Temática: A pegada indiana na Mariña lucense

Temática: A pegada indiana na Mariña lucense [16]

Data Material Ver
Data Material Ver
A perenne pegada de Pedro Murias (Santalla da Devesa, 1840 - A Habana, 1906) na Devesa
Ver

Transcripción da A perenne pegada de Pedro Murias (Santalla da Devesa, 1840 - A Habana, 1906) na Devesa

Como xa destacamos no especial de Historias de ida e volta dedicado á figura de Pedro Murias, este indiano devesán non só destacou por formar parte da elite empresarial da illa de Cuba, senón tamén polo legado que deixou na súa terra. Destinou parte da súa riqueza á creación dun centro de ensino pioneiro, co claro obxectivo de achegar o adianto agrícola a toda a comunidade de orixe. A escola levaría o seu nome: Escola Agrícola Pedro Murias. Este indiano foi unha das figuras máis representativas no mundo da manufactura tabaqueira e destinou parte do seu capital hereditario á construción da dita escola, como consta detalladamente no testamento outorgado o 22 de maio de 1892. Nel manifestou que estaba «deseoso del mayor adelantamiento agrícola de mi patria».
A Escola Agrícola Pedro Murias foi un centro pioneiro, enfocado a facilitar o acceso e abrir o abano de posibilidades para os rapaces da súa comunidade de orixe, aínda que quedaron algúns puntos do proxecto sen desenvolver. O ingreso na escola garantía a experiencia directa do alumnado nos labores do agro pois os coñecementos prácticos ían unidos de xeito directo cos teóricos. Actualmente é un Centro de Formación e Experimentación Agroforestal (CFEA) de referencia nacional.


Carmen Iravedra, mestra da escola de Burela coas súas alumnas, ca. 1950
Ver

Transcripción da Carmen Iravedra, mestra da escola de Burela coas súas alumnas, ca. 1950

Non só de Cuba chegaron as remesas para construír escolas na Mariña luguesa. Tamén os mariñaos residentes na Arxentina enviaron cartos para fomentar e promover a educación e a cultura nos seus veciños e veciñas. Ademais dalgúns persoeiros que contribuíron a crear e dotar centros educativos e dos que xa falamos, a sociedade Centro Hijos del Partido de Vivero en Buenos Aires, creada en 1908, tivo un destacado papel neste eido. Grazas ao seu labor a prol da educación e a cultura da comarca construíronse as escolas de Burela, Xove e Cervo; neste último concello tamén axudou na edificación do Grupo Escolar José M. Fernández Montenegro, na localidade de San Cibrao. Por todo isto o Goberno español outorgoulle a Gran Cruz de Beneficencia.
A escola de Burela foi dedicada a centro de ensino primario dende a súa inauguración. Alí formáronse centos de nenos e nenas da localidade. Nos anos 40 a profesora Carmen Iravedra obtivo o seu posto de mestra e encargouse de educar as nenas que alí acudían. Aínda hoxe é lembrada con cariño polas numerosas xeracións que pasaron polas súas aulas.


Carlos Couto Pulido e a súa Villa Modesta, 1911
Ver

Transcripción da Carlos Couto Pulido e a súa Villa Modesta, 1911

Carlos Couto Pulido, natural de San Xoán de Vilaronte (Foz), estivo emigrado na illa de Cuba, da que volta a principios do século XX. En 1903 casa con Modesta Couto Samaniego, filla do seu irmán Francisco Lois, que era un adiñeirado tabaqueiro na Habana. A cerimonia celébrase tras o seu retorno a Galicia, na parroquia de San Martiño de Mondoñedo. Non se sabe moito sobre a vida deste indiano focego. O matrimonio tivo dous fillos, Carmen e Ramón. Fontes oficiais mostran que foi suplente do xuíz e do fiscal no primeiro terzo do século XX (en 1915 e 1920), o que demostra que a súa formación académica se orientou cara á rama das ciencias xurídicas. Carlos faleceu en Foz o 25 de novembro de 1932. Nesta imaxe presentamos esta fermosa vivenda, que obedece ao perfil de casas indianas da zona da Mariña lucense. Foi coñecida como Villa Modesta, o que nos fai pensar que a súa construción se realizou en honor á súa muller.


Mercado municipal de Ribadeo, outra obra de filantropía indiana
Ver

Transcripción da Mercado municipal de Ribadeo, outra obra de filantropía indiana

Ramón González Fernández (Ribadeo, 1856 - O Porriño, 1925) foi outro indiano ribadense que destacou pola súa obra filantrópica e que, neste caso, non só favoreceu o seu lugar de orixe senón tamén o outro extremo de Galicia, concretamente o concello do Porriño, onde se asentou definitivamente tras o retorno da súa aventura migratoria na Arxentina (1899), país onde alcanzou o enriquecemento económico e persoal.
O destacado indiano pertencía a unha familia acomodada pois era fillo do copropietario dun barco que realizaba a ruta A Coruña-A Habana. Cos seus estudos de Náutica e Comercio rematados e con tan só quince anos, Ramón parte no barco familiar cara a terras americanas. A Arxentina será o país de acollida e Rosario a cidade onde se desenvolverá profesionalmente, como próspero comerciante e conselleiro na sucursal do Banco Español del Río de la Plata. Ademais, converterase nunha destacada figura no seo da colectividade galega e española alí asentada. A súa fortuna en América fíxoa estando solteiro. Un ano despois do seu retorno, con 43 anos de idade casa con Corona González Santos, que era da Laracha e filla dun médico natural de Cotobade destinado no concello de Mos. O mecenado de Ramón González Fernández está repartido entre dúas provincias polas súas circunstancias persoais. Neste especial destacamos unha das obras polas que é máis coñecido polos ribadenses, a financiación da construción do edificio de estilo modernista que alberga o mercado de abastos de Ribadeo, proxecto que non puido ver realizado e que foi materializado pola súa viúva. Podémolo observar nesta imaxe, tomada polo investigador Xosé Manuel Malheiro Gutiérrez para o catálogo Legado sociocultural da emigración galega, publicado pola Xunta de Galicia en 2002.
A súa acción filantrópica tamén axudou ao mantemento do Ateneo e da biblioteca municipal de Ribadeo. Financiou, ademais, o novo templo parroquial do Porriño, inaugurado en 1913, entre outras moitas contribucións que axudaron a impulsar o desenvolvemento social e cultural de Galicia.


1901-04-14
A familia en Galicia sempre no pensamento, Regla 1901
Ver

Transcripción da A familia en Galicia sempre no pensamento, Regla 1901 en 14/04/1901

José Louro, emigrante devesán na illa de Cuba, envía a Galicia esta fotografía dedicada á súa nai. Os irmáns José e Luciano Louro emigraron á Habana no último terzo do século XIX e tras moitos traballos chegaron a ser propietarios de varias tendas no sector téxtil. José rexenta unha xastraría e tenda de teas na cidade de Regla, en cuxo interior posa cos seus empregados e algúns clientes e amigos, como o señor sentado nun lugar destacado, con sombreiro e bastón. Todos coas súas melloras galas e amosando a súa bonanza económica.
Sabemos que Luciano rexentaba tamén outra xastraría, camisaría e fábrica de confección de roupa na Habana chamada La Primera del Palatino. Os dous irmáns conseguen triunfar no mesmo sector comercial e de seguro que o apoio mutuo foi clave para o éxito na súa integración social e económica na illa. No AEG consérvanse numerosas fotografías e cartas que José e Luciano Louro envían periodicamente á súa casa na Devesa (Ribadeo) para que os seus pais e irmáns soubesen da súa boa situación económica e coñecesen as súas mulleres e fillos. Moi probablemente estes irmáns emigraron grazas ao esforzo económico dos familiares para pagarlles a pasaxe, esforzo que retribuíron mandando remesas de cartos que cubrisen as súas necesidades económicas.


1912-00-00
Jesús Rodríguez Murias e a escola de Rinlo, Ribadeo, 1912
Ver

Transcripción da Jesús Rodríguez Murias e a escola de Rinlo, Ribadeo, 1912 en 00/00/1912

O ribadense Jesús Rodríguez Murias emigrou moi novo a Cuba, onde conseguiu facer fortuna ao dedicarse ao negocio do tabaco na illa. Foi un dos promotores e benfeitores da sociedade Unión Rinlega da Habana. Como lles acontecía ás veces a moitos emigrantes tras o seu retorno á terra natal, Jesús caeu enfermo e faleceu en 1909. O seu legado debía ir destinado á realización de obras benéficas e educativas, como a construción dun edificio escolar en Rinlo. O testamento que deixa dá conta dos seus desexos de contribuír ao benestar da súa comunidade de orixe, concretamente dos máis pequenos e desvalidos, os nenos e nenas da súa parroquia. A escola será cedida á sociedade habaneira Unión Rinlega para o seu mantemento económico. As rendas xeradas polo seu patrimonio tamén serviron para o mantemento do hospital de Ribadeo, así como para os habitantes máis pobres da vila.
O servizo de traída de auga potable no concello de Ribadeo foi financiado co patrimonio de Jesús. As obras remataron en 1916 e tiveron un custo de 50 000 pesetas.
A coñecida como vella escola de Rinlo alberga na actualidade o centro sociocultural para o desfrute da veciñanza da parroquia.


1919-00-00
O indiano Francisco Maseda coa súa familia pouco antes do seu retorno á Devesa, 1919
Ver

Transcripción da O indiano Francisco Maseda coa súa familia pouco antes do seu retorno á Devesa, 1919 en 00/00/1919

Amosamos aquí a historia dos Maseda García como exemplo de moitas familias de emigrantes mariñaos que acadaron o éxito económico e social e retornaron á súa terra natal como uns indianos prototípicos. Francisco Maseda Villamil naceu en 1884 na Devesa e, como moitos dos seus veciños, emigrou á illa de Cuba moi novo, en 1899. Alí tiña familiares con negocios que lle deron traballo e acubillo, tal como el faría máis adiante, o que alimentaba as cadeas migratorias mariñás. Varios dos seus irmáns, María (que retorna a Ribadeo en 1909), José, Jesús e Ramón, tamén tomaron o camiño da emigración e todos se dedicaron con fortuna ao comercio. Dende a súa chegada á Habana comezou a traballar na ferraxaría La Esquina de Tejas, propiedade do seu curmán Antonio Díaz de La Rocha. Alí aprendeu o oficio e, cando este morreu e a súa familia regresou a Galicia, quedou de xerente e persoa de confianza. Cos anos chegou a ser copropietario. Nas primeiras décadas do século XX o negocio é un éxito e ten filiais en varias localidades da illa. Arredor de 1912 casou con Carmen García Rodríguez, filla doutro emigrante da Devesa, e tiveron tres fillos nacidos na Habana: Francisco (1914), José (1916) e Manuel María (1919). Nestes anos Francisco convértese nun home de negocios importante —con propiedades inmobiliarias e accións en varias empresas, ademais da ferraxaría— e nun membro destacado da colectividade galega. É un dos fundadores do Círculo Habanero de La Devesa e socio do Centro Galego. Por problemas de saúde a familia regresou á Devesa en 1920 e alí construíu unha fermosa casa con todas as comodidades do momento. Como tantos emigrantes retornados, viviu das rendas dos seus negocios en Cuba e levou unha vida tranquila cunha posición social destacada.


1927-00-00
Escola de Xove, 1927
Ver

Transcripción da Escola de Xove, 1927 en 00/00/1927

A constitución de sociedades étnicas na emigración galega en América está intimamente ligada á idea de proliferación de escolas repartidas por toda a xeografía de Galicia. Co corpo alí e a mente aquí, moitos galegos e galegas vivían pensando na mellora e prosperidade dos familiares e veciños que quedaban nos lugares de orixe. Aínda que non se trata dunha pegada estritamente «indiana» no sentido de filantropía «particular», podemos amosar tamén a pegada colectiva que deixou a colectividade de emigrantes nas súas zonas de procedencia, froito dun traballo en equipo. Moitas veces, lonxe de grandes fortunas pero con grande esforzo e sacrificio, lograban os case os mesmos resultados que calquera indiano de gran renome.
Na Arxentina moitas das sociedades microterritoriais de emigrantes continúan en pé, aínda que os tempos viraron e hoxe cumpren o único obxectivo de manter viva a identidade cultural que une os seus socios á nosa Galicia.
Nesta imaxe apreciamos o edificio da entón escola de nenos e nenas, hoxe ocupada polo alumnado da escola infantil de Xove. Foi construída grazas á intervención do Centro Hijos del Partido de Vivero en Buenos Aires. Segue o modelo arquitectónico doutras escolas fundadas nos concellos veciños de Burela e Cervo pola mesma sociedade. Na fachada principal hai un frontón curvo de granito con pináculos e parapeto e nel aparece a seguinte inscrición: «Centro / Hijos del Partido de Vivero / Buenos Aires». Este edificio escolar foi cedido ao Concello de Xove o 11 de outubro de 1925, tras o remate das obras. Dous anos despois foi a súa inauguración oficial.


1930-08-06
A instrución como superación persoal e laboral, Pinar del Río, 1930
Ver

Transcripción da A instrución como superación persoal e laboral, Pinar del Río, 1930 en 06/08/1930

Na imaxe podemos ver un grupo de alumnos, varios deles son galegos, cos seus diplomas, conseguidos tras finalizar os estudos de Contabilidade na Escola Nacional Mercantil de Pinar del Río. O segundo pola esquerda é Antonio Geada, natural de Alfoz, que emigrara a Cuba na década dos anos 20 do pasado século. A maioría dos emigrantes mariñaos e do resto de Galicia contaban con pouca formación académica. Sabían ler, escribir e as catro regras grazas moitas veces ao gran labor no eido educativo das escolas creadas polos emigrantes por todo o noso país e que na Mariña eran numerosas. Unha vez que chegaban ao país de acollida, o desexo de mellorar as súas condicións laborais lévaos a seguir formándose. Algunhas das principais entidades galegas na illa de Cuba, como o Centro Galego da Habana, crearon escolas para a formación dos seus socios, por exemplo o centro Concepción Arenal, no que se ofrecían cursos de contabilidade, idiomas, prácticas mercantís etc. e que tiveron unha grande acollida na colectividade. Conseguir unha maior formación académica supoñía un gran reto de tempo e esforzo. Vaise creando, así, na mentalidade da colectividade emigrada, unha asimilación clara entre progreso e educación, o que leva a realizar un inxente labor no eido educativo na terra nai.


1931-00-00
Inauguración do grupo escolar José María Fernández Montenegro, Cervo, 1931
Ver

Transcripción da Inauguración do grupo escolar José María Fernández Montenegro, Cervo, 1931 en 00/00/1931

José María Fernández Montenegro naceu en 1860 nunha parroquia do concello de Cervo chamada Lieiro. Sendo moi novo escolleu o camiño da emigración cara á Arxentina, país onde conseguiu alcanzar un notable éxito económico. O legado deste indiano foi de 60 000 pesetas, que foron destinadas á construción do edificio para albergar o grupo escolar que leva o seu nome, na súa parroquia de orixe. Este legado materializouno a súa viúva, Manuela Goñi Maíste.
A escola construíuse en San Cibrao, sobre un terreo cedido polo Centro Hijos del Partido de Vivero en Buenos Aires. A solicitude para a realización do proxecto foi aceptada en 1929, ano do pasamento de José María. O 26 de xullo de 1931 tivo lugar a inauguración da escola, completamente equipada, e ao acto asistiu a viúva de José María e unha representación destacada da sociedade bonaerense. Na actualidade o edificio serve como sede do Museo Provincial do Mar de San Cibrao.


2008-00-00
A escola de Adelán en Alfoz, un dos exemplos do proxecto educativo dos emigrantes do Valadouro en Cuba, 2008
Ver

Transcripción da A escola de Adelán en Alfoz, un dos exemplos do proxecto educativo dos emigrantes do Valadouro en Cuba, 2008 en 00/00/2008

Este edificio foi inaugurado en 1933 grazas ás remesas enviadas pola sociedade Hijos del Valle de Oro en La Habana, tal como figura en grandes letras na súa fachada en lembranza do seu labor a prol da educación dos nenos e nenas desta parroquia lucense. Esta sociedade habaneira foi fundada en 1907 co obxectivo prioritario de axudar moral e materialmente a súa terra natal a alcanzar prosperidade a través da educación coa creación de escolas. Ademais desta escola, contribúen na construción de varios edificios escolares nas parroquias de Bacoi, Vilacampa, O Cadramón e Moucide.
A sociedade dá máis prioridade á utilidade e ás prestacións dos centros educativos e menos á suntuosidade. Son construcións sinxelas, de planta rectangular, con cuberta a dúas augas, sen case elementos ornamentais e unha clara simetría baseada no esquema de dobre aula a partir dun eixe central, aínda que neste caso concreto contaba cunha soa aula e a vivenda do mestre no lado oposto. As indicacións pormenorizadas tanto da construción como do proxecto educativo eran enviadas pola sociedade dende A Habana.


2008-00-00
A escola de Magazos, unha das moitas escolas financiadas pola sociedade habaneira Vivero y su Comarca, 2008
Ver

Transcripción da A escola de Magazos, unha das moitas escolas financiadas pola sociedade habaneira Vivero y su Comarca, 2008 en 00/00/2008

Unha sociedade de emigrantes que destaca polo elevado número de centros educativos creados na súa terra natal é a Ilustrísima Sociedad de Vivero y su Comarca na Habana. Este título de honra concedeullo o Goberno de España en 1919, ademais da Cruz de Beneficencia de primeira clase.
Esta senlleira entidade foi creada en 1910 por iniciativa dos emigrantes viveirenses Justo Taladrid Catá, Tomás Ramos Riguera, Amando Cora e Antonio Pernas entre outros, que levaron a bo porto o obxectivo prioritario da súa fundación: a creación de escolas en todas as parroquias do partido xudicial de Viveiro. Temos constancia da súa intervención económica na construción, arranxo e mantemento de 57 escolas distribuídas por toda a zona mariñá, ademais da súa contribución á compra de material docente e de doazóns para casos puntuais de necesidade tanto das escolas como dos seus veciños e veciñas.
Esta escola, na parroquia de Santa María de Magazos, é un exemplo do modelo arquitectónico que implantaron na construción de case todos os seus centros educativos. Eran edificios dunha soa planta, de forma rectangular, con escasa ornamentación e nos que primaban as numerosas fiestras, que achegaban luminosidade ás aulas, que normalmente eran dúas pois o alumnado separábase por sexos.


2008-00-00
Escola do Canteiro, Barreiros, 1906
Ver

Transcripción da Escola do Canteiro, Barreiros, 1906 en 00/00/2008

A escola do Canteiro funcionou no pasado como centro de ensino primario e como local de reunión do sindicato agrario. Foi fundada en 1906 e promovida por unha sociedade instrutiva de emigrantes procedentes, na súa maioría, da parroquia de San Pedro de Benquerencia e denominada Centro de Benquerencia, Sociedad de Instrucción y Recreo, con sede na Habana.
O edificio que albergaría os alumnos e alumnas da parroquia comezou a construírse en 1906. O 31 de agosto do ano seguinte xa estaba en pleno funcionamento e contaba cuns 65 alumnos. Esta escola foi deseñada seguindo características da arquitectura ecléctica de principios do século XX, coa fachada principal como protagonista, subliñada por unha grande escalinata. Foi un centro escolar gratuíto e de carácter laico ata 1922, ano en que pasou a mans do Estado para que funcionase como escola pública. Na actualidade a edificación está destinada a local sociocultural da Asociación de Veciños de San Pedro de Benquerencia.


2008-00-00
Escola de San Román de Vilaestrofe, no concello de Cervo, 2008
Ver

Transcripción da Escola de San Román de Vilaestrofe, no concello de Cervo, 2008 en 00/00/2008

Esta escola debe a súa existencia ao labor filantrópico do indiano Manuel Candia (Cervo 1850-1930), natural de San Román de Vilaestrofe e que fixo fortuna na Arxentina. Retornou en 1889 e mandou construír esta escola para educar os nenos e nenas da parroquia; ademais das aulas, contaba tamén con vivenda para o profesorado. A súa inauguración data de 1913. Nesta vistosa edificación destaca a fachada principal, cunha escalinata de acceso, moitos elementos decorativos xeométricos nas numerosas fiestras e un frontón curvo con reloxo. Nunha das placas conmemorativas de mármore pódese ler: «Los vecinos de esta parroquia, al filántropo Don Manuel Candia. Año 1913». Nun acto de homenaxe a Manuel Candia ondearon as bandeiras da Arxentina e de Galicia. A el asistiron a corporación municipal, mestres, médicos, párrocos, gardas civís, ademais dos veciños da parroquia de Vilaestrofe e das de Viveiro e Xove, e ofreceuse un banquete para un centenar de comensais nunha das aulas do grupo escolar.
O legado de Manuel Candia López superou as 60 000 pesetas, que serviron tanto para a construción desta escola como para a dotación de material escolar e mobiliario, ademais de para o seu mantemento e o pagamento do persoal docente. Este ilustre indiano tamén colaborou na construción do cemiterio e a estrada que une Vilaestrofe e Burela.
Entre 2001 e 2006 o edificio pasou por un proceso de rehabilitación promovido polo Concello de Cervo.


2011-00-00
La Argentina, residencia do indiano José Álvarez Fernández na súa aldea natal de Vilaestrofe (Cervo), 2015
Ver

Transcripción da La Argentina, residencia do indiano José Álvarez Fernández na súa aldea natal de Vilaestrofe (Cervo), 2015 en 00/00/2011

Pódese dicir que esta vila é o prototipo arquitectónico dunha casa indiana autóctona. O seu promotor foi un emigrante na Arxentina que acadou éxito económico e social. Emigrou a Bos Aires en 1884 e traballou nunha fábrica de tabacos, da que co tempo pasou a ser propietario. Casado cunha muller arxentina, converteuse nun home moi rico e retornou á súa aldea natal preto de 1910. Alí mandou construír unha casa grande, situada na actual estrada que une Sargadelos e San Román de Vilaestrofe. Para levar a cabo este proxecto decidiu contribuír cos seus cartos á construción desta estrada. Os seus veciños e veciñas recoñecerán cun monumento conmemorativo e unha placa o seu labor filantrópico a prol do progreso da comarca.
Nacido nunha casa humilde, decidiu restaurala e ampliala para incluír os elementos modernos e os luxos aos que estaba acostumado, pero tamén como un medio para obter prestixio ante os seus veciños. Arquitectonicamente esta casa, de planta rectangular, constrúese nun volume único, con dúas plantas e unha baixocuberta, coroada por unha cuberta de lousa a catro augas que remata nuns pináculos, típicos da zona. De escasa ornamentación, centrada nas pezas de cantaría das esquinas e nos remarques das fiestras, nas fachadas destacan as galerías, que achegan luminosidade ao conxunto. A casa está situada nun terreo de máis de 90 000 m2, pechado por un enreixado con motivos florais ornamentais. No extenso terreo salienta o xardín, con camelias e dúas grandes palmeiras, especies que nos lembran o continente americano.


2022-00-00
A Casa do Señorón, en Ourol, típica casa indiana da Mariña, 2022
Ver

Transcripción da A Casa do Señorón, en Ourol, típica casa indiana da Mariña, 2022 en 00/00/2022

Esta casa indiana é tamén coñecida como a Casa das Palmeiras polos fermosos exemplares que a custodian e que se trouxeron expresamente de Cuba. Foi mandada construír nos anos 30 polo emigrante retornado José García Rodríguez, alcumado O Señorón, quizais pola fachenda e riqueza coa que volveu da Arxentina, país onde fixo fortuna. Con esta casa o indiano, como tantos outros, quería testemuñar a súa elevada posición económica, conseguida na emigración.
Unha vez instalado na súa vila natal de Ourol, mandou edificar unha gran casa, similar á que posuía na Arxentina. Trátase dunha fermosa edificación, un dos mellores exemplos de arquitectura residencial indiana deste municipio. O edificio levántase sobre un pedestal, o que xera unha grande escalinata de acceso na fachada principal. De estilo ecléctico na ornamentación con elementos orientalistas, consta de planta rectangular con dous pisos en altura e unha baixocuberta de lousa con pináculos de pedra. A cuberta remata nunha especie de torre que lembra un pagode oriental. A ampla propiedade está rodeada por un muro de enreixado con fermosos elementos florais decorativos.


TERMOS CLAVE DO FONDO Persoas: García Naveira, JuanGarcía Naveira, JesúsBusto, GumersindoGarcía Barbón, JoséMurias Rodríguez, PedroCordo Boullosa, ManuelFernández, ElsaBlanco de Lema, FernandoCastelao, Rodríguez Murias, JesúsSerra Fernández, AgapitoCouto Pulido, CarlosKiro, AnaCandia López, ManuelGonzález López, EmilioFernández Montenegro, José MaríaVidal Carrera, RamiroMaseda Villamil, FranciscoCastro, Rosalía deGonzález Fernández, Ramón Temáticas: Historias de ida e voltaremesasasociaciónsA pegada indiana na Mariña lucenseeducaciónGalegos en Portugal: Xuventude de Galicia - Centro Galego de LisboaemigraciónO labor filantrópico dos irmáns García Naveira en Betanzos acción socioculturalA emigración galega nos Estados UnidostraballoensinoMulleresA Biblioteca América: o legado cultural de Gumersindo BustoO indiano José García Barbón e a súa acción filantrópicaAres en Cuba: unha emigración mariñeiraarquitecturaMemoria e voces femininas da diáspora galegaidentidade culturalO indiano Pedro Murias e o seu legado na DevesacomercioexilioO navío Santa Maria e a Operación Dulcineamúsica popularartes escénicasartistaspoesíaagriculturamúsica tradicionaldeportesfilosofíaO indiano Fernando Blanco de Lema e a súa acción filantrópicacorosempresasprensa escrita

Warning: Unknown: 2 result set(s) not freed. Use mysql_free_result to free result sets which were requested using mysql_query() in Unknown on line 0