Arquivo de noticias do CCG

Este venres, 10 de abril, cúmprense 50 anos do pasamento de Ramón Otero Pedrayo (Ourense, 1888–1976), profesor, ensaísta, novelista, xeógrafo e xornalista, e unha das figuras máis completas e influentes da cultura galega. Unha efeméride que o Consello da Cultura Galega (CCG) celebra con novos materiais arredor da figura do polígrafo ourensán. Hoxe póñense na rede seis rexistros sonoros inéditos preservados no Arquivo Sonoro de Galicia que recollen intervencións do autor durante a súa viaxe que realizou en 1959 convidado polo Centro Galego de Bos Aires.

Javier Méndez Pérez-Fanego (Neda, 1937 – Santiago, 1983) foi un sacerdote e músico relevante que contribuíu a consolidar o galego como lingua de expresión relixiosa e elaborou un repertorio musical cristián que continúa a interpretarse na actualidade. O seu fondo musical foi doado pola súa familia ao Consello da Cultura Galega (CCG) nun acto realizado este mércores no Casino Ferrolano. O sobriño do sacerdote, Pedro Landeira, asinou o acordo de cesión xunto coa presidneta do CCG, Rosario Álvarez, quen destacou que “queremos facilitar unha memoria viva”. No acto estiveron presentes Benito Méndez, teólogo, profesor e canónigo catedralicio; o concelleiro de Cultura do Concello de Ferrol, José Antonio Ponte Far; e tamén o director do Departamento de Música do Secretariado da Comisión para a Liturxia da Conferencia Episcopal Española, Óscar Valado.

A pandeireta é un instrumento sinxelo (un aro de madeira, pel e unhas ferreñas), ancestral e universal. “Pero en Galicia soa diferente grazas ao traballo de mestres artesáns e dos profesionais que a tocan”, asegura Luciano Pérez, coordinador do proxecto A pandeireta galega. Actualización dun instrumento ancestral, que o Consello da Cultura Galega (CCG) presenta este mércores na Capela de Santa María, en Lugo. Unha xornada divulgativa (a partir das 16:30 horas) e unha exposición (visitable ata o 9 de xaneiro) permitirán ver e escoitar as innovacións deste instrumento. Alejo Amoedo, director do Arquivo Sonoro de Galicia e vogal da comisión executiva do CCG; Efrén Castro, vicepresidente da Deputación de Lugo, xunto cos comisarios da mostra, Luciano Pérez Díaz e Suso Vaamonde Manteiga, inauguran este proxecto.

Cómo organizar una foliada na escola en sete pasos. Esta é a proposta didáctica que contén a Guía docente Axudádeme a cantar que elaborou o Consello da Cultura Galega (CCG). Coordinada por Renée DePalma, o documento pretende servir de punto de encontro entre os saberes populares e tradicionais cos académicos ao tempo que “visibiliza o papel central das mulleres no patrimonio musical e literario de Galicia, na súa faceta de cantantes e tocadoras de instrumentos de percusión de man”. O documento, orientado ao terceiro ciclo de educación primaria e extensible a outros niveis, xa está dispoñible para descarga. É un produto complementario da serie audovisual homónima elaborada polo CCG que percorre en seis capítulos a historia e presente deste tipo de literatura oral, sostido por mulleres, que non aprenderon en ningunha escola e que son as grandes esquecidas da cultura tradicional oral.

Adolfina Casás Rama e mais a súa sobriña Rosa foron dúas labregas e cantareiras da Vila da Igrexa (Cerceda). Nunca actuaron para o público xeral, só para familiares e veciñanza, ambas foron entrevistadas por Dorothé Schubarth para o Cancioneiro Popular Galego. Son tamén algunhas das cantareiras recoñecidas neste 2025 co Día das letras Galegas. O Consello da Cultura Galega (CCG), no marco do seu proxecto Álbum de Galicia, acaba de subir a entrada biográfica que recolle o seu legado. Foi escrita por Richi Casás, neto e afillado das cantareiras.

De Domingo Martínez de Presa ata Ana Kiro pasando por Maruxa Boga, Maruxa Villanueva, Pedro Ferrer, Perfecto Feijoo.... son moitos os nomes propios que forman parte da historia do rexistro sonoro en Galicia. Sobre eles falarase este xoves (17:00 horas) na xornada “A arte do rexistro sonoro en Galicia: dispositivos, espazos e personaxes“ que organiza o Arquivo Sonoro de Galicia, centro do Consello da Cultura Galega (CCG). A presidenta da institución, Rosario Álvarez, máis o coordinador da xornada e director do ASG, Alejo Amoedo, inauguran esta cita que contará coa participación de Carlos Martín e Julio Gómez. A sesión é presencial pero pódese seguir en directo desde o web do CCG.

O Consello da Cultura Galega (CCG) pon na rede o único documento sonoro conservado de Alfonso Daniel Rodríguez Castelao (Rianxo, 1886- Bos Aires, 1950). Trátase da mensaxe que o intelectual gravou en fonopostal na Central de Correos de Bos Aires, co gallo da estrea de “Os vellos non deben de namorarse”, no Teatro Solís de Montevideo o 8 de outubro de 1941 á que el non podía asistir. Esa gravación foi obxecto dunha nova dixitalización en decembro de 2024 e é, ata o momento, o único rexistro coñecido da voz de Castelao. Engádese ao especial que o CCG puxo en marcha ao inicio deste ano en que se conmemora o 75 cabodano do intelectual.

Os Seis poemas gallego de Lorca para piano e voz que compuxo Isidro B. Maiztegui Pereiro (Gualeguay, 1905-Mar del Plata, 1996) volverán soar vinte e oito anos despois de que o propio autor os interpretase no Consello da Cultura Galega (CCG). Será este luns 16 de decembro, a partir das 18:30 horas, no marco da actividade titulada “POSTAIS DE GALICIA. Música de Isidro B. Maiztegui Pereiro para voz e piano” encamiñada a visibilizar a figura deste compositor arxentino fillo de galega. A actividade inclúe unha conferencia en un concerto a cargo de Lucas López López, Premio Andrés Gaos na categoría sénior.

O proxecto Caligrafías musicais, iniciativa do Arquivo Sonoro de Galicia (ASG) do Consello da Cultura Galega (CCG) que recupera conferencias destacadas de prestixiosos estudosos do eido musical galego, difunde na nova entrega unha conferencia do musicólogo lucense Juan Bautista Varela de Vega (1933-2014). Nela aborda a etapa de Jesús Bal y Gay (Lugo, 1905 - Torrelaguna, Madrid, 1993) no exilio mexicano e destaca a súa conexión con figuras internacionais como Igor Stravinski ou Aaron Copland, entre outros.

Canuto José Berea Rodríguez (A Coruña, 1836 - 1891) destacou pola súa transcendencia nas esferas musical, social e política galega e do noroeste peninsular no século XIX xa que, ademais, de intérprete musical e compositor, foi director, docente, axente teatral, editor, alcalde da Coruña e dono da primeira tenda de instrumentos musicais en Galicia. A súa entrada, elaborada pola musicóloga Lorena López Cobas, acaba de incorporarse ao Álbum de Galicia, colección dixital de biografías do Consello da Cultura Galega (CCG). Ademais do texto, a entrada inclúe unha escolma de material sonoro que procede do Arquivo Sonoro de Galicia (ASG)

O 24 de outubro de 1954 morre José Arriola (Betanzos, 1895-Barcelona, 1954), pianista prodixio do primeiro terzo do século XX. Con motivo do seu septuaxésimo cabodano, o Arquivo Sonoro de Galicia (ASG) do Consello da Cultura Galega (CCG) pon na rede a conferencia de Luis Mera Naveiras que ofrece unha panorámica da vida musical e familiar deste intérprete e compositor. É unha nova entrega do proxecto Caligrafías musicais, co que o CCG recupera conferencias de especialistas sobre figuras musicais destacadas do noso patrimonio sonoro.

Antonio Paz Valverde (O Porriño, 1937-2022) foi un destacado compositor e director de coros. É autor de máis de 158 pezas, entre música relixiosa e cancións que partían de poemas de autores como Manuel María, X. M.ª Álvarez Blázquez, Cunqueiro ou Pimentel. As súas composicións asentábanse na idea de crear unha música contemporánea cunha identidade galega manifestada basicamente na lingua. Fundou a Coral Polifónica do C.R.C. do Porriño e o Orfeón Porriñés, cuxas gravacións tiveron gran repercusión internacional. A biografía, elaborada polo músico Xosé Ramón Paz Antón, súmase ao Álbum de Galicia, colección de biobibliografías que mantén o Consello da Cultura Galega (CCG).

Nova entrada no Álbum de Galicia

A José Torres Creo (Pontecesures, 1874 – Vigo, 1939) debémoslle a composición de O sol da primaveira (tamén coñecida como Alborada), Mozos e mozas, San Campio e O Neno Xesús, presentes nos repertorios de múltiples orfeóns e corais, ademáis de formar parte do catálogo clásico da música coral galega. A súa entrada no Álbum de Galicia, a colección dixital de biografías que mantén o Consello da Cultura Galega (CCG), é da autoría de Pablo Abreu Fernández.

Cada dous meses, o proxecto Caligrafías musicais recupera unha conferencia dun experto ao redor dun tema musical galego. Desta volta, unha charla do recoñecido musicólogo José López-Calo sobre as orixes do coralismo.

Con música, baile e palabra o Consello da Cultura Galega (CCG), o Museo do Pobo Galego e o Instituto da Lingua Galega da USC (ILG-USC) celebrarán o vindeiro 12 de xuño un acto de homenaxe para lembrar a figura de Dorothé Schubarth (Basilea, Suíza, 1944-2023). A presidenta do CCG, Rosario Álvarez; a presidenta do Padroado do Museo do Pobo Galego, Concha Losada, e a directora do ILG-USC, Elisa Fernández Rei, destacaron na súa presentación do programa o papel central que esta musicóloga e compositora suíza representou para o folclore galego. “É unha homenaxe que o pobo galego lle brinda a Dorothé polo seu traballo titánico e xeneroso”, apuntou Rosario Álvarez. Concha Losada destacou a importancia deste legado, que inspirou e contribuíu á música actual e que “todas as que colaboran neste inmenso agradecemento de todo o país o fan voluntariamente”. Pola súa parte, Elisa Fernández Rei engadiu que “o programa é unha festa na que lembraremos a muller, pero tamén escoitaremos a súa música”. Ademais, hoxe incorporouse a súa entrada biográfica ao Álbum de Galicia, a colección de biografías do CCG, escrita polo musicólogo Sergio de la Ossa.

O patrimonio sonoro centra este venres, 31 de maio, a xornada titulada “Transformando a música en patrimonio” da Biblioteca de Galicia, institución cabeceira do sistema de bibliotecas da nosa comunidade. Na cita, dirixida a profesionais e persoas interesadas en saber como funcionan as institucións da memoria, analizarase a situación actual deste tipo de patrimonio. O Arquivo Sonoro de Galicia participa cun relatorio titulado “Arquivo Sonoro de Galicia: fonte para o estudo da nosa identidade”.

A complexa e fecunda personalidade de Béla Bartók (1881-1945) centra a conferencia que Rogelio Groba pronunciou a principios dos anos oitenta na Coruña, con ocasión do centenario do nacemento do compositor húngaro. Esta intervención, que forma parte do Fondo Ramiro Cartelle, é a nova entrega do proxecto Caligrafías musicais, iniciativa do Arquivo Sonoro de Galicia (ASG) do Consello da Cultura Galega (CCG) que recupera bimestralmente conferencias destacadas de prestixiosos estudosos do eido musical galego. A conferencia estivo acompañada de intervencións musicais e nela Groba destaca os trazos máis destacados da personalidade, biografía e carreira musical de Bartók.

A celebración do Día das Letras Galegas arrincou coa décimo cuarta edición do Concerto das Letras Galegas, proposta musical e sonora do Consello da Cultura Galega (CCG) que este ano contou co apoio do Concello da Coruña. Un concerto que conciliou a faceta musical e literaria de Luísa Villalta e no que se estreou a ópera de cámara Concerto para un home só a partir da obra teatral homónima da homenaxeada e composta por Federico Mosquera. A presidenta do CCG, Rosario Álvarez; o presidente da Real Academia Galega, Víctor Freixanes; o secretario xeral da Lingua, Valentín García; a familia Villalta Gómez e unha ampla representación da sociedade e da cultura galegas encheron o Teatro Colón. O concerto poderá verse este venres na segunda canle da TVG (23:13 horas), no marco da programación especial para o Día das Letras.

O pianista e doutor Alejo Amoedo acaba de ser nomeado membro de número do Instituto de Estudios Vigueses (IEV), institución dedicada á recuperación, divulgación e estudo de diversos temas relacionados coa cidade olívica e a súa contorna. O ingreso tivo lugar no serán deste 14 de maio nun acto desenvolto no Museo MARCO de Vigo. Amoedo é membro do Plenario do Consello da Cultura Galega (CCG), vogal da súa Comisión Executiva e director do Arquivo Sonoro de Galicia (ASG).