FONDOS DOCUMENTAIS

Persoa: Juan García Naveira

  1. Inicio
  2. Fondos documentais
  4. Persoa: Juan García Naveira

Persoa: Juan García Naveira [14]

Data Material Ver
Data Material Ver
Figuras representativas dunha vila: os irmáns García Naveira, Betanzos
Emigración Ensino Educación Emigrantes RemesasJesús García NaveiraJuan García Naveira
 Ver

Transcripción da Figuras representativas dunha vila: os irmáns García Naveira, Betanzos

En 1983 trasládase a escultura marmórea dos filántropos García Naveira ata a praza que leva o seu nome, con motivo do cincuentenario do falecemento de Juan. Trátase dunha estatua que estaba situada orixinalmente na parte baixa do parque do Pasatempo. A escultura representa a Jesús sinalando os edificios do asilo e as escolas creadas por ambos os benfeitores, mentres que Juan escoita polo auricular dun teléfono. Sospéitase que a realización do monumento correu a cargo da Federación de Sociedades Obreiras de Betanzos (agricultores, canteiros e carpinteiros, entre outros oficios), en sinal de agradecemento aos irmáns García Naveira, e tamén que foi unha obra encargada ao artista S. Sbricoli.

Pecha esta fiestra
Para pasear e aprender: o paseo dos Emperadores Romanos no Pasatempo
EmigraciónJuan García Naveira
 Ver

Transcripción da Para pasear e aprender: o paseo dos Emperadores Romanos no Pasatempo

Este parque enciclopédico, en palabras de Luís Seoane, é un orixinal conxunto de arquitectura, escultura, cerámica e xardinaría, con diversidade de materiais empregados na súa construción: mármore, cemento, pedra, conchas, azulexos, vexetación etc. Destacan no conxunto as numerosas fontes e estanques e mais os grupos escultóricos de gran factura. Incluso chegou a ter un pequeno zoolóxico con especies exóticas.
Unha vez traspasada a entrada, podíase pasear por unha especie de avenida na que estaban distribuídos doce bustos feitos en mármore de Carrara que representaban unha ducia de emperadores romanos. Neste paseo axardinado podíase atopar a Xulio César, Augusto, Calígula, Claudio, Vespasiano, Traxano, Tito, Caracalla ou Hadriano. A idea tomouna Juan García Naveira, durante unha viaxe por Italia, no Museo do Capitolio de Roma. Con estas copias intenta reproducir toda a historia do Imperio Romano para que os seus paisanos, sen posibilidade de viaxar, puidesen gozar delas. A función pedagóxica e recreativa é clara: sábese que o alumnado das escolas creadas polos irmáns García Naveira visitaba a miúdo as instalacións do parque e que os mestres organizaban clases (de xeografía, de historia natural, de relixión, de historia…) sobre os elementos deste. Os visitantes admiraban así obras que nunca terían oportunidade de coñecer in situ as pirámides exipcias, a canle de Panamá, cadros reproducidos da historia americana, bustos de emperadores ou de papas…

Pecha esta fiestra
O Parque do Pasatempo de Betanzos, máis que un capricho indiano
Emigración EmigrantesJuan García Naveira
 Ver

Transcripción da O Parque do Pasatempo de Betanzos, máis que un capricho indiano

A curiosidade e o afán de sabedoría leva os irmáns García Naveira a viaxar por varios países. Acompañados de Rogelio Borondo, bo amigo betanceiro, viaxan a lugares emblemáticos e estimulantes, onde coñecen parte da súa historia, arte, cultura, natureza e industria. Os tres amigos, nun periplo de dous meses de duración, visitan Francia, Suíza e Italia. Borondo escribe a obra titulada
Memorias de un viaje improvisado (1900), que recolle a crónica dos lugares visitados.
Temos aquí unha vista parcial do coñecido como Estanque do Retiro, de case setecentos metros cadrados e cinco metros de profundidade. O seu nome alude ao de Madrid. Está repleto de cunchas de variada procedencia, froito da afección de coleccionista de Juan García Naveira, quen durante as súas viaxes se encargaba de reunir unha inxente cantidade delas. O estanque ten unha forma elíptica e do centro emerxe unha illa que contén un templete ecléctico, debaixo do cal se pode apreciar unha fonte na que dúas ninfas baleiran a auga dos seus cántaros. Cada elemento ten similitude e parece unha reprodución dun homólogo noutros países. Figuras como a dun tritón e unha serea asoman abeirando o templete. Os visitantes podían apreciar cada elemento con atención desde o banco que limita o perímetro da illa e que conta cunha ornamentación peculiar, entre a que destacan elementos como a Torre de Hércules ou un par de indíxenas remando na súa embarcación.

Pecha esta fiestra
O Parque do Pasatempo de Betanzos ante novos tempos e merecidas oportunidades
Emigración EmigrantesJuan García Naveira
 Ver

Transcripción da O Parque do Pasatempo de Betanzos ante novos tempos e merecidas oportunidades

A construción do Parque do Pasatempo comezou en 1893 e contaba nada menos que con nove hectáreas de superficie para desenvolver un soño multipropósito. Non se trataba só dun espazo para acadar o enxalzamento perpetuo da figura de Juan García Naveira e da súa familia, senón de transmitir coñecemento a partir das experiencias vividas tras percorrer países de medio mundo, ensinanzas plasmadas en cada recanto do elaborado recinto para o deleite dos seus visitantes. O Pasatempo resultou, sen dúbida, un recurso pedagóxico inherente ás escolas fundadas polos irmáns García Naveira, sen parangón en España. A súa decadencia comezou coa morte de Juan García Naveira en 1933. Desde entón, nada quixo ser tan grande para quedar tan pequeno.
Varios historiadores afirman que existe a posibilidade de que o parque se convertese nun campo de concentración de prisioneiros republicanos de Betanzos durante a Guerra Civil. Unha vez rematada a guerra, o parque enciclopédico foi sometido ao esquecemento. En 1986 pasou a ser propiedade do Concello de Betanzos, o que, nun principio, non garantiu a súa rehabilitación e posta en valor, senón a utilización de varios espazos para funcións alleas ás orixinais e a desaparición de varias infraestruturas presentes nese tesouro recreativo. Nos anos noventa habilitouse para o uso público e comezou a construción dun auditorio ao aire libre. En 2017 o Concello solicitou á Xunta de Galicia que O Pasatempo se declarase ben de interese cultural, petición que se resolveu favorablemente tres anos despois, mediante o Decreto 23/2020, do 6 de febreiro, polo que se declara ben de interese cultural o Parque do Pasatempo de Betanzos (A Coruña).

Pecha esta fiestra
1902-08-17
Lavadoiro público das Cascas, servizo e socialización das mulleres brigantinas (inaugurado o 17 de agosto de 1902)
EmigraciónJesús García NaveiraJuan García Naveira
 Ver

Transcripción da Lavadoiro público das Cascas, servizo e socialización das mulleres brigantinas (inaugurado o 17 de agosto de 1902) en 17/08/1902

Outra das numerosas obras filantrópicas dos irmáns García Naveira foi a construción do lavadoiro das Cascas, edificado na beira do río Mendo. Na actualidade aínda se pode intuír a fermosura desta infraestrutura, de grande utilidade para os habitantes do Betanzos da época:
«Hoy se hizo la entrega oficial del lavadero construido á expensas de los filántropos hijos de Betanzos D. Jesús y D. Juan García Naveira. El edificio es hermoso y está muy bien distribuido. Ha costado 70 000 pesetas. Todo el vecindario de Betanzos y los forasteros que aquí se encuentran acudieron al acto de entrega y bendición del edificio. También acudió el Ayuntamiento, entre mazas, las Sociedades agremiadas y el clero con cruz alzada. D. Jesús García Naveira manifestó que entregaba el edificio al Ayuntamiento a beneficio de las clases desheredadas, creyendo que se llenaba un vacío que se sentía en la ciudad. El alcalde contestó agradeciendo tan importante donativo. El capellán do honor D. Santiago Guerrero, dedicó también al acto elocuentes frases. Como madrina asistió la distinguida esposa del Sr. Linares Astray. Terminado el acto se formó la comitiva que acompañó á la señora de Linares é hijos y á doña Emilia Pardo Bazán, hasta el magnífico hotel que los Sres. Naveira poseen en la plaza de Ariones. Esta noche se celebrarán animados bailes en las sociedades de recreo. Mañana se verificará la gira a Caneiros». Extracto da autoría de Faginas.

Pecha esta fiestra
1915-00-00
O filántropo betanceiro Juan María García Naveira nunha visita ao asilo de anciáns, ca. 1915
Emigración EmigrantesJuan García Naveira
 Ver

Transcripción da O filántropo betanceiro Juan María García Naveira nunha visita ao asilo de anciáns, ca. 1915 en 00/00/1915

Os Estatutos de la Fundación Benéfica Asilo García Hermanos y Escuela García Hermanos publicados en 1908, recollen os requisitos para a admisión de usuarios do asilo, que sería rexido preferentemente polas Hermanitas de Ancianos Desamparados ou outra comunidade homóloga:
«1.º Parientes de los fundadores hasta décimo grado
2.º Naturales de la ciudad de Betanzos
3.º Naturales de cualquiera otro pueblo del partico judicial
Los dementes, los que padezcan enfermedad contagiosa ó repugnante y los que tengan vicios notorios, no serán admitidos en el Asilo».

Pecha esta fiestra
1915-00-00
Regulamento das escolas García Hermanos, Betanzos, 1915
Emigración Ensino EducaciónJesús García NaveiraJuan García Naveira
 Ver

Transcripción da Regulamento das escolas García Hermanos, Betanzos, 1915 en 00/00/1915

Ao parecer, a dirección do centro de ensino era responsabilidade de Juan García Naveira. A finalidade era aplicar un modelo educativo progresista nun contorno académico agradable e estimulante para o alumnado. Tratábase dun modelo pedagóxico que xa se viña empregando naquelas escolas que se atopaban baixo o patrocinio da Institución Libre de Ensinanza, dirixida por Giner de los Ríos.
O mestre tiña que estar ben cualificado e ter perceptible vocación, para procurar unha educación integral que atendese non só ás necesidades de instrución nos distintos contidos, senón tamén á interacción humana dentro das aulas. O regulamento que aquí se presenta establece as obrigas do persoal docente, entre as que podemos destacar:
«1.º Iniciar y proponer las mejoras y adelantos que les dicte su celo por la enseñanza.
2.º Captarse las simpatías y el cariño de sus discípulos, dispensándoles constante y solícita atención y trato afectuoso, sin menoscabo del respetuoso ascendiente moral que sobre ellos deben ejercer.
3.º No desalentar al alumno porque se equivoque en sus trabajos de cualquier orden que sean: antes bien, con la mayor afabilidad se les acostumbrará á pensar y reaccionar, dando siempre mucha importancia á cada avance, por pequeño que sea, realizado por el educando en el terreno de la investigación».
O profesorado contaba co apoio de axudantes para un mellor desempeño das súas funcións.

Pecha esta fiestra
1917-09-02
Escolas García Hermanos, por unha escola aberta que amplíe horizontes para os brigantinos máis novos (inauguradas o 2 de setembro de 1914)
Emigración Ensino EmigrantesJesús García NaveiraJuan García Naveira
 Ver

Transcripción da Escolas García Hermanos, por unha escola aberta que amplíe horizontes para os brigantinos máis novos (inauguradas o 2 de setembro de 1914) en 02/09/1917

Os irmáns García Naveira, como outros indianos enriquecidos, aproveitaron a prosperidade propia para promover o desenvolvemento educativo, cultural, social e material do seu lugar de orixe. Un exemplo ben representativo foi a construción e o mantemento das escolas para os nenos e nenas das clases máis desfavorecidas de Betanzos. As escolas García Hermanos eran coñecidas como escolas do asilo, pois estaban a carón deste. O edificio tiña instalacións independentes para cada sexo, tanto as aulas como os espazos de recreo. Os horarios tamén estaban diferenciados e procurábase que os varóns saísen con media hora de antelación con respecto ás rapazas.
As materias que se impartían ían enfocadas a coñecementos elementais de lectura, escritura, doutrina cristiá e nocións de historia sagrada, ademais de gramática castelá, ortografía e aritmética. Se o orzamento o permitía, o ensino estendíase a materias referidas ao comercio, a industria e as artes. O alumnado recibía vestimenta e calzado gratuíto, ademais dunha comida diaria. Distribuíanse tamén premios entre os máis aplicados e con menos de vinte faltas de asistencia; tratábase, así, de evitar o absentismo escolar, tan común na época, xa que os fillos de familias labregas dedicaban máis tempo aos traballos agrícolas que á adquisición de novas aprendizaxes.
Para ingresar como alumno ou alumna requiríase:
«1.º Tener la edad mínima de cuatro años, poder hablar correctamente, moverse con libertad y valerse por sí mismo en la comida.
2.º Ser pobre, natural de este partido, no padecer enfermedad contagiosa ni de exterior repugnante, ó que exija medicación y cuidados especiales, y acreditar haber sido vacunado. Se dará siempre preferencia a los huérfanos».
A partir de 1915 foron incluídas as clases nocturnas para ambos os sexos, tamén gratuítas. O horario era de 18:00 h a 20:00 h, nas aulas de ensinanza primaria e baixo as directrices dos mesmos docentes que impartían as clases diúrnas.

Pecha esta fiestra
1925-00-00
Estampa familiar do indiano Juan María García Naveira en Betanzos, ca. 1925
Emigración EmigrantesJuan García Naveira
 Ver

Transcripción da Estampa familiar do indiano Juan María García Naveira en Betanzos, ca. 1925 en 00/00/1925

Juan María García Naveira (Betanzos, 16 de maio de 1849 – 9 de marzo de 1933), orfo de pai, decide, como moitos dos seus veciños, tomar o camiño da emigración e en 1869 marcha en busca dun futuro mellor a Arxentina. Alí traballa en diversos oficios e un par de anos despois, xa encarrilada a súa economía, manda chamar o seu irmán pequeno Jesús. A traxectoria profesional de ambos os dous continúa paralela e chegan a ser uns importantes homes de negocios. Hai varias fontes que atribúen a súa gran fortuna á venda duns terreos en Bahía Blanca para a construción da liña de ferrocarril.
Como o seu irmán, casa cunha dama da elite bonaerense, María Iribarne Lescort, coa que terá tres fillos: Águeda, Joaquina e Juan Jesús. Na imaxe podemos velo no centro xunto coa súa muller e os seus fillos, netos e outros familiares.
En 1893 regresa coa súa familia a Galicia e instala a súa residencia en Betanzos, onde vivirá como un indiano, respectado pola súa riqueza e apreciado polo seu gran labor benfeitor a prol das clases máis desfavorecidas da súa vila natal: as mulleres (financiou a construción de dous lavadoiros públicos), os nenos e nenas (coa construción e o mantemento das escolas García Hermanos) e os vellos e enfermos necesitados (coa construción dun asilo, do Sanatorio San Miguel e dun edificio como centro de asistencia para nenas con discapacidades psíquicas ou físicas). Un dos seus proxectos máis orixinais foi a creación do parque público do Pasatempo

Pecha esta fiestra
1925-00-00
Entrada principal do Pasatempo: o soño de Juan García Naveira, ca. 1925
EmigraciónJuan García Naveira
 Ver

Transcripción da Entrada principal do Pasatempo: o soño de Juan García Naveira, ca. 1925 en 00/00/1925

A imaxe permítenos intuír a beleza e magnificencia deste parque. Esta entrada do Carregal estaba limitada por un fermoso enreixado que se erguía sobre un baseamento granítico e un portalón de gran prestancia, obra de ferreiros da comarca baixo a dirección de José Fernández Montero, como imitación das reixas do Palacio de Versalles, segundo algúns autores. Destacan as esculturas de mármore de Carrara de dous impresionantes leóns que servían como gardiáns do recinto. Nesta entrada existía ademais unha pequena edificación que funcionaba como despacho de billetes para os visitantes, pois para poder acceder había que pagar un módico prezo, e no que tamén se podían mercar postais. Tiña, pois, un claro servizo público: os cartos recadados servían para o mantemento do Patronato Benéfico-Docente García Hermanos, que se ocupaba do funcionamento do asilo e das escolas do mesmo nome.
A creación deste parque foi un empeño persoal de Juan García Naveira, polo que tamén era coñecido entre os betanceiros como «Horta de don Juan». Comezou o proxecto en 1893 e ata a súa morte foi engadindo elementos e espazos para enriquecelo. Ocupaba un terreo extenso de preto de nove mil metros cadrados con dúas zonas ben diferenciadas: a zona baixa, unha chaira dunhas oito hectáreas, e unha segunda zona, que ascende polo outeiro e está configurada en cinco terrazas escavadas, cunha superficie aproximada dunha hectárea. Estes niveis estaban conectados por escalinatas e pasadizos a través de grutas artificiais. Todos tiñan explanadas axardinadas e miradoiros para o gozo dos seus visitantes. O parque non tiña un plan arquitectónico pechado; foi ideado por Juan e construído baixo a dirección de Francisco Sanmartín Murias, mestre de obras que plasmaba as ideas do indiano coa axuda de artesáns locais. Con este proxecto o indiano deu traballo a centos de obreiros da comarca, que ademais contaban cunhas horas ao día para instruírse de maneira gratuíta cun mestre do padroado.

Pecha esta fiestra
1933-00-00
Noticia do pasamento do filántropo Juan María García Naveira, 1933
Emigración EmigrantesJuan García Naveira
 Ver

Transcripción da Noticia do pasamento do filántropo Juan María García Naveira, 1933 en 00/00/1933

Juan García Naveira tivo unha vida longa e produtiva. De ser un neno pobre e con escasa formación pasou a converterse, grazas á emigración, nun home emprendedor e moi rico, así como —o que para el era esencial— nun home instruído. Con todo, nunca esqueceu a súa terra natal e, tras o regreso en 1893 coa súa familia, instalouse en Betanzos. Alí, e ata o final da súa vida, xa feitos os 84 anos, dedicouse a numerosos proxectos a prol dos seus paisanos máis necesitados.
O 9 de marzo de 1933 morre rodeado do cariño e recoñecemento de todos. A súa morte aparece reflectida na prensa da época, como vemos neste artigo cun título que expresa claramente a admiración de todos os seus contemporáneos. Noutros xornais, como en La Voz de Galicia (10 de marzo de 1933, portada), publícanse necrolóxicas como a asinada por Tomás López de la Torre, na que se pode ler: «Fue el filántropo por antonomasia. Frente a la típica sordidez del capitalismo local, destacó su generoso desprendimiento ininterrumpido. Su vida en Betanzos fue una maravillosa lección de amor al terruño y al prójimo. De trato llano, modesto, sin afectación se complacía en la relación amistosa con los humildes. Pródigo millonario, a nadie lastimó con sus riquezas, antes procuró aliviar con ellas las dolencias y desigualdades humanas. En pocas ocasiones podrá decirse con mayor justicia que el pueblo está de luto».

Pecha esta fiestra
1998-00-00
A casa familiar dos García Naveira en Betanzos, 1998
Emigración EmigrantesJuan García Naveira
 Ver

Transcripción da A casa familiar dos García Naveira en Betanzos, 1998 en 00/00/1998

Esta espléndido edificio encádrase no estilo ecléctico que dominaba a arquitectura de principios do século XX. Construído na praza do Campo, centro da vida urbana de Betanzos, axiña destacou pola súa grandiosidade, pola modernidade dos seus servizos e polos materiais da súa construción, con exteriores de granito de Parga e mármore e con interiores de caoba e doutras madeiras exóticas. O seu deseño foi obra do recoñecido arquitecto Juan de Ciórraga, que introduciu un estilo historicista de influencias francesas. A casa foi inaugurada en 1900, uns anos despois da chegada de Juan a Betanzos, e converteuse no fogar habitual e punto de reunión da familia. Continúa a destacar no urbanismo da vila como centro dunha praza que foi rebautizada como praza Irmáns García Naveira, en clara homenaxe a eles. En 1937, mortos xa os filántropos, o Concello de Betanzos colocou na súa fachada unha placa de mármore como agradecemento pola xenerosidade e filantropía dos irmáns Juan María e Jesús coa súa vila natal.

Pecha esta fiestra
1998-00-00
A praza Irmáns García Naveira, centro da vida social e económica de Betanzos, ca. 1928
Emigración EmigrantesJesús García NaveiraJuan García Naveira
 Ver

Transcripción da A praza Irmáns García Naveira, centro da vida social e económica de Betanzos, ca. 1928 en 00/00/1998

Os veciños e veciñas de Betanzos, beneficiarios da xenerosidade e altruísmo de Jesús e Juan María García Naveira, organizaron diversos actos de recoñecemento e agradecemento polo seu labor a prol dos máis desfavorecidos. Grazas ao seu legado construíronse numerosos edificios para mellorar a vida diaria dos máis necesitados da sociedade betanceira e que puideron gozar xeracións futuras.
Como xusta recompensa o Concello solicitou en 1912, pouco despois da morte de Jesús, a concesión da Gran Cruz da Orde Civil de Beneficencia ao rei Afonso XIII, «por su probado amor al pobre y al necesitado», que se lle impuxo a Juan en 1913 nun grande acto público. En 1925 a praza do Campo, onde estaba situada a vivenda da familia, pasou a denominarse co nome dos filántropos como símbolo do agradecemento de todo un pobo polo seu labor a prol das melloras na vila. Juan gozou tamén en vida, en 1929, dunha homenaxe popular polo seu nomeamento como fillo predilecto da cidade.

Pecha esta fiestra
2009-00-00
Monumento homenaxe aos irmáns García Naveira na súa vila natal de Betanzos, inaugurado en 1925
EmigraciónJesús García NaveiraJuan García NaveiraArquivo da Emigración Galega (CCG)
 Ver

Transcripción da Monumento homenaxe aos irmáns García Naveira na súa vila natal de Betanzos, inaugurado en 1925 en 00/00/2009

Juan María e Jesús García Naveira emigraron a Arxentina e alí lograron unha gran fortuna. Ambos os irmáns foron socios nos negocios e tamén na actividade benéfica e filantrópica que levaron a cabo na súa terra natal. Crearon un padroado benéfico-docente para construír un asilo e un edificio escolar, ademais de varias obras públicas. As Escolas García Hermanos foron inauguradas en 1914, dous anos despois da morte de Jesús na Arxentina. Este, no seu testamento, deixou un legado para construír outro centro educativo que levaría o seu nome e que foi inaugurado en 1918. Juan María residiu coa súa familia en Betanzos ata a súa morte en 1933, rodeado do recoñecemento e gratitude dos seus paisanos.

Pecha esta fiestra
TERMOS CLAVE DO FONDO Persoas: Seoane, Luís;  Seoane, Maruxa;  Fernández del Riego, Francisco;  Díaz Pardo, Isaac;  Hervella, Evelina;  Maside, Carlos;  Dieste, Rafael;  Varela, Lorenzo;  Paz-Andrade, Valentín;  García-Sabell, Domingo;  Laxeiro, ;  Castelao, ;  Maiztegui, Isidro B.;  Otero Pedrayo, Ramón;  Blanco Amor, Eduardo;  Cañas, Pilar;  Arias “Mimina”, Carmen;  Cuadrado, Arturo;  Prada, Rodolfo;  Piñeiro, Ramón;  Colmeiro, Manuel;  Fole, Ánxel;  Núñez Búa, Xosé;  Iglesia Alvariño, Aquilino;  Díaz, Xosé;  Ledo, Xohán;  Canabal, Xesús;  Díaz, Avelino;  Cabanillas, Ramón;  Díaz Arias de Castro, Camilo;  Otero Espasandín, Xosé;  López García-Picos, Carlos;  Díaz Dorado, Diego;  Curros Enríquez, Manuel;  Pita, Emilio;  Álvarez Blázquez, Xosé María;  Neira Vilas, Xosé;  Ferreiro, Celso Emilio;  Vilanova Rodríguez, Alberto;  Eiroa, José Gabriel;  Baltar Domínguez, Antonio;  Carballo Calero, Ricardo;  Cao, José María;  Cunqueiro, Álvaro;  Fernández, Valentín;  Gómez Cobas, Casimiro;  Cruces, Fortunato;  Álvarez Blázquez, Emilio;  Villamarín Prieto, José;  Blanco Amor, José;  Temáticas: migracións;  Fondo: Luís Seoane depositado na Fundación Luís Seoane. ;  artes;  Historias de ida e volta;  Álbum da Emigración;  Álbum de Galicia;  literatura;  artes visuais;  Álbum de Galicia;  autores/as;  Fondos de Radio Nacional de España en Galicia;  música;  asociacións;  prensa escrita;  medios de comunicación;  asuntos particulares;  entrevista;  Colección: Isaac Díaz Pardo e Luís Seoane;  Mulleres;  política;  socioloxía;  espazos artísticos;  acción sociocultural;  A nova Sargadelos;  historia;  Mulleres no Álbum de Galicia;  radio;  remesas;  educación;  Fábrica de Porcelanas La Magdalena;  exilio;  ensino;  poesía;  Mulleres galegas na emigración;  As iniciativas educativas da emigración galega;  A cultura galega alén mar;  Novas realidades migratorias a América nos anos centrais do século XX;  O exilio galego;  No centenario da Federación de Sociedades Galegas da República Arxentina;  100º Aniversario da ABC del Partido de Corcubión;  As asociacións microterritoriais da emigración galega en Cuba;  As asociacións microterritoriais da emigración galega en Arxentina;  Voceiros da colectividade galega na emigracion;  Outros destinos da emigración galega;  150º Aniversario da Sociedad de Beneficencia de Naturales de Galicia;  O labor filantrópico dos irmáns García Naveira en Betanzos ;  A pegada educativa da emigración galega en América;  premios;  Fardel d’eisilado;  novela; 

Warning: Unknown: 2 result set(s) not freed. Use mysql_free_result to free result sets which were requested using mysql_query() in Unknown on line 0