nacionalidade

Rama informa de que están de volta en Barcelona tras dous meses de viaxe por América (Arxentina, Venezuela e México) vendo a súa dispersa familia, e que espera reencontralos a fin de ano, pois Ruth co seu novo esposo e fillo, e o seu irmán Ángel coa segunda esposa, veñen pasar as festas a Europa. Consulta a Tobío sobre un problema do pasaporte de Ángel: aínda que estaba en vigor, esgotara as follas polas moitas viaxes, e na embaixada uruguaia en Caracas, tras consulta co Ministerio do Interior en Montevideo, negáronlle máis follas e novo pasaporte; nunha entrevista co agregado militar, este tratouno de subversivo. Ante a posibilidade de quedar indocumentado, pensan na solución da dobre nacionalidade, tendo xa as partidas do pai e de Ángel, esta legalizada no consulado español de Montevideo. Pregunta os pasos a dar (legalización en Madrid, declaración de «oriúndo» ante un xuíz municipal) e dá a súa nova dirección no mesmo edificio.

Notas:
Carta mecanografiada con sinatura autógrafa; consérvase o sobre con membrete impreso da Universidade Autónoma de Barcelona (Facultade de Ciencias Económicas, Departamento de Socioloxía, Bellaterra), que documenta o posto académico de Rama. «Ángel»: irmán de Rama; «Onetti» (Juan Carlos Onetti) e «Quijano» (Carlos Quijano): intelectuais uruguaios presos. Rexistra a nova dirección de Rama en Barcelona (Provenza 242).

Tobío responde a volta de correo. Explica que, coa certificación do pai de Rama e a de Ángel —que debe ser legalizada por el mesmo, na súa condición de diplomático— poden solicitar a «recuperación» da nacionalidade española, alegando que ata os vinte e un anos (idade para a opción segundo a lei española) Ángel era cidadán español como fillo de español. Detalla os requisitos: o ideal sería que na partida de nacemento de Ángel constase que o pai era español ou que se inscribira no Consulado de España, e que a solicitude debe facerse por comparecencia persoal de Ángel ante calquera xulgado municipal, por exemplo en Barcelona, manifestando que desexa recobrar a cidadanía española que posuía como fillo de español ata os vinte e un anos; aconsella acompañarse dun avogado por se houbese algún tropezo. Anímao a que Ángel coa esposa, e Ruth cos seus, se dean unha volta por Madrid.

Notas:
Copia en papel carbón conservada no propio fondo de Tobío. Tobío, como diplomático, asesora a Rama sobre o procedemento de recuperación da nacionalidade española do seu irmán Ángel, fillo de español. «Ruth»: filla de Rama.

Rama escribe no derradeiro día de 1974 pensando nos Tobío e nos amigos afastados. Conta que tiveron a felicidade de convivir case un mes con Ruth, o seu marido e o neto, que volven a México, e que Ángel estivo unha semana coa súa actual esposa Marta e volverá en quince días para a súa nacionalización. Explica as razóns que lle urxen a nacionalización, sobre todo o caso do seu fillo, que ao cumprir os dezaoito anos podería ir aos cuarteis, mentres que sendo uruguaio está exento; pregunta se a nacionalidade española é automática para el. Detalla erros e contradicións nas partidas expedidas polo Consulado en Montevideo e pregunta se eses documentos abondan para a nacionalización. Comenta que viu na sucursal de Sargadelos en Barcelona o libro de Tobío sobre Gondomar, do que admira o tamaño, e que Fernández del Riego non lle contestou sobre a súa proposta. Traballa nunha difícil tradución do italiano, avanza coa súa historia de América Latina e corrixe probas do libro sobre o Uruguai.

Notas:
Carta mecanografiada con sinatura autógrafa e anotacións manuscritas marxinais. ATENCIÓN: o nome do ficheiro orixinal contén unha data inválida (1974-12-32); a data real do documento é o 31 de decembro de 1974, segundo o encabezamento. Documento de interese para a cultura galega: cita a sucursal de Sargadelos en Barcelona, o libro «Gondomar» de Tobío e a Fernández del Riego. «Ruth» e «Ángel»: filla e irmán de Rama; «Marta»: esposa de Ángel.

Rama comunica, como boa nova, que a censura aprobou o seu libro «La crisis» para imprimilo en España —era a sexta vez que se solicitaba en once anos—, aínda que suprimiron o capítulo final (1942-1960), sen tocar o esencial nin a tese orixinal; faríao de novo o Fondo de Cultura Económica, que ten casa editora na cidade. Comenta con ironía un decreto que nomearía catedráticos «cerebros recobrados» e a súa propia situación. A familia ben: Rodrigo bastante desilusionado polo seu primeiro curso universitario, con tres meses de folga, e Judith corrixindo estilo en edicións catalás. Aínda non se presentou ao xuíz municipal para «recobrar» a súa cidadanía española polo asunto de Rodrigo, e reflexiona sobre se este, xa inscrito no Rexistro Electoral uruguaio aos dezaoito anos, xa escolleu cidadanía, polo que non habería razón para esperar aos vinte e un. Menciona a apertura dunha galería de Sargadelos en Madrid (Zurbano 46), atendida pola súa amiga Inés Canosa, e dá noticias alarmantes do Uruguai: máis de seis mil cincocentos presos, torturados, despedidos e exiliados.

Notas:
Carta mecanografiada con sinatura autógrafa, á que se anexa un recorte dunha publicación xurídica oficial sobre un caso de renuncia á nacionalidade española (documento público, núm. 1.021). Documento de interese para a cultura galega: cita a galería de Sargadelos en Madrid (Zurbano 46) e a súa responsable Inés Canosa. «FCE»: Fondo de Cultura Económica; «Rodrigo» e «Judith»: fillo e esposa de Rama.

Rama acusa recibo da carta de Tobío. Sobre a acta de nacionalidade, levantouse o mesmo día que lle entregaron o recadado e é o xuíz municipal quen a despacha directamente a Madrid, sendo a xestión só para urxila. Di que verá de buscar unha xestoría, como Tobío lle aconsella, aínda que xa non lle preocupa porque co papel que lle deron resolveu algúns problemas administrativos. Pregunta se Tobío viaxa a Galicia; el pensaba facelo, pero irán con Judith a México ver a filla e o neto, co pretexto duns cursos de verán, por un par de meses, quedando Rodrigo rendendo exames. Desexa boas vacacións. Na posdata bromea sobre se sairán por Madrid ou París, e que, estando os Tobío ausentes, gañan os franceses.

Notas:
Carta mecanografiada con sinatura autógrafa. Continúa o tema do trámite de recuperación da nacionalidade española de Rama. «Judith»: esposa de Rama; «Rodrigo»: fillo; a filla é Ruth, residente en México co neto.

Tobío acusa a carta de hai un mes e a tarxeta de Toulouse, e felicita a Rama pola autorización do seu libro, lamentando que tivesen que suprimir o último capítulo, aínda que sinala que hoxe se publican en España cousas máis «pecaminosas». Sobre a pregunta de Rodrigo e a súa emancipación, opina, como Rama, que o feito de ter alcanzado a maioría de idade segundo a lei uruguaia e ter todos os documentos en regra evita calquera risco de que o recobramento da cidadanía española do pai poida arrastralo; cita ao respecto unha sentenza do 6 de febreiro de 1960 (Repertorio de Xurisprudencia 1218), segundo a cal a nacionalidade que teña ou obteña o pai non inflúe nin atinxe ao fillo maior de idade. Conta que estivo en «Sargadelos», unha galería moi fermosa, aínda que non viu a amiga de Rama; alí fíxose unha exposición antolóxica da cultura galega, moi interesante, e déronse varias conferencias.

Notas:
Copia en papel carbón conservada no propio fondo de Tobío, coa nota mecanografada do texto da sentenza citada. Documento de interese para a cultura galega: refire unha exposición antolóxica da cultura galega na galería Sargadelos de Madrid. «la tierra purpúrea»: alusión á novela de W. H. Hudson sobre o Uruguai. «U.»: Uruguai; «Rodrigo»: fillo de Rama.

Rama agradece a carta do 16 que o aconsellaba nos asuntos da nacionalización e, como coincide co criterio máis elemental, ese mesmo día fixo a declaración de recuperación de nacionalidade, polo que xa son compatriotas, bromeando coas elementais diferenzas que hai entre Lugo e A Coruña. Ten certa urxencia en obter o documento de identidade e o pasaporte; o xuíz municipal que o atendeu (catalán) avisouno de que no Rexistro Civil Central de Madrid poden tardar de unha semana a tres meses, polo que pensa recorrer a unha xestoría, e pídelle a Tobío que lle recomende unha en Madrid especializada, achegándolle fotocopia do recadado e indicando que precisa dúas partidas literais da inscrición de nacemento. Anuncia que lle enviará un artigo do boliviano Zavaleta Mercado, «Uruguay: de Suiza a Irlanda», sobre a migración (o censo probou que se foron do país 300.000 adultos nos últimos meses). Conta que Judith escribe a María del Carmen e que consideran o seu traslado a Vallvidrera, fuxindo da polución de Barcelona, e lamenta a distancia que lles impide frecuentarse como en Pocitos.

Notas:
Carta mecanografiada con sinatura autógrafa. Documento que culmina o proceso de recuperación da nacionalidade española de Rama («ahora somos compatriotas»), con alusión humorística á súa orixe galega («diferencias que hay entre Lugo y La Coruña»). «Zavaleta Mercado»: René Zavaleta Mercado, sociólogo boliviano. «Pocitos»: barrio de Montevideo. «Judith»: esposa de Rama; «María del Carmen»: esposa de Tobío.

Tobío responde á carta de Rama do 23 de xuño. Indícalle que debe obter copia do acta de recuperación da nacionalidade e renuncia á anterior para inscribila no Rexistro Civil Central, pois o que enviou é só un resgardo da declaración. Ofrécese a conseguir as certificacións literais de nacemento se lle dá os datos, e advirte que non estará en Madrid na segunda quincena de xullo. Comenta a correspondencia familiar (Mª del Carmen, Constanza, Judith, Rodrigo).

Notas:
Sentido: Tobío -> Rama. Adxuntos: certificación do Rexistro Civil de Barcelona (declaración de recuperación de nacionalidade, 23-6-1975) e nota manuscrita de Tobío.

Tobío devolve, legalizado e sen dereitos, o certificado de nacemento da amiga de Rama, dada a urxencia. Comenta, abraiado, a situación de Uruguai e a invalidez de todo prexuízo histórico racional ante o que está a acontecer.

Notas:
Sentido: Tobío -> Rama. Adxuntos: folla de instrucións 'Petición de certificaciones por correo' e certificación literal do acta de nacemento de Mercedes Rosa Pimas Masllorens (Montevideo). NOTA: o adxunto contén datos persoais de terceiros.

Rama informa de que a legalización debe pasar polo Ministerio de Xustiza e revela, con reserva, que a persoa interesada está en Suecia protexida polo goberno sueco e viría só para facer a opción de nacionalidade, polo que pide a Tobío que tramite o documento con urxencia. Posdata sobre artigos en 'Triunfo' e 'Cambio 16' acerca de Uruguai.

Notas:
Sentido: Rama -> Tobío. Adxunto: nota manuscrita (asinada Katy, 26-2-76) indicando que coa legalización do Servizo Exterior abonda e que cómpre solicitar dúas partidas de nacemento literais no Rexistro Civil Central (María de Molina, 42), unha para o DNI e outra para o pasaporte.

Tras as vacacións en México e a estadía docente en Middlebury College, Rama pide axuda a Tobío para mover o expediente de conversión do seu concubinato en matrimonio (declaración ante o Xulgado Municipal de Barcelona en xuño, enviada a Madrid o 3 de agosto). Denuncia a 'inicua acometida' de Martín Villa coas renovacións de permanencia da súa muller e fillo, con pasaporte uruguaio. Anuncia que recolle estas peripecias no seu libro 'España, crónica entrañable' (Grijalbo). Critica con dureza a situación de Uruguai.

Notas:
Sentido: Rama -> Tobío. Adxunto: lámina/tarxeta de UNICEF coa reprodución de 'As sete herbas' (Las Siete Hierbas) de Sakai Hôitsu.

Tobío di que xa falou cun amigo xuíz xubilado: os expedientes van á Dirección dos Rexistros e demóranse; pide a Rama unha ficha completa con todos os datos para localizalo. Reflexiona sobre o seu propio caso (matrimonio dobre en España e Uruguai, a norma 'locus regit actum') e sobre a posibilidade de obter a cidadanía con dous anos de residencia. Crítica ao franquismo persistente e ás arbitrariedades amparadas no terrorismo.

Notas:
Sentido: Tobío -> Rama.

Rama dá os poucos datos que ten do expediente ('proceso kafkiano'): declaracións ante o Xulgado Municipal de Barcelona en xuño de 1978, expediente remitido en agosto, sen número de referencia. Comenta a diferenza co caso de Tobío e o risco de bigamia ao declarar o matrimonio no estranxeiro. Sinala a imposibilidade da cidadanía por residencia desde 1974 e as expulsións de latinoamericanos.

Notas:
Sentido: Rama -> Tobío. ATENCIÓN: o ficheiro orixinal estaba mal nomeado como '19778-11-13'; aquí normalízase a '1978-11-13'. Cómpre renomear o ficheiro físico para que coincida con url_MM.

Rama relata que el e Judith fixeron a acta de opción de nacionalidade no Xulgado Municipal de Barcelona (co xuramento de fidelidade ao rei) e que o expediente foi enviado á Dirección Xeral de Rexistros e do Notariado. Encara a nacionalidade de Rodrigo e pide a Tobío dúas partidas literais da súa nacionalidade (Secc. 1, tomo 1, p.259, folio I, 1576). Menciona a serie de artigos en 'Triunfo' contra Gobernación e o envío do seu libro.

Notas:
Sentido: Rama -> Tobío. Nota manuscrita de Tobío: 'cont. 20.2.' (data de resposta).

Jaime Arias reenvía a Tobío a carta dun compañeiro, Aragón, relativa ao expediente de nacionalidade da súa recomendada. Na carta adxunta do Ministerio de Xustiza, José Aragón Cáceres comunica que o expediente de DOÑA JUDIT DELLEPIANE UZURDIAGA está terminado, pendente só da firma do Subsecretario, polo que en breve terá concedida a nacionalidade española.

Notas:
Sentido: Jaime Arias -> Tobío (intermediación). Peza non epistolar Rama-Tobío en sentido estrito; documenta o desenlace do expediente de nacionalidade de Judit Dellepiane Uzurdiaga. Adxuntos no mesmo PDF: carta do Ministerio de Xustiza asinada por José Aragón Cáceres (24-9-1979) e dous sobres. Contén datos persoais de terceiros.

José Rubia Barcia foi profesor e crítico literario. Nacido en Mugardos, cursou os seus estudos universitarios e pasou a Guerra Civil en Granada e acabou facendo os traballos máis diversos nos seus longos anos de exilio, como guionista e dobrador de cine con Luis Buñuel e, finalmente, como profesor na UCLA. Viu publicados algúns dos seus libros grazas ao mecenado de persoas como Isaac Díaz Pardo. Este ficheiro sonoro é parte da longa entrevista que o profesor J. M. González Herrán lle fixo no verán de 1985 e que ben pode considerarse unha «autobiografía» autorizada de Rubia Barcia.