Son documentos de diferente tipo que permiten reconstruír o nacemento e evolución desta sociedade de emigrantes fundada en 1907 coa intención de “fundar en Santaballa un colegio de instrucción elemental y superior para niños y adultos de ambos sexos, sostenido por los recursos que entre todos se pudieran allegar por medio de cuotas voluntarias y permanentes” tal e como se pode ler na acta fundacional. Tiveron que psaar cinco anos ata que a asamblea aprobou o inicio das xestións para a edificar unha escola no lugar de Feiranova para todos os nenos e nenas da parroquia de San Pedro de Santaballa. En 1914 envía, por medio de Agustín López, –presidente da sociedade Unión Villalbesa, que estaba de viaxe por Galicia–, a cantidade de 5500 pesetas para iniciar e vixiar os traballos de construción do edificio escolar. Coa intención de axilizar as obras, creouse en Santaballa, a Junta Administrativa, que aínda segue activa baixo o nome de "Amigos da Liga Santaballesa”. No edificio, hoxe centro sociocultural da parroquia e Museo Pedagóxico, organízanse numerosas actividades culturais para a veciñanza.
O Colexio da Liga Santaballesa inaugurouse en 1916 como centro de ensino primario e casa do mestre. “Anos despois, a sociedade habaneira mandou cartos para a construción dunha nova escola no lugar de Fontepisón. Os edificios da súa propiedade foron sostidos economicamente dende a Habana ata a chegada da República, cando son alugados polo Concello de Vilalba que os mantén como escolas nacionais” explica o especial.
En setembro de 1938, como moitas sociedades da emigración, a entidade marcou un cambio de rumbo para centrarse na protección dos seus asociados e na organización de actividades recreativas.
O proxecto “Memoria documental das sociedades da emigración galega”
O AEG puxo en marcha en 2024 o proxecto “Memoria documental das sociedades da emigración galega”. A iniciativa promove a divulgación dos fondos documentais que se custodian neste Arquivo do CCG sobre as diferentes asociacións microterritoriais creadas na diáspora galega. A divulgación desta selección dos fondos é de periodicidade mensual, en cada entrega cólganse na Rede os documentos xerados por estas institucións, nos cales constan libros de actas, regulamentos, correspondencia, memorias sociais, libros de contabilidade ou imaxes. A meta desta iniciativa é a de contribuír á súa preservación e facilitar a súa consulta.
Entre os últimos números subiuse documentación das sociedades Progreso de Lanzós, El valle del oro, do Centro Galego de Lisboa, da sociedades Calo y Biduido, Hijos del Ayuntamiento de Boiro, Casa de Galicia ou Hermandad gallega de Venezuela, entre outros.



