capons, perdices, raxos,
Morcelas brancas e negras,
Cabirtos moi ben asados,
Salchichas e outras cousas,
Que non me ten alembrado,
Uñas de porco, lacós,
Todo en verdura reogado;
O postre saen as masas,
Que he o mais fino bocado;
Pro esto he para os ricos,
<p. 471>Os probes ten acabado
Con comer algun touciño,
Se o hay, ben enranceado,
E se lles toca unha filloa,
Xa crén que he un gran regalo,
Con un cartillo de viño,
De ese tan chapurrado
Do Ribeyro có da Ulla,
Que ainda non hé o mais malo,
Senon a pijuela e outras
Cousas ruins pró bazo;
Noramala para eles,
Cagarría e mais solagos!
Non llo beben de esta sorte
Eses que se chaman Rancios
E Sansastos, que o teñen
Da Mandia e de San Claudeo,
E dos mellores paraxes
De Galicia ben coidado,
Que cada vez he mais rico,
Cando ten dous ou tres anos.
Antes ainda á un probe enfermo
Llo daban, ou po’los cartos,
Pró agora ninguen o leva,
Como non sea do bando;
E se vosté os oi falar,
Sempre se lle estan chorando,
Decendo que tanto deron,
E que tanto lles sacaron.
Soberbias, e falsidades,
Que ben souberon gardalo;
Quen o paga son os probes
Por un é por todos lados,
Que solo donde hay franceses
He donde hay grandes traballos
Para os cregos e os frades,
Caballeros e empregados,
Que aquí he a santa groria;
E queixanse alguns; solagos!
Mais eu voulle para a aldea,
<p. 472>Que me reñirá meu amo,
Se non chego cedo, anque
A él non lle temo tanto
Como a ama, que he un demo,
E ten da casa todo o mando.
Vostedes van para a vila,
E así como van andando,
Ouservarán moitas cousas
Que n’ela estan pasando:
As xentes mozas alegres,
Os vellos tamen tumbando;
Ben que estes solo coidan
De embrollar e gardar cartos.
Canto poidera decerlles,
Se o tempo fora mais largo!
Pro percuren de sabelo,
Verán que tal anda o allo:
Visitarán a capilla
Do grorioso Santiago,
E ganarán o xibaleo,
Pois temos o ano santo.
En fin, despois de rezar,
E cumprir como cristianos,
Percuren de devertirse,
Vendo eses probes soldados
Cheos de fame e desnudos,
Que así o queren os Rancios.
Mais ben direi o goberno,
Porque non sabe arrellalos,
Que todo pode facerse
Sin pedras a mais sin páo;
E agora por despedida
Vamos a botar un trago,
Pois xa que me convidaron,
Eu tamen agora pago.
Beben, baylan la muiñeyra, y se despiden.