Temática: O labor filantrópico dos irmáns García Naveira en Betanzos

Temática: O labor filantrópico dos irmáns García Naveira en Betanzos [12]

Data	Material	Ver
Data	Material	Ver
	Figuras representativas dunha vila: os irmáns García Naveira, Betanzos Emigración Ensino Educación Emigrantes Remesas Jesús García Naveira Juan García Naveira	Ver Transcripción da Figuras representativas dunha vila: os irmáns García Naveira, Betanzos En 1983 trasládase a escultura marmórea dos filántropos García Naveira ata a praza que leva o seu nome, con motivo do cincuentenario do falecemento de Juan. Trátase dunha estatua que estaba situada orixinalmente na parte baixa do parque do Pasatempo. A escultura representa a Jesús sinalando os edificios do asilo e as escolas creadas por ambos os benfeitores, mentres que Juan escoita polo auricular dun teléfono. Sospéitase que a realización do monumento correu a cargo da Federación de Sociedades Obreiras de Betanzos (agricultores, canteiros e carpinteiros, entre outros oficios), en sinal de agradecemento aos irmáns García Naveira, e tamén que foi unha obra encargada ao artista S. Sbricoli. Pecha esta fiestra
	Escola e asilo García Hermanos, a protección dos máis vulnerables Emigración Ensino Educación Emigrantes	Ver Transcripción da Escola e asilo García Hermanos, a protección dos máis vulnerables A vontade filantrópica dos indianos García Naveira vén ilustrada principalmente a través da creación do asilo e as escolas García Hermanos. Con ese obxectivo quedou constituída unha fundación benéfica de «patronato particular perpetuo», por escritura pública do 23 de agosto de 1908. O capital de base, achegado a partes iguais polos dous irmáns, foi de 500 000 pesetas. O predio para a construción de ambos os edificios anexos foi cedido polos dez concellos do partido xudicial de Betanzos. No artigo primeiro dos estatutos do Patronato Benéfico-Docente García Hermanos recóllese a súa natureza e finalidade xeral: «Los Sres. D. Juan y D. Jesús García Naveira constituyen en favor de los pobres del partido judicial de Betanzos, bajo la denominación de Asilo García Naveira y Escuela García Naveira, una doble institución benéfica de Patronato particular, con el respectivo fin de proporcionar albergue, alimento, vestido y asistencia médica á los ancianos sexagenarios, y alimento, educación y enseñanza á la juventud». Ademais dos seus fundadores, a Xunta do padroado estaba constituída por Juan J. García Iribarne, fillo de Juan; Eduardo González García, sobriño de ambos; o párroco Jesús Leiceaga Bernat, e Joaquín López Folla, veciño de Betanzos. Pecha esta fiestra
	O Parque do Pasatempo de Betanzos, máis que un capricho indiano Emigración Emigrantes Juan García Naveira	Ver Transcripción da O Parque do Pasatempo de Betanzos, máis que un capricho indiano A curiosidade e o afán de sabedoría leva os irmáns García Naveira a viaxar por varios países. Acompañados de Rogelio Borondo, bo amigo betanceiro, viaxan a lugares emblemáticos e estimulantes, onde coñecen parte da súa historia, arte, cultura, natureza e industria. Os tres amigos, nun periplo de dous meses de duración, visitan Francia, Suíza e Italia. Borondo escribe a obra titulada Memorias de un viaje improvisado (1900), que recolle a crónica dos lugares visitados. Temos aquí unha vista parcial do coñecido como Estanque do Retiro, de case setecentos metros cadrados e cinco metros de profundidade. O seu nome alude ao de Madrid. Está repleto de cunchas de variada procedencia, froito da afección de coleccionista de Juan García Naveira, quen durante as súas viaxes se encargaba de reunir unha inxente cantidade delas. O estanque ten unha forma elíptica e do centro emerxe unha illa que contén un templete ecléctico, debaixo do cal se pode apreciar unha fonte na que dúas ninfas baleiran a auga dos seus cántaros. Cada elemento ten similitude e parece unha reprodución dun homólogo noutros países. Figuras como a dun tritón e unha serea asoman abeirando o templete. Os visitantes podían apreciar cada elemento con atención desde o banco que limita o perímetro da illa e que conta cunha ornamentación peculiar, entre a que destacan elementos como a Torre de Hércules ou un par de indíxenas remando na súa embarcación. Pecha esta fiestra
	O Parque do Pasatempo de Betanzos ante novos tempos e merecidas oportunidades Emigración Emigrantes Juan García Naveira	Ver Transcripción da O Parque do Pasatempo de Betanzos ante novos tempos e merecidas oportunidades A construción do Parque do Pasatempo comezou en 1893 e contaba nada menos que con nove hectáreas de superficie para desenvolver un soño multipropósito. Non se trataba só dun espazo para acadar o enxalzamento perpetuo da figura de Juan García Naveira e da súa familia, senón de transmitir coñecemento a partir das experiencias vividas tras percorrer países de medio mundo, ensinanzas plasmadas en cada recanto do elaborado recinto para o deleite dos seus visitantes. O Pasatempo resultou, sen dúbida, un recurso pedagóxico inherente ás escolas fundadas polos irmáns García Naveira, sen parangón en España. A súa decadencia comezou coa morte de Juan García Naveira en 1933. Desde entón, nada quixo ser tan grande para quedar tan pequeno. Varios historiadores afirman que existe a posibilidade de que o parque se convertese nun campo de concentración de prisioneiros republicanos de Betanzos durante a Guerra Civil. Unha vez rematada a guerra, o parque enciclopédico foi sometido ao esquecemento. En 1986 pasou a ser propiedade do Concello de Betanzos, o que, nun principio, non garantiu a súa rehabilitación e posta en valor, senón a utilización de varios espazos para funcións alleas ás orixinais e a desaparición de varias infraestruturas presentes nese tesouro recreativo. Nos anos noventa habilitouse para o uso público e comezou a construción dun auditorio ao aire libre. En 2017 o Concello solicitou á Xunta de Galicia que O Pasatempo se declarase ben de interese cultural, petición que se resolveu favorablemente tres anos despois, mediante o Decreto 23/2020, do 6 de febreiro, polo que se declara ben de interese cultural o Parque do Pasatempo de Betanzos (A Coruña). Pecha esta fiestra
1910-00-00	Retrato do filántropo Jesús García Naveira, ca. 1910 Emigración Educación Emigrantes Jesús García Naveira	Ver Transcripción da Retrato do filántropo Jesús García Naveira, ca. 1910 en 00/00/1910 Nacido en Betanzos o 11 de setembro de 1852 no seo dunha familia humilde de labradores, emigrou con apenas 18 anos a Arxentina, reclamado polo seu irmán maior, Juan María, quen, instalado no país, comezaba a ter unha posición desafogada. Os dous irmáns convertéronse en socios en diversos negocios relacionados co comercio téxtil e de importación. Jesús tamén desenvolveu unha intensa actividade financeira e na banca: foi director do Banco Español de Río da Prata, vicepresidente da Cámara Española de Bos Aires e conselleiro-delegado de varias compañías de seguros. Xa na elite económica do país, casou con Carmen Echevarría y Olaverri, dama arxentina de orixe vasco-francesa, coa que non tivo descendencia. Na década de 1890 regresa a España e instala a súa residencia en Madrid, aínda que fai frecuentes viaxes a Arxentina para xestionar os seus negocios. Mantén unha íntima relación co seu irmán, a quen visita a miúdo en Betanzos e con quen deseña un amplo abano de actividades filantrópicas a prol dos seus veciños e veciñas a través da creación en 1908 do Patronato Benéfico-Docente García Hermanos, co que financiaron a construción e o mantemento dun asilo e do edificio escolar do mesmo nome. O 24 de marzo de 1912, nunha das súas viaxes a San Nicolás de los Arroyos, perde a vida vítima dun accidente de tráfico. Pecha esta fiestra
1915-00-00	O filántropo betanceiro Juan María García Naveira nunha visita ao asilo de anciáns, ca. 1915 Emigración Emigrantes Juan García Naveira	Ver Transcripción da O filántropo betanceiro Juan María García Naveira nunha visita ao asilo de anciáns, ca. 1915 en 00/00/1915 Os Estatutos de la Fundación Benéfica Asilo García Hermanos y Escuela García Hermanos publicados en 1908, recollen os requisitos para a admisión de usuarios do asilo, que sería rexido preferentemente polas Hermanitas de Ancianos Desamparados ou outra comunidade homóloga: «1.º Parientes de los fundadores hasta décimo grado 2.º Naturales de la ciudad de Betanzos 3.º Naturales de cualquiera otro pueblo del partico judicial Los dementes, los que padezcan enfermedad contagiosa ó repugnante y los que tengan vicios notorios, no serán admitidos en el Asilo». Pecha esta fiestra
1917-00-00	O descanso final: noticia do regreso dos restos do filántropo Jesús García Naveira a Betanzos, 1917 Emigración Emigrantes Jesús García Naveira	Ver Transcripción da O descanso final: noticia do regreso dos restos do filántropo Jesús García Naveira a Betanzos, 1917 en 00/00/1917 A noticia da morte de Jesús García Naveira acaecida de forma repentina en 1912 en Arxentina conmocionou a toda a sociedade betanceira e galega. Xa recoñecido o seu labor filantrópico e benéfico xunto co seu irmán Juan, as homenaxes e tributos aparecen en toda a prensa do momento. Con motivo do seu falecemento, as Sociedades Obreiras de Betanzos organizaron unha velada literaria na que numerosos intelectuais da comarca loaron a súa figura e obra. No seu testamento deixa un importante legado a beneficio do padroado presidido polo seu irmán Juan, así como outras doazóns para mellorar a vida dos seus veciños e veciñas: 50 000 pesetas para construír unha escola municipal; a mesma cantidade a favor das Sociedades Obreiras de Betanzos, coa que mercaron unha casa que se converterá en Casa del Pueblo sede dos obreiros; 100 000 pesetas para repartir entre 200 familias pobres da vila, e outros legados para familiares e amigos. O total supuxo máis de 1 220 000 pesetas. En 1917, os seus restos mortais foron trasladados a Betanzos e soterrados nun mausoleo erixido na capela do asilo que mandara construír. A noticia tivo amplo eco na prensa, como neste artigo de Vida Gallega, no que o xornalista menciona todas as súas obras benéficas e o recoñecemento dos seus paisanos «[…] De la Coruña y de todos los pueblos inmediatos acudieron millares de personas a los actos fúnebres, sobre cuya grandeza se destacaron muchos testimonios de la ingenua, fértil y hondísima gratitud de las clases más humildes, las más favorecidas por la generosidad de los hermanos García Naveira». Pecha esta fiestra
1917-09-02	Escolas García Hermanos, por unha escola aberta que amplíe horizontes para os brigantinos máis novos (inauguradas o 2 de setembro de 1914) Emigración Ensino Emigrantes Jesús García Naveira Juan García Naveira	Ver Transcripción da Escolas García Hermanos, por unha escola aberta que amplíe horizontes para os brigantinos máis novos (inauguradas o 2 de setembro de 1914) en 02/09/1917 Os irmáns García Naveira, como outros indianos enriquecidos, aproveitaron a prosperidade propia para promover o desenvolvemento educativo, cultural, social e material do seu lugar de orixe. Un exemplo ben representativo foi a construción e o mantemento das escolas para os nenos e nenas das clases máis desfavorecidas de Betanzos. As escolas García Hermanos eran coñecidas como escolas do asilo, pois estaban a carón deste. O edificio tiña instalacións independentes para cada sexo, tanto as aulas como os espazos de recreo. Os horarios tamén estaban diferenciados e procurábase que os varóns saísen con media hora de antelación con respecto ás rapazas. As materias que se impartían ían enfocadas a coñecementos elementais de lectura, escritura, doutrina cristiá e nocións de historia sagrada, ademais de gramática castelá, ortografía e aritmética. Se o orzamento o permitía, o ensino estendíase a materias referidas ao comercio, a industria e as artes. O alumnado recibía vestimenta e calzado gratuíto, ademais dunha comida diaria. Distribuíanse tamén premios entre os máis aplicados e con menos de vinte faltas de asistencia; tratábase, así, de evitar o absentismo escolar, tan común na época, xa que os fillos de familias labregas dedicaban máis tempo aos traballos agrícolas que á adquisición de novas aprendizaxes. Para ingresar como alumno ou alumna requiríase: «1.º Tener la edad mínima de cuatro años, poder hablar correctamente, moverse con libertad y valerse por sí mismo en la comida. 2.º Ser pobre, natural de este partido, no padecer enfermedad contagiosa ni de exterior repugnante, ó que exija medicación y cuidados especiales, y acreditar haber sido vacunado. Se dará siempre preferencia a los huérfanos». A partir de 1915 foron incluídas as clases nocturnas para ambos os sexos, tamén gratuítas. O horario era de 18:00 h a 20:00 h, nas aulas de ensinanza primaria e baixo as directrices dos mesmos docentes que impartían as clases diúrnas. Pecha esta fiestra
1925-00-00	Estampa familiar do indiano Juan María García Naveira en Betanzos, ca. 1925 Emigración Emigrantes Juan García Naveira	Ver Transcripción da Estampa familiar do indiano Juan María García Naveira en Betanzos, ca. 1925 en 00/00/1925 Juan María García Naveira (Betanzos, 16 de maio de 1849 – 9 de marzo de 1933), orfo de pai, decide, como moitos dos seus veciños, tomar o camiño da emigración e en 1869 marcha en busca dun futuro mellor a Arxentina. Alí traballa en diversos oficios e un par de anos despois, xa encarrilada a súa economía, manda chamar o seu irmán pequeno Jesús. A traxectoria profesional de ambos os dous continúa paralela e chegan a ser uns importantes homes de negocios. Hai varias fontes que atribúen a súa gran fortuna á venda duns terreos en Bahía Blanca para a construción da liña de ferrocarril. Como o seu irmán, casa cunha dama da elite bonaerense, María Iribarne Lescort, coa que terá tres fillos: Águeda, Joaquina e Juan Jesús. Na imaxe podemos velo no centro xunto coa súa muller e os seus fillos, netos e outros familiares. En 1893 regresa coa súa familia a Galicia e instala a súa residencia en Betanzos, onde vivirá como un indiano, respectado pola súa riqueza e apreciado polo seu gran labor benfeitor a prol das clases máis desfavorecidas da súa vila natal: as mulleres (financiou a construción de dous lavadoiros públicos), os nenos e nenas (coa construción e o mantemento das escolas García Hermanos) e os vellos e enfermos necesitados (coa construción dun asilo, do Sanatorio San Miguel e dun edificio como centro de asistencia para nenas con discapacidades psíquicas ou físicas). Un dos seus proxectos máis orixinais foi a creación do parque público do Pasatempo Pecha esta fiestra
1933-00-00	Noticia do pasamento do filántropo Juan María García Naveira, 1933 Emigración Emigrantes Juan García Naveira	Ver Transcripción da Noticia do pasamento do filántropo Juan María García Naveira, 1933 en 00/00/1933 Juan García Naveira tivo unha vida longa e produtiva. De ser un neno pobre e con escasa formación pasou a converterse, grazas á emigración, nun home emprendedor e moi rico, así como —o que para el era esencial— nun home instruído. Con todo, nunca esqueceu a súa terra natal e, tras o regreso en 1893 coa súa familia, instalouse en Betanzos. Alí, e ata o final da súa vida, xa feitos os 84 anos, dedicouse a numerosos proxectos a prol dos seus paisanos máis necesitados. O 9 de marzo de 1933 morre rodeado do cariño e recoñecemento de todos. A súa morte aparece reflectida na prensa da época, como vemos neste artigo cun título que expresa claramente a admiración de todos os seus contemporáneos. Noutros xornais, como en La Voz de Galicia (10 de marzo de 1933, portada), publícanse necrolóxicas como a asinada por Tomás López de la Torre, na que se pode ler: «Fue el filántropo por antonomasia. Frente a la típica sordidez del capitalismo local, destacó su generoso desprendimiento ininterrumpido. Su vida en Betanzos fue una maravillosa lección de amor al terruño y al prójimo. De trato llano, modesto, sin afectación se complacía en la relación amistosa con los humildes. Pródigo millonario, a nadie lastimó con sus riquezas, antes procuró aliviar con ellas las dolencias y desigualdades humanas. En pocas ocasiones podrá decirse con mayor justicia que el pueblo está de luto». Pecha esta fiestra
1998-00-00	A casa familiar dos García Naveira en Betanzos, 1998 Emigración Emigrantes Juan García Naveira	Ver Transcripción da A casa familiar dos García Naveira en Betanzos, 1998 en 00/00/1998 Esta espléndido edificio encádrase no estilo ecléctico que dominaba a arquitectura de principios do século XX. Construído na praza do Campo, centro da vida urbana de Betanzos, axiña destacou pola súa grandiosidade, pola modernidade dos seus servizos e polos materiais da súa construción, con exteriores de granito de Parga e mármore e con interiores de caoba e doutras madeiras exóticas. O seu deseño foi obra do recoñecido arquitecto Juan de Ciórraga, que introduciu un estilo historicista de influencias francesas. A casa foi inaugurada en 1900, uns anos despois da chegada de Juan a Betanzos, e converteuse no fogar habitual e punto de reunión da familia. Continúa a destacar no urbanismo da vila como centro dunha praza que foi rebautizada como praza Irmáns García Naveira, en clara homenaxe a eles. En 1937, mortos xa os filántropos, o Concello de Betanzos colocou na súa fachada unha placa de mármore como agradecemento pola xenerosidade e filantropía dos irmáns Juan María e Jesús coa súa vila natal. Pecha esta fiestra
1998-00-00	A praza Irmáns García Naveira, centro da vida social e económica de Betanzos, ca. 1928 Emigración Emigrantes Jesús García Naveira Juan García Naveira	Ver Transcripción da A praza Irmáns García Naveira, centro da vida social e económica de Betanzos, ca. 1928 en 00/00/1998 Os veciños e veciñas de Betanzos, beneficiarios da xenerosidade e altruísmo de Jesús e Juan María García Naveira, organizaron diversos actos de recoñecemento e agradecemento polo seu labor a prol dos máis desfavorecidos. Grazas ao seu legado construíronse numerosos edificios para mellorar a vida diaria dos máis necesitados da sociedade betanceira e que puideron gozar xeracións futuras. Como xusta recompensa o Concello solicitou en 1912, pouco despois da morte de Jesús, a concesión da Gran Cruz da Orde Civil de Beneficencia ao rei Afonso XIII, «por su probado amor al pobre y al necesitado», que se lle impuxo a Juan en 1913 nun grande acto público. En 1925 a praza do Campo, onde estaba situada a vivenda da familia, pasou a denominarse co nome dos filántropos como símbolo do agradecemento de todo un pobo polo seu labor a prol das melloras na vila. Juan gozou tamén en vida, en 1929, dunha homenaxe popular polo seu nomeamento como fillo predilecto da cidade. Pecha esta fiestra

TERMOS CLAVE DO FONDO Persoas: García Naveira, Juan; García Naveira, Jesús; Busto, Gumersindo; García Barbón, José; Murias Rodríguez, Pedro; Cordo Boullosa, Manuel; Fernández, Elsa; Blanco de Lema, Fernando; Castelao, ; Rodríguez Murias, Jesús; Serra Fernández, Agapito; Couto Pulido, Carlos; Kiro, Ana; Candia López, Manuel; González López, Emilio; Fernández Montenegro, José María; Vidal Carrera, Ramiro; Maseda Villamil, Francisco; Castro, Rosalía de; González Fernández, Ramón; Temáticas: Historias de ida e volta; remesas; asociacións; A pegada indiana na Mariña lucense; educación; Galegos en Portugal: Xuventude de Galicia - Centro Galego de Lisboa; emigración; O labor filantrópico dos irmáns García Naveira en Betanzos ; acción sociocultural; A emigración galega nos Estados Unidos; traballo; ensino; Mulleres; A Biblioteca América: o legado cultural de Gumersindo Busto; O indiano José García Barbón e a súa acción filantrópica; Ares en Cuba: unha emigración mariñeira; arquitectura; Memoria e voces femininas da diáspora galega; identidade cultural; O indiano Pedro Murias e o seu legado na Devesa; comercio; exilio; O navío Santa Maria e a Operación Dulcinea; música popular; artes escénicas; artistas; poesía; agricultura; música tradicional; deportes; filosofía; O indiano Fernando Blanco de Lema e a súa acción filantrópica; coros; empresas; prensa escrita;

Warning: Unknown: 2 result set(s) not freed. Use mysql_free_result to free result sets which were requested using mysql_query() in Unknown on line 0