Margarita Ledo Andión

No feito está inscrita a experiencia da mirada. O punto de vista que sabe das palabras e linguaxes, pero tamén dos corpos e os afectos, do compromiso activo. Militancia, escrita, cine e política da experiencia. Así poderiamos sintetizar anos de traballo incesante, de explorar para abrir camiños posibles, acordes cunha democracia real, na política, nas institucións, na sociedade, na cultura, e non discriminatorios por razóns de clase, sexo, sexualidade, etnicidade, idade…

Margarita posúe unha capacidade para ollar que pronto se desenvolve coa consciencia de querer ocupar unha posición transformadora e crítica alá onde estiver, e que a converte en pioneira e motor de moitas andainas. Imposible resumir o facer e a creación de Margarita Ledo. Esta cartografía mostra unha parte importante desa creación, trazos de vida, nos seus textos, imaxes, impactos e recoñecementos.

Polo común, Margarita pon o acento no común e pula por un xornalismo, un cinema, unha comunicación e un sistema cultural, político e social de país inclusivo cos feitos e puntos de vista de quen respiran e respiraron nas marxes. Fai presenza das ausencias na súa confrontación coas lóxicas canónicas, discúteas fóra e dentro das institucións.

A súa atracción polo campo do xornalismo e a comunicación dirixe a carreira profesional que a leva desde nena e mentres transita en relacións dos tempos en que o sistema franquista a interpela e revélase. Faino desde trazos galeguistas, a prol da liberdade de expresión e a autodeterminación dos pobos. Coñece condenas en carne propia, explora a indiferenza, a negación e a manipulación do real nos medios, na linguaxe visual, na promoción cultural e social. Afonda nas raíces para entender o que somos e transforma o futuro tecendo desde o presente.

O galego é a lingua de seu, a súa canle de expresión política. Compón e publica versos e relatos que irrompen coma lóstregos de luz cando a esfera literaria e cultural se mostraba máis resistente a recoñecerlles lugar de relevancia ás mulleres ou á produción en galego. Faino coa audacia de quen conta o mundo por primeira vez.

Amplía fronteiras. Explora os camiños do espazo europeo das pequenas nacións, da lusofonía e da latinidade dando presenza ao noso idioma no panorama internacional, no campo da comunicación e no cinema. Establece alianzas, rutas de mellores mundos posibles tamén para as mulleres cineastas, artistas e xornalistas. Comparte, crea e recrea referentes e referencias na academia e como académica.

No ámbito universitario realiza, dirixe e promove importantes investigacións científicas con liñas de traballo definidas: políticas de comunicación e cultura, diversidade lingüística e espazos xeolingüísticos de comunicación, teorías feministas nos universos de creación e na expresión, pensamento cinematográfico e usos e discursos da fotografía. É, ademais, peza clave na articulación da Facultade de Ciencias da Comunicación da Universidade de Santiago de Compostela, na que se converte en primeira decana.

Sempre participa en proxectos editoriais de país. De nova traballa na prensa e na radio e cos anos lidera, promove, dirixe e/ou deseña publicacións xa consideradas históricas en 2026, como a terceira xeira do semanario A Nosa Terra; revistas como Escrita, da Asociación de Escritoras e Escritores en Lingua Galega, e Festa da Palabra Silenciada, de Feministas Independentes Galegas; ou boletíns como Adiante, do Clube Cultural da Confederación Xeral dos Traballadores Galegos – Intersindical. Interésanlle as expresións do feito na prensa e no cinema en Galicia, que revisita e retén para a Memoria.

Como promotora cultural e curadora, a súa actividade é incesante desde 1990, cando coordina a II Bienal de Artistas Galegas. A esta seguen propostas expositivas polo xeral vinculadas cunha produción fotográfica que reclama lugar no campo artístico porque «a foto, como toda linguaxe, conforma o noso imaxinario colectivo». A aposta polo local como célula de universalidade aniña no seu compromiso co territorio. Desde o lugar familiar en Castro de Rei, crea a Fundación Margarita Ledo Andión − Casa da Galería, un centro cunha programación anual que atrae a ollada á Galicia rural e lle achega á veciñanza da Chaira creacións artísticas de toda índole que propician o diálogo entre a memoria e o presente, entre o local e o universal.

Como cineasta, Margarita filma o século XX cos fíos dos lugares ocupados polas mulleres no público, na loita e resistencia na produción de país; crea «unha historia amorosa entre corpo e cámara, entre ese corpo que é cámara e esa mirada que é o corpo, un discurso que expande as súas raíces ata recoñecer outras influencias que seguen percutindo con seus dedos detrás da porta». O seu maxisterio fai escola inclusiva de palabra e imaxe con autoría de muller.

A obra de Ledo é unha búsola para ese Eu plural que necesitamos na loita pola liberdade, pola posibilidade de ser corpo-carne-poema. Resulta imposible abranguer todas as facetas dunha vida tan poliédrica. Esta cartografía permítenos transitar, ir e vir como mellor preste por diferentes carreiros dunha vida e produción complexa articulada arredor da militancia, a escrita, o cinema, a política da experiencia, o eu como parte irrenunciable dentro dun todo.