FONDOS DOCUMENTAIS

Temática: emigración

  1. Inicio
  2. Fondos documentais
  4. Temática: emigración

Temática: emigración [34]

Data Material Ver
Data Material Ver
Materialización do soño indiano de Pedro Murias
Arquitectura Emigración Educación Remesas
 Ver

Transcripción da Materialización do soño indiano de Pedro Murias

A idea de terra e progreso estaba intimamente relacionada coa experiencia obtida por Pedro Murias no agro cubano. Deixa como legado a fundación da escola agrícola que levaría o seu nome, nunha das mandas testamentarias redactadas por el mesmo con data do 22 de maio de 1892. Alí manifestou estar “deseoso del mayor adelantamiento agrícola de mi patria”. Un centro educativo pioneiro e que “forzosamente” tiña que ser construído dentro dos límites da Devesa, a semellanza da Colonia Agrícola de Ruysselede en Bélxica.
Presentamos aquí algúns planos orixinais que especifican detalladamente varias dependencias da escola, na que se deberían conseguir os obxectivos marcados por Pedro Murias, como o de facer posible a formación técnica e instrumentalización para que a veciñanza adquirise aprendizaxes prácticas sobre labores agrícolas, e a explotación axeitada e rendible do medio agrario. Cada estrutura estaba destinada a cumprir unha función previamente establecida.

Pecha esta fiestra
Lembranza dos ribadenses á memoria de Pedro Murias, ca. 1934
Emigración Educación RemesasPedro Murias Rodríguez
 Ver

Transcripción da Lembranza dos ribadenses á memoria de Pedro Murias, ca. 1934

A comisión delegada da Devesa foi creada pola fundación habaneira en 1919 para ter un maior control sobre as obras e o funcionamento da escola agrícola pois, debido á distancia, era moi difícil desde Cuba organizar os traballos, controlar os gastos e lograr que se impuxesen as súas ideas para a boa marcha do proxecto. Estivo integrada ao longo dos anos por persoeiros políticos e económicos da Mariña, moitos deles emigrantes enriquecidos retornados de Cuba, polo que se pode considerar que a escola agrícola foi tamén obra destes "habaneiros". O seu nomeamento como membros da comisión era unha honra e sentían como un deber axudar para que o legado do indiano chegase a bo fin. Supoñía, ademais, acadar prestixio social e unha reafirmación na elite da comarca. Desde 1934 e ata 1949, a comisión estivo presidida por Ramón Maseda Villamil, emigrante retornado de Cuba.
Nesta imaxe podemos ver varios membros desta comisión delegada con autoridades e persoeiros da sociedade ribadense posando ante o monumento a Pedro Murias.

Pecha esta fiestra
Clases prácticas de agricultura do alumnado da Escola Agrícola Pedro Murias, anos 20
Emigración Educación RemesasPedro Murias Rodríguez
 Ver

Transcripción da Clases prácticas de agricultura do alumnado da Escola Agrícola Pedro Murias, anos 20

No regulamento da fundación habaneira de 1913 aprobouse a organización da escola agrícola e o proxecto pedagóxico que se quería implementar. As materias debían estar relacionadas coa agricultura seguindo os estudos máis modernos e dispoñía de xeito expreso que tiñan prioridade os coñecementos prácticos e aplicables ao medio en que vivían sobre as clases teóricas, con aulas impartidas por enxeñeiros agrícolas. Como vemos, tratábase dun plan moi ambicioso que, de aplicarse, suporía un grande avance na capacitación agropecuaria dos futuros labregos da comarca ribadense.
Pero a realidade foi moi distinta. O primeiro director da escola, Enrique Suárez Couto, cambiou o plan pedagóxico segundo as necesidades que el percibía na comarca. Prevaleceu a gandaría dedicada á produción leiteira, coa mellora das crías a través de cruzamentos con outras razas. Como complemento, a modernización da agricultura estaría baseada na rotación de cultivos das especies máis acordes co clima e o chan da comarca mariñá. Nas terras da escola, o alumnado encargábase da semente cíclica de remolacha, patacas, millo, coles, nabos e avea, moitas veces destinada a alimentar o gando.

Pecha esta fiestra
Educación activa no agro: alumnos nunha clase práctica, anos 20
Emigración Educación RemesasPedro Murias Rodríguez
 Ver

Transcripción da Educación activa no agro: alumnos nunha clase práctica, anos 20

A Escola Agrícola Pedro Murias foi un centro pioneiro, enfocado a abrir o acceso e abano de posibilidades para os rapaces da súa comunidade de orixe. O ingreso na escola garantía a experiencia directa do alumnado nos labores do agro. Os coñecementos prácticos ían engarzados de xeito directo cos teóricos. Esta metodoloxía facía que a aprendizaxe se consolidase sobre os terreos dedicados a tal fin, seguindo de xeito directo todos os procesos, desde a composición e preparación da terra, plantar as sementes, sistemas de rego e drenaxe, ata a colleita dos froitos. En canto á cría dos animais, o seu manexo nas granxas, alimentación e aproveitamento tamén formaban parte do proceso ensino-aprendizaxe do alumnado.

Pecha esta fiestra
«Velo para crelo»: o coñecemento práctico do que produce a terra
Agricultura Emigración Educación Remesas
 Ver

Transcripción da «Velo para crelo»: o coñecemento práctico do que produce a terra

A aplicación práctica dos coñecementos teóricos era unha premisa ou base para conseguir a aprendizaxe efectiva do alumnado da Escola Agrícola Pedro Murias. O plan de estudos, previamente establecido, contemplaba materias como Análise e Prácticas Agrícolas, Xeoloxía e Mineraloxía Agrícola ou Agrimensura e Nivelación. Materias como Álxebra, Debuxo, Física e Química ou Historia Natural non escapaban do currículo e eran impartidas sempre en relación coa agricultura e gandaría. Porén, o plan de estudos sufriu numerosas modificacións desde que comezou a funcionar a escola agrícola como tal, en 1928. O certo é que as decisións tomadas pola xunta de patróns, encargada de materializar o proxecto do indiano devesán, non foron acatadas con rigor. A idea da creación e posta en marcha do centro sobranceiro que o indiano devesán tiña en mente quedou esvaída por diversas circunstancias.
Para ter un mellor coñecemento sobre a evolución de todo o proceso de funcionamento deste centro de formación agrícola recomendamos consultar a obra de Ana Cabana (2006): Pedro Murias, tabaqueiro na Habana, indiano na Devesa.

Pecha esta fiestra
O retorno simbólico do filántropo á súa parroquia natal, ca. 1950
Emigración Repatriacións EducaciónPedro Murias Rodríguez
 Ver

Transcripción da O retorno simbólico do filántropo á súa parroquia natal, ca. 1950

Unha das mandas testamentarias do indiano foi que os seus restos mortais repousasen na súa parroquia natal. Deixou disposta unha cantidade de cartos para a construción dun mausoleo no cemiterio da Devesa, onde debía ter "o repouso eterno", pero este desexo non se realizou ata os anos 50.
A demora está relacionada cos atrancos que se xeraron arredor da construción dun novo camposanto na Devesa. Nos anos 20, os veciños aproban a súa construción e a xunta de patróns da Habana decide que o mausoleo debía erixirse no novo cemiterio. Este non se remata ata os anos 40 e de novo xorde unha polémica entre a fundación e Maximino Debén, sobriño e herdeiro do filántropo, sobre quen debía encargarse do traslado dos seus restos desde a necrópole de Colón da Habana, onde fora enterrado. Esta disputa xudicial tivo amplo eco nos xornais ribadenses. Finalmente será a xunta de patróns quen sufrague o mausoleo por valor de 13 900 pesetas.
O enterro definitivo de Pedro Murias nos anos 50 converteuse nun verdadeiro acto de homenaxe á súa figura e acudiron gran parte da veciñanza, as autoridades locais, membros da comisión delegada e o alumnado da escola que o indiano fundara.

Pecha esta fiestra
Alumnado e mestres da Escola da Tenencia
Emigración Asociacións Educación Remesas Ares en Cuba: unha emigración mariñeiraAgrupación Instructiva Redes y Caamouco
 Ver

Transcripción da Alumnado e mestres da Escola da Tenencia

O testemuño de Manuel Varela Casteleiro —mariñeiro redense dos que nunca volveron á terra— ilustra moi ben as circunstancias de moitos rapaces de Redes que non podían asistir ás clases de maneira continuada, o ambiente laico e a introdución dos adiantos tecnolóxicos na escola aos que, talvez, non se lles sacaba o máximo proveito:
«Fun algo á escola, que por certo era galeguista cen por cen; a aula dos nenos chamábase “Curros Enríquez”, e a de nenas, “Rosalía de Castro”. Pagábana dende Cuba, e nada de purgatorio, nin arcanxos, nin trinidade, que son cousas de cada un na súa casa, pero non da escola, digo eu. Eso sí, un día chegóu unha máquina de coser e outra de escribir, e anque non se lles deu moito uso alegróunos aquelo e falamos dos veciños que andaban por Cuba e se acordaban de nós… Pero, cada probe, chacho, enterra a seu pai como pode, e eu iba á escola cando chovía, e no bo tempo laboriscaba no agro ou botando a rede […]» (extracto das entrevistas realizadas por Xosé Neira Vilas para o seu libro Galegos no Golfo de México).
Nesta imaxe pódese observar o grupo escolar de alumnos e alumnas da Escola da Tenencia, patrocinada pola Sociedad Instructiva Redes y Caamouco. Os discentes de todas as idades, uniformados co mandil escolar, posan para o fotógrafo diante das bandeiras de España e de Cuba.

Pecha esta fiestra
Figuras representativas dunha vila: os irmáns García Naveira, Betanzos
Emigración Ensino Educación Emigrantes RemesasJesús García NaveiraJuan García Naveira
 Ver

Transcripción da Figuras representativas dunha vila: os irmáns García Naveira, Betanzos

En 1983 trasládase a escultura marmórea dos filántropos García Naveira ata a praza que leva o seu nome, con motivo do cincuentenario do falecemento de Juan. Trátase dunha estatua que estaba situada orixinalmente na parte baixa do parque do Pasatempo. A escultura representa a Jesús sinalando os edificios do asilo e as escolas creadas por ambos os benfeitores, mentres que Juan escoita polo auricular dun teléfono. Sospéitase que a realización do monumento correu a cargo da Federación de Sociedades Obreiras de Betanzos (agricultores, canteiros e carpinteiros, entre outros oficios), en sinal de agradecemento aos irmáns García Naveira, e tamén que foi unha obra encargada ao artista S. Sbricoli.

Pecha esta fiestra
Escola e asilo García Hermanos, a protección dos máis vulnerables
Emigración Ensino Educación Emigrantes
 Ver

Transcripción da Escola e asilo García Hermanos, a protección dos máis vulnerables

A vontade filantrópica dos indianos García Naveira vén ilustrada principalmente a través da creación do asilo e as escolas García Hermanos. Con ese obxectivo quedou constituída unha fundación benéfica de «patronato particular perpetuo», por escritura pública do 23 de agosto de 1908. O capital de base, achegado a partes iguais polos dous irmáns, foi de 500 000 pesetas. O predio para a construción de ambos os edificios anexos foi cedido polos dez concellos do partido xudicial de Betanzos. No artigo primeiro dos estatutos do Patronato Benéfico-Docente García Hermanos recóllese a súa natureza e finalidade xeral:
«Los Sres. D. Juan y D. Jesús García Naveira constituyen en favor de los pobres del partido judicial de Betanzos, bajo la denominación de Asilo García Naveira y Escuela García Naveira, una doble institución benéfica de Patronato particular, con el respectivo fin de proporcionar albergue, alimento, vestido y asistencia médica á los ancianos sexagenarios, y alimento, educación y enseñanza á la juventud».
Ademais dos seus fundadores, a Xunta do padroado estaba constituída por Juan J. García Iribarne, fillo de Juan; Eduardo González García, sobriño de ambos; o párroco Jesús Leiceaga Bernat, e Joaquín López Folla, veciño de Betanzos.

Pecha esta fiestra
1905-00-00
Acta de constitución e bases da sociedade Alianza Aresana de Instrucción da Habana, 1905
Emigración Asociacións Educación Remesas Ares en Cuba: unha emigración mariñeiraAlianza Aresana de Instrucción
 Ver

Transcripción da Acta de constitución e bases da sociedade Alianza Aresana de Instrucción da Habana, 1905 en 00/00/1905

A Alianza Aresana de Instrucción foi a pioneira das sociedades de ámbito local creadas con finalidades instrutivas e benéficas para o seu concello ou parroquia natal. A partir dela comezaron a agromar centos de asociacións deste tipo, tanto en Cuba como en Arxentina e outros países de acollida, que tanto ben fixeron pola educación e o progreso da nosa terra.
Como aparece escrito, a reunión fundacional tivo lugar no domicilio de Domingo Troche López, un dos seus promotores e que foi elixido o seu primeiro presidente. O seu obxectivo era «hacer un llamamiento a todos los nativos de la villa de Ares con el fin de fundar en su pueblo natal un colegio de Instrucción elemental para niños […] a fin de fomentar y difundir la instrucción de que tan necesitada está aquella villa entre la clase pobre y menos acomodada […]». Outros aresáns destacados que estiveron no xerme deste proxecto foron Cándido Mugía Callobre, José A. Fernández, Darío e Antonio Bugallo, Ildefonso Mugía, Maximiliano Bello, Miguel Bendamio, Manuel García Curbeira, Nicolás López González… No documento podemos ler, ademais, as condicións e o plan educativo da futura escola.
Para conseguir máis fondos créanse delegacións da Alianza nos lugares con maior presenza de aresáns: na illa de Cuba, en Sagua la Grande e en Isabela de Sagua; en Veracruz (México); en Tampa (Estados Unidos), e no mesmo Ares.

Pecha esta fiestra
1910-00-00
Dando conta aos socios do labor de dirección e administración da Alianza Aresana de Instrucción, 1909-1910
Emigración Asociacións Educación Remesas Ares en Cuba: unha emigración mariñeiraAlianza Aresana de Instrucción
 Ver

Transcripción da Dando conta aos socios do labor de dirección e administración da Alianza Aresana de Instrucción, 1909-1910 en 00/00/1910

Temos aquí a relación de traballos realizados por esta sociedade de emigrantes aresáns durante os anos 1909 e 1910. Na memoria preséntanse datos relacionados coa contabilidade e o estado xeral da entidade, a programación da construción da aula de nenas sobre o plano do grupo escolar, a ornamentación de fachadas, o mobiliario e útiles escolares mercados, o calendario de exames etc.
Xúntase tamén o informe da Comisión Glosa da Alianza Aresana de Instrucción correspondente aos anos arriba mencionados, no que se analizan os gastos da escola. En definitiva, o estado da sociedade en todos os sentidos: recadación de cotas sociais, contas bancarias, capital social, gastos da escola, gastos ocasionados na Habana ou donativos dalgúns socios entusiastas, entre os que cabe destacar a bandeira cubana para que ondee no edificio escolar da Alianza Aresana.
Na memoria preséntanse os habituais datos nominativos, tales como: relación de membros da Xunta Directiva de 1909 a 19010 e da Xunta de Propaganda, membros delegados en Sagua (Cuba) e Veracruz (México), membros da Comisión Administrativa de Ares e nomes dos socios existentes, falecidos e beneméritos.
Cabe destacar un escrito inserido nesta memoria social da Alianza Aresana, asinado por Mercedes Bieito Bouza, titulado «Mi saludo» e do que extraemos unhas palabras:
«Cabe á los aresanos la alta honra, el orgullo legítimo de haber sido los iniciadores entusiastas de ese movimiento salvador que se nota desde hace algún tiempo entre los gallegos emigrados, movimiento tendente á un fin nobilísimo que se exterioriza fundando escuelas en nuestros campos […], allí donde la negligencia de los poderes públicos ha descuidado ese deber.

Pecha esta fiestra
1910-00-00
Retrato do filántropo Jesús García Naveira, ca. 1910
Emigración Educación EmigrantesJesús García Naveira
 Ver

Transcripción da Retrato do filántropo Jesús García Naveira, ca. 1910 en 00/00/1910

Nacido en Betanzos o 11 de setembro de 1852 no seo dunha familia humilde de labradores, emigrou con apenas 18 anos a Arxentina, reclamado polo seu irmán maior, Juan María, quen, instalado no país, comezaba a ter unha posición desafogada. Os dous irmáns convertéronse en socios en diversos negocios relacionados co comercio téxtil e de importación. Jesús tamén desenvolveu unha intensa actividade financeira e na banca: foi director do Banco Español de Río da Prata, vicepresidente da Cámara Española de Bos Aires e conselleiro-delegado de varias compañías de seguros.
Xa na elite económica do país, casou con Carmen Echevarría y Olaverri, dama arxentina de orixe vasco-francesa, coa que non tivo descendencia.
Na década de 1890 regresa a España e instala a súa residencia en Madrid, aínda que fai frecuentes viaxes a Arxentina para xestionar os seus negocios. Mantén unha íntima relación co seu irmán, a quen visita a miúdo en Betanzos e con quen deseña un amplo abano de actividades filantrópicas a prol dos seus veciños e veciñas a través da creación en 1908 do Patronato Benéfico-Docente García Hermanos, co que financiaron a construción e o mantemento dun asilo e do edificio escolar do mesmo nome.
O 24 de marzo de 1912, nunha das súas viaxes a San Nicolás de los Arroyos, perde a vida vítima dun accidente de tráfico.

Pecha esta fiestra
1915-00-00
Inauguración da Escola da Tenencia, Redes, concello de Ares, 1915
Emigración Asociacións Educación Remesas Ares en Cuba: unha emigración mariñeiraAgrupación Instructiva Redes y Caamouco
 Ver

Transcripción da Inauguración da Escola da Tenencia, Redes, concello de Ares, 1915 en 00/00/1915

No ano 1912, o presidente da delegación de Caamouco, representando a Agrupación Instructiva de Redes y Caamouco da Habana, asina a compravenda do predio de dous ferrados e medio chamado A Tenencia, por un valor de 1604 pesetas. Esta entidade promotora tiña a intención de construír alí un edificio escolar que ofrecese contidos educativos novidosos aos rapaces e rapazas da zona, cos mellores materiais e nunhas óptimas condicións de aprendizaxe. En 1913 asínase o contrato de obra, que estivo a cargo de José Calvo Pérez. Finalmente, a construción da escola levouse a cabo por un valor de 18 060 pesetas.
O 8 de agosto de 1915 as aulas abriron a súas portas a 150 alumnos, e D. Eugenio Vidal e Dª Esperanza Iglesias foron os mestres encargados do ensino. O plan de estudos estaba suxeito a materias como: Lectura, Escritura, Aritmética, Historia e Xeografía, Agricultura, Xeometría, Contabilidade Mercantil, Labores etc. Ademais, recibían coñecementos de fisioloxía, astronomía ou hixiene, por petición da sociedade fundadora. A fermosa edificación alberga na actualidade a Agrupación Instrutiva de Caamouco.
Nesta imaxe aparecen os membros da delegación da sociedade promotora en Caamouco: Nicolás Noche, Francisco Bello, Antonio Bello, Daniel Villar e os mestres Esperanza Iglesias e Eugenio Vilar. Deixamos aquí un fragmento do discurso pronunciado polo secretario da Sociedad de Instrucción Redes y Caamouco, E. Busqués (publicado na sección «Baturrillos», a cargo de Joaquín N. Aramburu, no Diario de La Marina, 27 de outubro de 1917). Este extracto ilustra sentimentos, desexos e accións:
«[…] obra hermosa, que un pequeño número de hombres trabajadores —casi todos pescadores de La Habana— han sabido realizar con patriotismo y amor a la niñez, respondiendo así al noble pensamiento que hace tiempo expusieron a sus convecinos unas cuantas personas de buena voluntad.
Todos los que aquella aldea estábamos convencidos de lo deficiente o casi nula que resultaba allí la enseñanza oficial. Y al hacerse público el propósito, acudimos al llamamiento y a los pocos años de habernos constituido en sociedad, vemos realizados nuestros deseos, teniendo un edificio propio que ha costado cuatro mil duros, y sabiendo que todos los niños de la parroquia llenan las aulas, para cuyo, para cuyo sostenimiento recaudamos recursos suficientes. […] Todo esto lo hemos estado haciendo en silencio, sin alardes, sin jiras y sin bombos de prensa: simplemente contribuyendo todos los hijos de Redes y Caamouco a las colectas con lo que ha permitido la fuerza económica de cada uno».

Pecha esta fiestra
1915-00-00
Regulamento das escolas García Hermanos, Betanzos, 1915
Emigración Ensino EducaciónJesús García NaveiraJuan García Naveira
 Ver

Transcripción da Regulamento das escolas García Hermanos, Betanzos, 1915 en 00/00/1915

Ao parecer, a dirección do centro de ensino era responsabilidade de Juan García Naveira. A finalidade era aplicar un modelo educativo progresista nun contorno académico agradable e estimulante para o alumnado. Tratábase dun modelo pedagóxico que xa se viña empregando naquelas escolas que se atopaban baixo o patrocinio da Institución Libre de Ensinanza, dirixida por Giner de los Ríos.
O mestre tiña que estar ben cualificado e ter perceptible vocación, para procurar unha educación integral que atendese non só ás necesidades de instrución nos distintos contidos, senón tamén á interacción humana dentro das aulas. O regulamento que aquí se presenta establece as obrigas do persoal docente, entre as que podemos destacar:
«1.º Iniciar y proponer las mejoras y adelantos que les dicte su celo por la enseñanza.
2.º Captarse las simpatías y el cariño de sus discípulos, dispensándoles constante y solícita atención y trato afectuoso, sin menoscabo del respetuoso ascendiente moral que sobre ellos deben ejercer.
3.º No desalentar al alumno porque se equivoque en sus trabajos de cualquier orden que sean: antes bien, con la mayor afabilidad se les acostumbrará á pensar y reaccionar, dando siempre mucha importancia á cada avance, por pequeño que sea, realizado por el educando en el terreno de la investigación».
O profesorado contaba co apoio de axudantes para un mellor desempeño das súas funcións.

Pecha esta fiestra
1919-00-00
Aula de corte e confección do Plantel Concepción Arenal, A Habana, 1919
Emigración Mulleres Asociacións EducaciónCentro Galego. A Habana
 Ver

Transcripción da Aula de corte e confección do Plantel Concepción Arenal, A Habana, 1919 en 00/00/1919

Para asistir como alumno aos cursos deste centro educativo era condición necesaria ser socio do Centro Galego ou familiar dun socio. Para os varóns as clases eran gratuítas, mentres que as nenas (fillas de socios) tiñan que pagar unha pequena cantidade anual. Co tempo tamén puideron acceder os cubanos e os membros doutras colectividades.
Había unha ampla oferta de estudos que se foi estendendo co paso dos anos: de primaria ata o oitavo grao, pero tamén formación profesional (taquigrafía, mecanografía, secretariado comercial, álxebra, idiomas…) e preparación para acceder ao bacharelato. As clases podían ser pola mañá, pero tamén se favorecían as nocturnas debido a que moitos dos alumnos adultos só podían acudir despois da xornada laboral. Tampouco debemos esquecer que a Sección de Belas Artes organizaba clases de pintura, música e danza, de gran sona na cidade.
A partir de 1894 permitiuse o acceso das mulleres á formación educativa do Plantel. Aínda así, os plans de estudo eran distintos para homes e mulleres: había aulas diferenciadas por sexos e as alumnas recibían clases de ensino primario, corte e confección, bordados á máquina, labores domésticos ou secretariado, tarefas que se consideraban «máis propias do seu sexo».

Pecha esta fiestra
1920-00-00
Regulamento social da Agrupación Instructiva Redes y Caamouco, A Habana, 1920
Emigración Asociacións Educación Ares en Cuba: unha emigración mariñeiraAgrupación Instructiva Redes y Caamouco
 Ver

Transcripción da Regulamento social da Agrupación Instructiva Redes y Caamouco, A Habana, 1920 en 00/00/1920

Desde principios do século XX a creación dun movemento cultural activo, por parte dos emigrantes galegos residentes en América, viuse materializada a través da fundación de sociedades de instrución. O fin era común a todas elas: a construción dun espazo educativo no que as novas xeracións tivesen acceso gratuíto aos coñecementos que lles permitisen alcanzar a máxima autonomía posible, cun espírito de liberdade, tolerancia e entrega ao traballo.
A Agrupación Instructiva Redes y Caamouco foi constituída en 1911 por un grupo de veciños de San Vicente de Caamouco residentes na Habana. Este regulamento social, aínda que non é o primeiro, mantén no seu artigo 1 a necesidade de «fomentar y propagar gratuitamente la enseñanza entre los habitantes de Caamouco, Prov. de la Coruña (España) y las Parroquias colindantes, estableciendo las Escuelas de Instrucción y dirección inmediata de una Delegación que al efecto se establecerá en la citada Parroquia de Caamouco». Tamén expón minuciosamente as funcións, obrigacións e dereitos da directiva, dos socios, da delegación de Caamouco, do profesorado e do alumnado.
Os alumnos e alumnas da Escola da Tenencia eran conscientes do que fixeron os seus veciños emigrantes en Cuba polo seu futuro. Foi este o caso de Leopoldo Blanco, natural de Caamouco e nacido en 1908, quen comentou nunha entrevista realizada por Xosé Neira Vilas: «Vir dar a tan lonxe, se cadra para non volver, véndose en figuras cada día para ir vivindo, a cobadazos con todo, e enriba adicarse a xuntar, centavo a centavo, para facer unha escola na aldea de orixe, é cousa de mérito».

Pecha esta fiestra
1920-11-30
Recinto escolar do Círculo Habanero de La Devesa, Ribadeo
Emigración Asociacións Educación RemesasCírculo Habanero de la Devesa, sociedad de instrucción y recreo
 Ver

Transcripción da Recinto escolar do Círculo Habanero de La Devesa, Ribadeo en 30/11/1920

O 3 de xullo de 1921 constitúese a asociación Círculo Habanero, Comisión Administrativa de La Devesa, na parroquia de Santalla da Devesa (Ribadeo). Entre os seus fins estaba: «Administrar dicho círculo bajo los dos puntos que abraza —instrucción y recreo— debiendo dedicar su mayor atención al funcionamiento de las escuelas con sujección al reglamanto que para su régimen formula y aprueba la Junta Directiva». Este acordo aparece reflectido no regulamento xeral da Sociedad de Instrucción y Recreo Círculo de La Devesa, fundada en 1911 e domiciliada na Habana, baixo a presidencia de José Acevedo Martínez.
Nesta imaxe pódese apreciar o alzado da fachada anterior do Círculo de La Devesa, asinado na Habana polo aparellador Domingo Baños Fernández con data 30 de novembro de 1920. O edificio foi inaugurado un ano máis tarde para funcionar como escola de ensino primario e centro cívico. Chama a atención o uso polivalente que tiña esta edificación pois tamén ofrecía servizos de biblioteca, casino e sala de reunións. No seu frontón triangular figura o nome da sociedade promotora «Círculo Habanero de La Devesa. Sociedad de Instrucción y Recreo». Na actualidade o edificio está rehabilitado e funciona como centro sociocultural.

Pecha esta fiestra
1923-00-00
Andrea López Chao, unha mestra galega en Cuba a prol da educación e do progreso das mulleres
Emigración Mulleres Educación Memoria e voces femininas da diáspora galegaAndrea López ChaoCentro Galego. A Habana
 Ver

Transcripción da Andrea López Chao, unha mestra galega en Cuba a prol da educación e do progreso das mulleres en 00/00/1923

Pouco se sabe da vida de Andrea López Chao, emigrante na illa de Cuba. Mais ela non foi unha de tantas mulleres sen estudos nin formación que na primeira década do século XX marcharon alén mar para traballar no servizo doméstico. A través da prensa temos noticia do seu labor como docente no Plantel Concepción Arenal do Centro Galego da Habana, do que chegou a ser directora. Moi integrada na colectividade galega, ocupou o cargo de vicepresidenta da sociedade Hijas de Galicia, entidade centrada na protección e coidado da muller emigrante.
Ademais colaborou activamente no movemento feminista cubano. En 1923 participou, en representación desta entidade, no I Congreso Nacional de Mulleres. Nel interveu cunha conferencia en que defendía o papel da muller como parte fundamental da familia e como elemento esencial para a educación dos fillos, futuros cidadáns; unha idea progresista para a época pois recoñecía o papel da muller na sociedade: “En una palabra, la familia, y en su seno la mujer, es la destinada a educar la generación que crece para honra, defensa y engrandecimiento de la Patria”.

Pecha esta fiestra
1925-00-00
Acto de colocación da primeira pedra na segunda fase construtiva do recinto escolar Pedro Murias, 1925
Emigración Educación RemesasPedro Murias Rodríguez
 Ver

Transcripción da Acto de colocación da primeira pedra na segunda fase construtiva do recinto escolar Pedro Murias, 1925 en 00/00/1925

A grandiosidade do proxecto provocou que a construción dos edificios se levase a cabo en dúas fases. Unha vez rematado o edificio principal, en 1925 comezan as obras doutras edificacións destinadas a almacéns, palleiras, cortes para o gando, vivendas do persoal, talleres e incluso unha estación meteorolóxica.
Para o acto de colocación da primeira pedra desta segunda fase organízase un acto público ao que asisten autoridades e persoeiros vinculados coa emigración en Cuba. Entre eles destaca a presenza de Francisco Pego Pita, indiano natural de Ortigueira, presidente do Centro Galego da Habana e que como tal presidía a xunta de patróns da fundación, como deixara escrito Pedro Murias.

Pecha esta fiestra
1932-00-00
Inauguración do curso escolar na casa-escola de Pasarela en Vimianzo, 1932
Emigración Educación RemesasEnrique Labarta PoseAsociación Benéfica y Cultural del Partido Judicial de Corcubión
 Ver

Transcripción da Inauguración do curso escolar na casa-escola de Pasarela en Vimianzo, 1932 en 00/00/1932

Nos seus primeiros estatutos aparece como unha das súas principais prioridades «procurar la creación de escuelas de instrucción primaria, industriales y de artes y oficios, tendiendo al mejoramiento de las existentes, creando premios y estimulando todo aquello que este comprendiendo en el orden cultural […]».
Como vemos, para a sociedade, a educación dos seus veciños e veciñas é esencial para o progreso da terra natal. En xuño de 1929 apróbase a creación de centros escolares en todos os concellos do distrito xudicial de Corcubión e realízase un sorteo para decidir a orde na construción dos edificios. O delegado da Sociedade en Galicia, Juan Díaz Fernández, escollía o lugar onde se edificarían, seguindo os criterios de necesidade e acceso do maior número de alumnado posible.
No concello de Vimianzo foi Pasarela o lugar elixido. Alí foi inaugurada esta escola en 1931 co nome do escritor e poeta de Baio Enrique Labarta Pose como homenaxe. Moitos dos seus poemas aparecen publicados en Alborada, o seu voceiro social.

Pecha esta fiestra
1957-00-00
Inauguración do II Curso de Iniciación Cultural Galega organizado pola Asociación Gallega de Universitarios, Escritores y Artistas (AGUEA), Bos Aires, 1957
Emigración Asociacións EducaciónAsociación Gallega de Universitarios, Escritores y Artistas (AGUEA)
 Ver

Transcripción da Inauguración do II Curso de Iniciación Cultural Galega organizado pola Asociación Gallega de Universitarios, Escritores y Artistas (AGUEA), Bos Aires, 1957 en 00/00/1957

Baixo o título de «Actividad cultural. Los cursos de “AGUEA”» podemos ler na revista Galicia Emigrante unha recensión da inauguración do curso de cultura galega que organiza a Asociación Gallega de Universitarios, Escritores y Artistas. Esta sociedade foi fundada en Bos Aires o 22 de xuño de 1956 por un grupo de intelectuais galegos de gran prestixio no seo da colectividade emigrada, entre os que se atopaban Antonio Baltar —quen foi o seu primeiro presidente—, Eduardo Blanco-Amor, Xosé Núñez Búa, Emilio Pita, Xavier Bóveda, Rafael Dieste, Luís Seoane ou Ramón de Valenzuela.
Tiña como finalidade principal a difusión e defensa da cultura galega na capital arxentina, tal como se especifica no seu regulamento: «promover o estudo, desenvolvemento, perfeccionamento e exercicio do idioma galego [e difundir] obras de todo autor que signifiquen unha exaltación para Galicia ou un enriquecemento do seu acervo cultural ou das súas posibilidades vitais». Xa no seu primeiro ano organizou un Curso de Iniciación Cultural Galega, con clases de xeografía, historia, lingua e literatura galegas, impartidas en galego por Eduardo Blanco-Amor, Alberto Vilanova e Ramón de Valenzuela, e que contaron cunha grande asistencia de alumnado das novas xeracións.

Pecha esta fiestra
1965-00-00
Felicitación de Nadal de Juventud de Cecebre aos galegos de Nova York, 1965
Emigración Educación RemesasCasa de Galicia de Unidad Gallega ( Nova York )Juventud de Cecebre
 Ver

Transcripción da Felicitación de Nadal de Juventud de Cecebre aos galegos de Nova York, 1965 en 00/00/1965

Cambre e os concellos limítrofes de Sada, Oleiros e Bergondo da costa coruñesa foron focos salientables da emigración galega cara aos Estados Unidos; de aí pódese explicar a chegada dun importante número de veciños da parroquia de Cecebre á cidade dos rañaceos.
Nesta felicitación o grupo escolar Juventud de Cecebre deixa constancia do seu agradecemento pola axuda e colaboración dos socios e socias da Casa de Galicia de Unidad Gallega para o mantemento do seu colexio fundado polos emigrantes da súa parroquia en Nova York.
En 1918, un grupo de mozos naturais desta parroquia, liderados por José García Gómez e José Barral Méndez, fundaron unha sociedade recreativa co nome de La Juventud de Cecebre. A súa finalidade era construír un edificio social recreativo con biblioteca e sala de primeiros auxilios. Aos poucos meses, piden axuda económica aos veciños que estaban emigrados en Nova York. Como resposta a esta petición creouse o 1 de xaneiro de 1919 en Nova York a Sociedad de Instrucción y Recreo La Juventud de Cecebre, co obxectivo de recadar fondos para construír un edificio social na súa terra natal, no que funcionase unha escola de ensino primario para todos os nenos e nenas da bisbarra.
O 8 de outubro de 1922 inaugúrase o edificio social, pero non será ata 1929 cando comecen as aulas na escola de carácter mixto, situada nas dependencias do primeiro andar.

Pecha esta fiestra
1988-12-28
ENTREVISTA A FERNANDO GONZALEZ LAXE SOBRE POLITICA
Economía Emigración Entrevista Pesca Política EducaciónFernando González LaxeXose Luís Blanco CampañaArquivo Sonoro de Galicia (CCG)Xunta de GaliciaRadio Nacional de España
2006-00-00
Monumento dedicado a D. Pedro Murias situado na entrada do recinto escolar, ca. 1930
Emigración Educación RemesasPedro Murias Rodríguez
 Ver

Transcripción da Monumento dedicado a D. Pedro Murias situado na entrada do recinto escolar, ca. 1930 en 00/00/2006

En 1929 remátase a construción de todos os edificios que forman a escola agrícola fundada polo filántropo. Como homenaxe e recoñecemento, a xunta de patróns mandou erixir este monumento que lembra a figura do indiano. Na placa pódese ler «La Junta de Patronos de esta escuela radicada en La Habana ha levantado este monumento en honor a la memoria de su fundador Don Pedro Murias y Rodríguez».
O seu desexo de figurar na memoria colectiva dos seus paisanos converteuse nunha realidade e o seu labor benéfico era enxalzado non só na comarca de Ribadeo, senón en toda Galicia. A prensa do momento destaca esta magnífica obra educativa e loa a figura do filántropo Pedro Murias xunto cos legados dos irmáns García Naveira en Betanzos, o ceense Fernando Blanco de Lema ou o verinés García Barbón, entre outros indianos acaso menos coñecidos, que tanto ben fixeron polo progreso da nosa terra.

Pecha esta fiestra
2006-00-00
Vista xeral das instalacións da Escola Agrícola Pedro Murias no século XXI
Emigración Educación Remesas
 Ver

Transcripción da Vista xeral das instalacións da Escola Agrícola Pedro Murias no século XXI en 00/00/2006

A única condición que puxo Pedro Murias para a súa fundación filantrópica foi que debía estar radicada na parroquia da Devesa. A compra deste extenso predio tivo lugar entre 1916 e 1924, período en que a fundación mercou no lugar de Vilaframil unhas 65 parcelas de preto de 15 hectáreas, formado por monte baixo, prados, terreos de labradío e secaño etc. Levou tempo acondicionar os terreos para uso agrícola e gandeiro e para a construción das numerosas dependencias pois houbo que sanear as zonas pantanosas, construír camiños, cavar e repoboar o monte, demoler lindes, instalar mecanismos de regadío... En 1929 o recinto estivo rematado.
O obxectivo principal da escola era impartir ensinanza aos nenos da parroquia e contribuír á difusión das melloras agrícolas e gandeiras entre os labregos da comarca. Labor que continúa hoxe en día. Tras a rehabilitación levada a cabo pola Xunta de Galicia, dispón de terreo para prácticas, aula de lácteos, invernadoiros, alpendre de maquinaria, naves para gando vacún e para instalacións agrarias, talleres, residencia, comedor, laboratorio, sala de informática, biblioteca etc. Os e as alumnas de ciclo medio reciben aulas teóricas e realizan prácticas en empresas do sector agroforestal da comarca. O obxectivo prioritario é animar as novas xeracións a apostar polo rural galego para favorecer o relevo xeracional e a modernización do sector.

Pecha esta fiestra
2006-00-00
O legado de Pedro Murias na actualidade
Emigración Educación Remesas
 Ver

Transcripción da O legado de Pedro Murias na actualidade en 00/00/2006

Tras un longo declive en que o centro educativo chegou a pecharse e as instalacións e os terreos quedaron practicamente abandonados, en 1993 a Xunta de Galicia retoma o proxecto de Pedro Murias. Comeza ese ano a rehabilitación das instalacións e apróbase a creación dun centro de formación profesional dedicado á formación e experimentación agroforestal para que os e as estudantes galegas coñezan de primeira man as novidades do sector e contribúan á modernización e progreso do rural galego. Por suposto, este centro mantén o nome do indiano iniciador do proxecto a comezos do pasado século. Galicia e a comarca da Mariña honran a este filántropo a través da continuidade da súa obra. Cen anos despois, o nome de Pedro Murias permanece na memoria colectiva como un referente nos estudos agrarios de Galicia.

Pecha esta fiestra
2007-00-00
A primeira escola fundada pola ABC na aldea muxiá de Nemiña, 2007
Emigración Educación RemesasManuel Areas BlancoAsociación Benéfica y Cultural del Partido Judicial de Corcubión
 Ver

Transcripción da A primeira escola fundada pola ABC na aldea muxiá de Nemiña, 2007 en 00/00/2007

No ano 1929 a entidade inicia o seu proxecto educativo coa decisión de construír nunha primeira fase catro escolas nos concellos de Muxía, Vimianzo, Fisterra e Cee. O primeiro centro escolar en ser rematado estaba en Nemiña.
As catro casas-escolas que constrúe son moi semellantes arquitectonicamente: edificios dunha soa planta dividida en dúas partes: unha era a escola propiamente dita e a outra era a vivenda do/a mestre/a. Para conseguir luminosidade e ventilación natural a fachada principal está cuberta de grandes fiestras, sen elementos decorativos agás unha placa conmemorativa co nome da escola, o número da orde de construción e o nome da sociedade.
Esta escola levaba o nome de Manuel Areas Blanco, en memoria dun dos socios fundadores da ABC que ocupou varios cargos directivos. Natural de Lires (Cee), morreu en 1928 e deixou unha fonda pegada nos seus conterráneos.

Pecha esta fiestra
2008-00-00
O edificio escolar da vila de Ares construído polos seus emigrantes, 2008
Arquitectura Emigración Asociacións Educación Remesas Ares en Cuba: unha emigración mariñeiraAlianza Aresana de Instrucción
 Ver

Transcripción da O edificio escolar da vila de Ares construído polos seus emigrantes, 2008 en 00/00/2008

Este magnífico edificio é o mellor símbolo para lembrar a todos os seus emigrantes e todo o ben que estes fixeron para o progreso e modernización dos seus veciños e veciñas. A edificación ten unha clara inspiración indiana, cunha rica decoración que lle proporciona uniformidade ao conxunto pese a ter varias fases na súa construción. Tal como podemos ler na memoria social da Alianza Aresana de 1908, decídese «construir el aula de los niños, la más urgente para trasladar a ella a los alumnos que se encuentran ya escolarizados, en la segunda el aula de las niñas y en la tercera el módulo de unión entre ambas. Esta subdivisión del proyecto se debe a que la disponibilidad económica actual no permite abordar el total de la obra. [...] El importe de la obra realizada asciende a 7773 pesetas, en las que se incluye mobiliario y material escolar».
As escolas Alianza Aresana foron inauguradas o 15 de novembro de 1908 como centro de ensino primario para os nenos da vila. Hoxe en día os aresáns e aresás poden gozar do edificio que funciona como centro sociocultural que leva como homenaxe o nome dos seus promotores.

Pecha esta fiestra
2009-00-00
A casa-escola de Estorde (Cee) rehabilitada, 2009
Emigración Educación RemesasMarcial GonzálezAsociación Benéfica y Cultural del Partido Judicial de Corcubión
 Ver

Transcripción da A casa-escola de Estorde (Cee) rehabilitada, 2009 en 00/00/2009

A elección de Estorde para construír a escola vén precedida de polémica, pois desde a corporación preferíase outra localización. A doazón de 1000 pesos e da madeira necesaria para a súa construción por parte de Marcial González, directivo da ABC e natural desta aldea, fixo que a sociedade optase por este lugar. A escola inaugurouse en 1931 e na fachada principal aínda se conserva unha placa de mármore na que podemos ler «ESCUELA MARCIAL GONZÁLEZ, Nº 4 DE LA "ABC DEL PARTIDO DE CORCUBIÓN" DE BUENOS AIRES». Funcionou como aula de primaria ata os anos 80, cando a falta de alumnado provocou o seu peche. En 2006, o Concello de Cee promoveu a súa rehabilitación e a do seu recinto.
Sempre prevaleceu o desexo da asociación de contribuír a desterrar o analfabetismo na Costa da Morte, polo que primaban as condicións hixiénicas e pedagóxicas sobre a arquitectura dos edificios. Ademais do capital necesario para mercar os soares e construír o edificio, a sociedade doaba parte do mobiliario e o material escolar; a veciñanza colaboraba co seu traballo e coa achega dos materiais necesarios. Os concellos, usufrutuarios dos edificios, eran os encargados de contratar os mestres.

Pecha esta fiestra
2009-00-00
Un magnífico edificio para as escolas municipais Jesús García Naveira, 2009
Emigración Ensino Educación PedagoxíaJesús García Naveira
 Ver

Transcripción da Un magnífico edificio para as escolas municipais Jesús García Naveira, 2009 en 00/00/2009

No testamento de Jesús García Naveira aparece especificado o legado de 50 000 pesetas para a construción dun novo edificio educativo para a vila. Debía ser unha escola municipal de ensino primario para os nenos e nenas da localidade. A única condición para construíla era a cesión por parte do Concello do soar no Picardel, preto da igrexa de San Francisco.
Axiña se inician os trámites para levar a cabo os desexos do filántropo, quen foi declarado fillo predilecto de Betanzos. O deseño do edificio encargouse ao recoñecido arquitecto coruñés Rafael González Villar. O 17 de agosto de 1917 colocouse a primeira pedra nun acto con grande asistencia popular. Un ano máis tarde foi inaugurado e funcionou durante boa parte do século XX como centro de primeira ensinanza para moitos dos nenos e nenas do municipio, complementando a función docente da outra escola creada polos dous irmáns García Naveira. Hoxe en día continúa con esa función instrutiva que tanto promoveu este indiano.
Para coñecer as características arquitectónicas do edificio pódese consultar a páxina web As Escolas da Emigración do CCG. Hoxe en día, tras unha restauración, continúa a ser un dos edificios máis fermosos da vila betanceira.

Pecha esta fiestra
2012-00-00
Alumnado do Instituto Argentino-Gallego Santiago Apóstol, Bos Aires, 2012
Emigración EducaciónCentro Galicia. Bos Aires
 Ver

Transcripción da Alumnado do Instituto Argentino-Gallego Santiago Apóstol, Bos Aires, 2012 en 00/00/2012

O Instituto Argentigo-Gallego Santiago Apóstol é o primeiro centro educativo galego oficial creado fóra de Galicia. Fundouse en 1998 e localízase no barrio de Once da capital bonaerense. A construción do edificio levouse a cabo en distintas fases, pois as súas infraestruturas fóronse ampliando ano tras ano, o que non impediu o seu funcionamento xa desde o principio, co desenvolvemento das clases nos primeiros graos de educación infantil e primaria. No ano 2005 tivo lugar o comezo do nivel secundario, co que se mantivo o propósito de desenvolver un proxecto educativo bicultural en todos os niveis de ensino. Cada ano, a promoción das rapazas e rapaces egresados do instituto realiza unha viaxe a Galicia para coñecela e materializar os coñecementos adquiridos sobre ela ao longo dos seus anos de estudo no instituto. Visitan institucións públicas e os concellos galegos de procedencia de cada un dos homenaxeados no Día das Letras Galegas, entre outras actividades culturais e recreativas que fan da súa estadía unha experiencia inesquecible.

Pecha esta fiestra
2019-00-00
Acto de homenaxe á ABC del Partido de Corcubión na escola de Suarriba, en Fisterra, 2019
Emigración Educación RemesasAsociación Benéfica y Cultural del Partido Judicial de Corcubión
 Ver

Transcripción da Acto de homenaxe á ABC del Partido de Corcubión na escola de Suarriba, en Fisterra, 2019 en 00/00/2019

O meritorio labor do Concello de Fisterra pola rehabilitación da casa-escola de Suarriba, construída en 1930, viuse coroado por un acto de recoñecemento á entidade arxentina coa recuperación e colocación da antiga placa de mármore que tiña a escola e que se perdera. Así, agora na fachada principal do antigo centro educativo podemos ler, como outrora, «“ESCUELA JUAN DÍAZ FERNÁNDEZ”, Nº 3, DE LA “ABC DEL PARTIDO DE CORCUBIÓN” DE BUENOS AIRES».
Cando se inaugurou, a escola chamouse así en homenaxe e recoñecemento ao gran labor do delegado da ABC en Galicia Juan Díaz Fernández. Mestre nacional e pai dun dos seus directivos, Antonio Díaz Novo, realizou todas as xestións precisas cos veciños e cos municipios para a construción das escolas proxectadas desde Arxentina.
Este emotivo acto contou coa presenza do presidente actual da ABC, Carlos O. Ameijeiras, varios socios e socias que viaxaron desde Arxentina para asistir ao evento, autoridades de varios dos concellos vinculados coa entidade e da Xunta de Galicia e veciñanza.

Pecha esta fiestra
2019-00-00
Edificio do Plantel Concepción Arenal, o centro educativo das e dos galegos asentados na Habana, 2019
Emigración Asociacións Educación Acción socioculturalCentro Galego. A Habana
 Ver

Transcripción da Edificio do Plantel Concepción Arenal, o centro educativo das e dos galegos asentados na Habana, 2019 en 00/00/2019

Na actualidade este edificio continúa a ser un referente no sistema educativo cubano como centro de estudo de numerosas xeracións de nenos e nenas cubanas. O actual Plantel Escolar Concepción Arenal segue levando o nome que lle deran os seus creadores, os emigrantes galegos instalados na illa de Cuba. Isto debe ser un orgullo para Galicia como un símbolo das iniciativas dos nosos paisanos alén mar a prol da cultura e da educación.
O 23 de novembro de 1879 un grupo de persoeiros galegos residentes na Habana fundou o Centro Galego da Habana, Sociedad de Instrucción y Recreo, unha das asociacións da emigración galega máis senlleiras. A comezos de 1880 a directiva aluga como sede social este edificio situado na rúa Prado esquina Dragones, inmoble que pasaría a ser da súa propiedade uns anos despois. Axiña instala unhas aulas no primeiro piso, nas que se imparten cursos nocturnos de alfabetización para os socios e diúrnos para os seus fillos. En 1907 o Centro Galego comeza a construír na rúa Prado un magnífico palacio —inaugurado como sede social en 1914— e, co obxecto de que todos os servizos académicos estean reunidos nun mesmo edificio, aproba reformar a súa antiga sede para instalar alí un gran centro educativo, o Plantel Concepción Arenal, denominación aprobada na asemblea de socios do 16 de decembro de 1914 como homenaxe á gran xurista e pensadora galega, autora —entre outras obras— de La instrucción del pueblo (1878).

Pecha esta fiestra
2023-06-00
Número especial dedicado a Andrea López Chao
Emigración Mulleres Educación Acción políticaAndrea López Chao
TERMOS CLAVE DO FONDO Persoas: Bobo, Marta;  Cabeza de León, Salvador;  Cabanas, Constantino;  Murias Rodríguez, Pedro;  Blanco Santiago, Carlos;  Cañas, Pilar;  Cela, Camilo José;  Peña, Marina de la;  García Naveira, Jesús;  Rico Verea, Manuel;  Agra Romero, María Xosé;  Formoso, David;  Garcia, Xose Manuel;  Tena, José Luis de;  Pajares, Carlos;  Garrido, Fernando;  López Chao, Andrea;  Soto Alvariño, Elena;  Prieto Lois, Jose Ignacio;  Mosquera, Fina;  Nuñez Centella, Ramon;  Regueiro Varela, Benito;  Tudela, Mariano;  Fernandez Obanza, Guillermo;  Garcia Bonhome, Emilio;  Suarez-Vence, Javier;  Armesto Barbeito, Xosé Luís;  Lopez Cepero, Manolo;  Mosquera, Josefina;  Piñeiro, Ramón;  Suarez Nuñez, Jose Maria;  Lorenzo Vázquez, Ramón;  Novoa, Emilia;  Rodriguez, Julio;  Lizancos, Plácido;  Lago Pita, Pablo;  Ramos Garcia, Fernando;  Rios Fernandez, Miguel Angel;  Rivas, Santiago;  Sánchez Arévalo, José;  Folgueira Portela, Mariña;  Ferreiro, Marian;  Gay, Jose Antonio;  Carballo Calero, Ricardo;  DoCampo, Xavier P.;  Outeiriño, Manuel;  Marquez, Fernando;  Rial, Antonio;  Rajoy, Mariano;  Lapa, Manuel Rodrigues;  Temáticas: Mulleres;  “cartografías” do Álbum de mulleres;  deportes;  Historias de ida e volta;  política;  Fondos de Radio Nacional de España en Galicia;  emigración;  remesas;  Álbum de Galicia;  asociacións;  emigrantes;  literatura;  dereito;  A pegada indiana na Mariña lucense;  O indiano Pedro Murias e o seu legado na Devesa;  entrevista;  Galego;  Ares en Cuba: unha emigración mariñeira;  universidade;  cultura;  pedagoxía;  Fondo: Arquivo da Fundación Pública Galega Camilo José Cela;  O labor filantrópico dos irmáns García Naveira en Betanzos ;  infancia;  historia;  vídeo;  Proxector;  Universitario;  100º Aniversario da ABC del Partido de Corcubión;  ensino;  A pegada educativa da emigración galega en América;  sanidade;  Secundario;  ciencias da educación;  xustiza;  Mulleres no Álbum de Galicia;  filosofía;  feminismo;  Lingua. Literatura;  economía;  pesca;  etnografía;  tradición;  antropoloxía;  agricultura;  sucesos;  Ministerio de Educación y Cultura. España;  Educación. Pensamento. Sociedade;  Fondo: Ramón Piñeiro na Fundación Penzol;  Colección: Manuel Rodrigues Lapa con Ramón Piñeiro; 

Warning: Unknown: 2 result set(s) not freed. Use mysql_free_result to free result sets which were requested using mysql_query() in Unknown on line 0