Temática: poesía

Transcripción da Foto de grupo durante a sesión en Pontevedra de poetas participantes no III Congreso Internacional de Poesía. Na fotografía aparecen, entre outros, Aurora Vidal Martínez, Herminia Fariña, Sabino Torres, Xosé Filgueira Valverde, Xosé María Álvarez Blázquez, Dora Vázquez, etc.

Poetas e escritores que asistiron o día 24 de agosto de 1954 a Pontevedra dentro dos actos do III Congreso Internacional de Poesía. O grupo sitúase diante da fachada de San Francisco e nel distínguese os seguintes poetas: na terceira fila, sentados: Dionisio Gamallo Fierros e Walter Starkie; enriba, de pé e de esquerda a dereita: Emilio Álvarez Negreira (o segundo), Alberto Cambronero, Aurora Vidal Martínez, Sabino Torres, Pura Vázquez e Herminia Fariña; enriba, de esquerda a dereita: Manuel Cuña Novás, Ramón González Alegre, Xosé María Álvarez Blázquez, Cándido Viñas Calvo, Carles Riba e Quique Blein; debaixo e á dereita o último é Francisco Javier Sánchez Cantón e na escaleira inferior, tamén á dereita: Xosé Fernando Filgueira Valverde.

---

Transcripción da Ramón Rey Baltar, Padrón (1882) - Gerli, Arxentina (1969) en 00/00/1939

Este médico de profesión emigrou a Bos Aires en 1914 e integrouse en varias asociacións da colectividade. Moi vinculado coa defensa da República e do galeguismo, en 1939 a Central Galega d'Axuda ao Frente Popular Hespañol publicou este poemario que trata o drama da Guerra Civil e as terribles consecuencias que están a sufrir os partidarios da República. A gaita a falare está considerado o primeiro libro galego de poesía civil no exilio e conta con ilustracións de Castelao, Manuel Colmeiro e Luís Seoane, autor desta ilustrativa cuberta. Os beneficios da súa venda foron destinados á compra de víveres e roupa para enviar ás forzas republicanas.

---

Transcripción da Obra colectiva de Lois Tobío Fernández, Viveiro (1906) - Madrid (2003); Plácido R. Castro del Río, Corcubión (1902) - Cambados (1967) e Florencio Delgado Gurriarán Córgomo (1903) - Fair Oaks, Estados Unidos (1987) en 00/00/1949

Esta antoloxía xurdiu nun certame literario convocado pola Federación de Sociedades Gallegas, (FSG), no que participaron escritores exiliados ben coñecedores da poesía universal e das linguas orixinais nas que foran escritas. Entre eles Lois Tobío, destacado galeguista, tradutor e xornalista exiliado en Montevideo, Florencio Delgado Gurriarán dende México e Plácido Ramón Castro del Río dende Inglaterra. A calidade dos seus traballos levou á Federación a publicalos como unha obra colectiva que saíu do prelo en 1949. Contaba coa tradución de 57 textos poéticos, dos cales 24 eran obra de Plácido Castro, 13 de Gurriarán e 20 de Lois Tobío. Na nómina de autores traducidos figuran os escritores románticos ingleses Shelley, Keats, Tennyson e Longfellow e os franceses Baudelaire, Verlaine, Paul Bourget, Rimbaud, René Laporte e Louise de Vilmorin, entre outros. No limiar, redactado por Tobío, deféndese que a lingua e a literatura galegas se enriquecen polo contacto con outras literaturas pois “a voz de Galicia ten que se ouvir no mundo e as do mundo en Galicia”. Esta obra serviu para divulgar a moitos destes poetas entre os e as galegas.

---

Transcripción da Luís Seoane, Bos Aires (1910) - A Coruña (1979) en 00/00/1952

O seu autor, Luís Seoane, foi o paradigma do intelectual polifacético, unha das personalidades máis activas e creativas da nosa cultura. Como defensor da integración de todas as artes, destacou en todas as iniciativas que emprendeu: pintor, debuxante e ilustrador; editor; escritor: poeta, narrador, dramaturgo, ensaísta ou crítico literario; e promotor de multitude de iniciativas a prol da cultura galega.
A súa obra poética iniciouse en 1952 coa publicación de Fardel de eisilado, libro en que relata, dende a súa visión máis persoal, a epopea anónima da emigración galega e do exilio, vítimas da situación sociopolítica que se estaba a vivir. Considerado como a primeira obra de poesía social da posguerra, é un libro icónico da lírica galega cheo de ideais sociais e artísticos, no que prevalece unha linguaxe prosaica con remorsos épicos.

---

Transcripción da Antón Zapata García, Laxe (1886) - Bos Aires (1953) en 00/00/1954

Antón Zapata emigrou con 17 anos cara a Arxentina, onde transcorreu toda a súa vida, sempre estrañando a súa terra e o seu mar. Foi un dos grandes poetas da colectividade emigrada en Bos Aires. Á súa chegada comezou a compoñer versos e a escribir artigos, con preferencia de temas nacionalistas, nas principais cabeceiras da prensa da colectividade. Converteuse nun referente como poeta, participando asiduamente nos actos culturais das entidades galegas nos anos 30 e 40. En 1954, tras a súa morte, a editorial coruñesa Roel publica o seu único libro, A roseira da soidade. A edición estivo supervisada polo autor e consta de 72 poemas, de moi diversas épocas, algúns xa publicados en xornais pero corrixidos ou ampliados e outros moitos inéditos. O libro foi prologado por Ramón Otero Pedrayo e a cuberta é obra de Manuel Abelenda. A poesía de Antón Zapata está chea de referencias ao mar, aos mariñeiros e aos costumes da costa galega, nomeadamente da súa Costa da Morte natal.

---

Transcripción da Elsa Fernández. A defensa da cultura galega das novas xeracións da emigración en 00/00/1965

Elsa Fernández González, filla de galegos nada en Arxentina, viviu desde moi nova o amor profundo por Galicia e a saudade por unha terra que nunca chegaría a visitar.
Sempre vinculada coas actividades culturais das entidades galegas, traballou como administrativa no Centro Galego, onde coñeceu a Luís Seoane e a Eduardo Blanco-Amor, co que chegará a ter unha grande amizade. Foi tamén secretaria da Comisión de Damas do Hogar Gallego para Ancianos e participou en numerosas iniciativas culturais como AGUEA, a Asociación Argentina de Hijos de Gallegos ou, xunto a Anisia Miranda e Xosé Neira Vilas, na editorial Follas Novas. De feito, en 1961, cando eles marchan para Cuba, queda ao cargo da editorial e continúa a organizar a Feira do Libro Galego. Representou en Arxentina as editoriais galegas Galaxia e Bibliófilos Gallegos e xestionou un espazo radial chamado Mirador Bibliográfico Galego, no que lía textos da literatura galega. Colaborou tamén nas revistas Galicia Emigrante e Vieiros, onde podemos ler algúns dos seus artigos.
A súa morte prematura, con apenas trinta anos, conmocionou a toda a colectividade. En 1965, como homenaxe, a editorial Alén Mar publicou de maneira póstuma un libro cos seus poemas titulado Lonxanía, en cuxa edición colaboraron Luís Seoane, Laxeiro, Ricardo Palmás, Carlos Zubillaga e Basilio Losada.

---

Transcripción da Alejandro Finisterre, Fisterra (1919) - Zamora (2007) en 00/00/1967

Alejandro Campos Ramírez foi máis coñecido como "Alejandro Finisterre", nome que toma da súa vila natal. Exiliado en Francia e despois en Ecuador, Guatemala e México, foi poeta, editor, xornalista e inventor, sendo coñecido popularmente por crear o xogo de mesa do futbolín. Na súa frutífera época mexicana dedicouse ás artes gráficas e á edición. Fundou e dirixiu a Editorial Finisterre Impresora, dende a que editou a revista do Centro Galego de México e unha antoloxía de libros de poesía de autores exiliados españois e escritores americanos, como León Felipe –de quen foi testamenteiro literario–, Juan Larrea, Francisco Ayala, Américo Castro, Max Aub, María Teresa León, Ernesto Cardenal etc.
Outro dos seus proxectos foi a edición de Compostela. Revista de Galicia. O número 1, o único publicado, é un volume de 908 páxinas, ricamente ilustrado, que contén vinte traballos –ensaios, poemas, críticas literarias...–, entre os que podemos destacar un artigo de Luisa Carnés sobre Rosalía de Castro e a edición case completa de Cantares gallegos como apéndice; o Paralelo de las lenguas castellana y francesa do Padre Feijóo, cunha análise de Amancio Bolaño; ou a reprodución fotográfica da Colección de estampas..., gravados de Pietro Bombelli sobre a vida do franciscano frei Sebastián de Aparicio, impresas en México en 1789.

---

Transcripción da Carta de Guilherme Almeida a Paz Andrade. 1967 en 20/10/1967

São Paulo, 20 de outubro de 1967

Caríssimo amigo Valentín:

Perdoe-me a demora na resposta à sua generosa carta de 1º de setembro. É que diversos impecilhos (uma terrível gripe foi o principal) não me permitiram lucidez bastante para apreciação do seu magnífico livro. Devorei-o com gula. Um García Lorca atualizado? Não sei. Sua poesia é sua mesmo: é a que eu escreveria se fosse o poeta e o galeciano puro que é você.
Tal livro não precisa de «Prefácio». Mas como não saberia eu nunca deixar de servir a você, imaginei essa carta, que é sincera, sentida ao longo da leitura da sua «Eira dos sonos». Se você julgar que ela merece aparecer à entrada do seu livro, será uma glorificação que lhe ficarei devendo. Vai ela em papel meu, pessoal, de sorte que, gravada em fotocópia, suponho que seria menos desinteressante.
Diga-me qualquer coisa a respeito. Suas órdens me serão sempre bemvindas.
Muito seu, de espírito e coração.



Guilherme




São Paulo, 20 de outubro de 1967


Valentín, meu Poeta:


A órdem que você me dá de prefaciar o seu esplendido Eira dos Sonos é a única que não a deveria dar você, nem a poderia eu obedecer. Por que? Sua poesia é sangue: nosso sangue, um mesmo sangue, da matricial Galiza aos filiais Portugal e Brasil ritmadamente fluido. Sínto-a em mim, palpitante mas intangível, assim como ao infante não seria possível tomar êle próprio o pulso ao seu cordão umbelical.
Foi daquêle meu Vigo de 1933 –de onde vi você trovar e vi Colmeiro lavrar- que me veio a veia alimentícia dêsse sangue: dêsse Vigo onde teve a sua côrte Dom Denis, Rei Trovador e Rei Lavrador. E, pois, terra de trovas e lavras, é a Galiza, assim, uma autenticidade histórica: êsse «matriarcado, arquivo da essência de uma raça», que marca, fundo, da primeira á última página, todo este seu lúcido livro, Valentín: êsse livro que é seu e é meu também, muito de meu sangue também. Deixe-me...
... deixe-me que lhe conte, amigo. Faz trinta e quatro anos que, estando eu em Santiago de Compostela, visitando a Catedral, aí descobri, na Capela do Santíssimo, creio eu, um vitral ofertado por uma dama cujo nome de família era «Andrade». Ora, eu também sou Andrade, do lado materno: descendente de um daquêles cinco cavaleiros que passaram à Espanha, à guerra dos Mouros, com o conde Dom Mendo, e foi seu solar a Vila de Andrade, no Reino da Galiza.
Somos irmãos, Paz-Andrade. Sou, portanto, suspeito para dizer desta sua forte, livre, lúcida, sadia, pura, bela poesia, na qual escuto, com você, «os querendosos chamamentos do lar»; beijo a paterna mão do lavrador cujos «dedos» abrem como cinco chaves as entranhas da terra desde Adão»; escuto também o plim-plim das «vozes unissílabas da pedra» que o canteiro juntou «ao pentagrama mágico do Mundo»; acompanho, na fimbria marítima, «a fenda que vai no céu abrindo o cutelo do lôna dos veleiros»; saudei os «bem-chegados ao porto, marinheiros, a cavalo nas ondas», sob o tutelar tatalar do «verde vento pela leira e vento azul pelo mar, panos da nossa bandeira»...
Valentín Paz-Andrade: Aqui tem você, nesta carta, o meu comovido «ex-voto» pela graça que recebo da sua milagrosa Poesia.



Guilherme

---

Transcripción da Emilio Pita, A Coruña (1909) - Bos Aires (1981) en 00/00/1972

Emilio Pita Robelo emigrou con doce anos ao Río da Prata. De formación autodidacta, foi un poeta e musicólogo moi recoñecido no seo da colectividade. Coa proclamación da II República volveu a Galicia, onde tomou contacto co Partido Galeguista e o nacionalismo galego.
Tras o seu regreso a Bos Aires, en 1942 publicou Jacobusland, o seu primeiro libro de poemas, que conta con ilustracións de Castelao. Trátase dun libro que pon de relevo a traxedia da Guerra Civil en Galicia, inmerso nunha nostálxica visión da natureza galega e de gran riqueza poética. Foi considerado por moitos como o primeiro libro testemuño da Guerra civil.
En 1972 Ediciós do Castro realizou unha edición facsimilar desta obra para a súa difusión na nosa terra.

---

Transcripción da Homenaxe a Avilés de Taramancos 01: «Cántico de anguria e de esperanza pra arrolla-lo meu neno» en 00/00/1974

Eu vin un ceo novo e unha terra nova
porque o primeiro ceo e a primeira terra
desapareceran, e o mar xa non existe.
Apocalipse, XXI-1

Meu fillo: meu carballo pequeno,
gomo da canle vertebral,
semente miña aberta na saudade.

Qué tempo de vivir ferozmente se aproxima
ó teu ollar inda abraiado e puro!
Qué tempo nuclear, aqueloutrado,
meu capitán, vei se-la túa vida.

Días virán abanear teu sangue,
días de aceiro e lóstrego e carraxe.

Acaso a pomba aniñe proxeitís
bombas de alto poder, morte alxebraica:
e sinto
o berro do teu pequeno corazón
-o eco da miña voz multiplicada
na tua gorxa feita para o canto.

Meu fillo, meu amor, miña cobiza,
quero falar contigo docemente
semear no teu peito a miña espranza
os meus soños de home
a miña terra
-esa terra lonxana que non unxe
a túa fronte americana
a terra que me queima fondamente
eido dos teus avós por parte miña.

(E digo este cantar na seguranza
de que ha de conforta-la túa loita
esta palabra “terra” semellante
a abrir coiteladas a ledicia)

Veño meu fillo dun país sinxelo
de homes a cada paso soñadores,
criaturas de man encalecida
e a peito aberto
homes de mar que esculcan horizontes,
labregos investidos pola melancolía.

Decir patria ten algo de sabor a centeo
de nai pedindo auxilio ós catro ventos,
camaradas perdidos no abrazo derradeiro.

Todo isto
que encontras na calor do meu peito,
o rumor do granito, da chuvia, da morriña,
é a voz da miña patria que te ampara,
a ti nado na ausencia
a ti miña semente en terra allea
tan inocente e xa crucifixado.

De min non terás nunca
herdanza mais segura que este ouvear de lobo
no camiño da vida,
e esta terra lonxana que che ofrezo
que é unha ferida que hai que ir abrindo sempre.

Tempo de profecía vas a vivir meu fillo
-a besta ceibe o fogo desbordado
espadas de dous gumes no verbo dos arcanxos
pranto a xenreira e odio e temporais
que queimarán o mar, ai do navío!

Tempo tamén para o amor mais forte
o dos abandeirados do futuro,
alicerce da paz e da campá
da feliz moradía, da promesa.

Cando sexas un mozo, meu capitán,
e síntas o sangue axionllarse nos canles do cerebro
-o megatón é un mostro que arrepía de medo
volve ó eido que un día teu pai abandonara,
á terra simple
a esa hostia incólume
e acouga meu amor, descansa. Durme.

---

Transcripción da Homenaxe a Avilés de Taramancos 02: «Od. Himno. Cántico. Elexía» en 00/00/1974

Galiza dentro de min
I eu todo un soio cantar…
MANOEL FABEIRO.

1

Terra nai. Raíz umbilical. Seiva nutricia.
Sinto a aorta
poboada de unha esencia de fragatas.
Cincocentos gaiteros
cantan de cara ó mar antigos himnos.
Vello país domeador de vento!

Teño os ósos
brunidos da calor da túa entraña.
Ese río que fecunda os teus óvulos,
ese río que habita nas furnas interiores
verqueume nas arterias como ascuas
e levo o sangue todo namorado.

O deixa-lo teu tobo
ventos de morte me feriran, madre!
E veleiquí que unha campá espida
mantén a túa voz na miña gorxa
e cando esfollo a curva dunha sílaba
deita o canto de berce do teu nome.

2

Tatuada –afervoadamante a pel sorrí
tatuada na carne a túa xeografía,
-Ouh o verdor erguido no lindiero da brétema
de norte a sur, Galiza, do leste ó pór do sol
levo encravado a min o teu contorno
o teu ar de corveta abandeirada
partindo a cada intre.

Todo elemento líquido que compón o meu corpo,
o sangue, o soro, a linfa,
o cuspe, a esperma, a suor que arreventa
de amarte do fondo das virillas docemente,
é un río que marcha inexorable
para desembocar na túa orela.

Meu país mariñeiro!

Teño as vísceras roídas de salitre,
dornas me navegaron polo tórax
gaivotas de lizgaira arquitectura
furanme o cal dos ósos
con tan leve voar e mainiño
que cóchegas de mar sinto na médula.

Ai meu país labrego!

Sementeiras que a man mais pura coida na seara
atravésanme os ollos cada noite
e levo o corazón feito de trigo,
de millo temperán, de mel, de viño.

Ouh terra miña, ámbito inconfundible
Amote desde o peixe á cotovía,
desde o fondo do amor como parindo.

Amote dende antes do principio do mundo
cando isto que me ergue, que latexa, que brúa,
era sal do teu corpo incandescente
-unha semente apavorada, febleque a túa man de morna periferia
arrimou ó teu colo e deulle vida.

3

Campanas de Bastabales
-miña nai arrola un neno
Rosalía non afíes
na miña gorxa o coitelo.

Campanas de Bastabales
chegaron rompendo o vento
e cantan de pinga en pinga
no meu corazón sedento.

Rosalía: non me deixes
tan lonxe que teño medo.

E ti campana de Anllóns
campana con voz de ferro:
Bergantiñán non me esquezas
dáme unha man compañeiro
que ando polo mundo a tombos
e quero volver ós eidos.

E quero canta-lo maio
todo de flores cuberto.

---

Transcripción da Homenaxe a Avilés de Taramancos 03: «Hei de cantar en silencio» en 00/00/1974

5

Hei de cantar en silencio
o tempo non se escoita.
E deixa sempre a seña:
unha luz que se paga
e outra que se prende
na única lumieira.

Tan só despois da morte
esa luz vai prendida
por toda a eternidade.

Hei de cantar en silencio
ó pé de cada arado
Namentres ti semeas
eu planterei papoulas:

Sempre fai falla amigo
un corazón pequeno
que lle dea vida ó trigo.

Que se unha flor se apaga
outra quede prendida.
Que siga a eternidade
o seu curso perfecto.

Hei de cantar en silencio.
A miña voz é de terra.
Cada boi que se axuga
cada home que labra
cada tractor que fende
as entrañas do sulco
irá decindo o meu cantar.

E se o cantar se apaga
outro labio mais fresco
beberá eternidade.

---

Transcripción da Homenaxe a Avilés de Taramancos 04: «O meu corazón sempre canta de noite» en 00/00/1974

4

O meu corazón sempre canta de noite,
e cando el canta cantan tamén as pedras
e canta o lobo atravesando os montes
e canta como un home, cheo de medo, o vento.

De día nunca pode cantar,
sae a palabra como tremelecida de saudade
e entón os pegureiros e os meniños
toda a xente inocente que me escoita
cóbrense de feridas para sempre.

De día adeprende as palabras que outros cantan
e deletrea nai, revolución, infamia,
sangue, laberca, fame, apocalipse,
e váiselle facendo a voz tan rouca
que cando abre a cantar féchanse as fontes.

Se algunha vez os gringos aproveitan
a primavera para estoupar astros
-e fica todo a escuras no universo
tódolos nosos corazóns acaso
canten nesa noite acompañados
para que nos escoiten nas galaxias
que están fóra da man dos asesiños
e nos empresten mistos e esperanza.

---

Transcripción da Homenaxe a Avilés de Taramancos 05: A máquina en 00/00/1974

A Luís García Olmos, meu amigo.

A máquina (S, # xd)
depende do desprazamento angular x
e da distancia d con relación a St.
Todo isto expresado en radians
(206.265 segundos)

A máquina bicorne con fala de dragón
consome catrocentos galóns de sangue-hora
medida americana.

Un milleiro de homes trídos de Tainam
fogueiros de experiencia comprobada
padexan noite e día suarentos

incenso
cera virxe
auga bendita
aceite, sal,
reliquias salomónicas
sobrepelices
mitras
metendo na rendixa toneladas
(un sexo aberto, hermafrodita, impuro
que se empreña a si mesmo e cría monstros)
de túnicas budistas himnayanas
chapeos de secta zen feitos de liño
rosarios de cen voltas
dos ósos de Sidartha.
-espasmo insatisfeito
a traballar ilotas!

A máquina non goza
pide o sangue dos nenos
o leite almibarado da muller primeiriza:
xa empeza a saloucar
xa goza
xa abanea
A máquina retumba
como un río nacendo
A proporción é a mesma
da Lei tercia de Kepler
-(1,88)² : (1)² # (1,52)² – (1,52)³ : (1)³ –

A máquina ouveando de placer e de odio
e toda a multitude dos homes debruzada
-o número da Besta gravado na pirola
(mércase nas boticas polo precio do dólar)
o número, ai que medo,
a máquina non dorme. 666-.

---

Transcripción da Homenaxe a Avilés de Taramancos 06: «O obús» en 00/00/1974

E cando medrou a herba e deu froito,
apareceu tamén entón o xoio. MATEU. XIII-26.

1

O doutor X fecha a porta de sete tarabelos
do seu laboratorio de Groninga. Fóra
canta o vento miúdo do serán, brincan os nenos
falan de amor, baixiño, os namorados.

Ninguén sospeita o agromar da morte.

En verdade
é terrible a semente que non nace da flor
que non coñece
o sorriso do sol
a mansedume vexetal, o aire
tecendo o seu pulmón embrionario:
A semente animal feita de amor e espasmo
un orballo docísimo que encerra
o fluído da vida e da vitoria.

(O doutor X rise a gargalladas)

Sae o semeador nocturnamente

a semear na flor dos erlenmeyer
unha pisca de odio e tres de uranio
-fechar un temporal nunha clepsidra-
e de formento nitroglicerina.

(Quentar o fogo lento
nun pírex aforado.
Redondear en pílulas
fundir ovos de aceiro
para aniñar en tobos
de xelo artificial)

O doutor X serve de galiña:
escarabella no laboratorio
cacarexa de noite, e non se sabe
se a pel dos cans presinte unha catástrofe.

Fóra canta o vento miúdo e medra o millo.
Ninguén sospeita o agromar da morte.

2

No fondo, madre, no epicentro ígneo
berra o aceiro en ansias de voar.
Ave agoreira, alcotán da morte,
azor, tagre, neblí. Escentilante
pouta no vento. Lóstrego compreso
en percura de ás e de xenreira.

A cobiza do home foille dando
pulos a esa paixón aqueloutrada
e martelou na zafra a pulso vivo
un vestido de noiva par a morte.

E voou o aceiro no afiado
gume da frecha, na avidez do sangue
do coitelo do alfanxe e da navalla.

E foi criando forza e valentía
ata ficar no ar, non sospeitado.

Fíxose libre o aceiro! Ninguén pode
conter ese fulgor ceibe no vento.

Foxen as criaturas abraidas
atoutiñando as sebes de esperanza.
Ahí vén a morte brutalmente pura
a retropropulsión na estratosfera,
é o sétimo cálice que voa
ira de Deus que fai treme-los montes
-dá volta o río no seu propio leito
e corre para os cumes espantado!-

Ahí vén o aceiro, digo a treboada,
nin tan siquera escoita o alarido
das rosas. Vén o aceiro
cápsulas de terror furando o teito
inconsútil do ar.
Cae o silencio ulindo a moitedume
interrumpido a secas
pola oración dunha formiga eivada.

---

Transcripción da Homenaxe a Avilés de Taramancos 07: «Pórtico» en 00/00/1974

Veleiquí como alzo polida arquitectura:
sobor do chan das eiras ergo a forte montaña
e con brunidos aires cingo o imponente cume,
o amor dáme azos e esbolígame os dedos
lizgairas cotovías de palabra tan clara
que fan no vento ponlas ou ascuas tremorosas
onde se pousan diáfanos os beizos da xeada.

E rompo limpas fontes de icor abrindo o zarxo
pra invadir de marmurios o ámbito perfeito
e plantar nos menceres freixos na súa linde.

Ouh esta fermosura de ter un bosque íntimo
cuberto polo ouro das faias, sabugueiros de frescor arrecendor
carballos de ancho toro
e esguíos castiñeiros de cerna perfumada.
Logo criar un cervo fuxidío e deixalo
ser dono desta inmensa devesa luminosa
para move-la calma con áxiles pegadas.

Perto do sol tender fíos de arame ó vento
onde as viñas penduren seus acios apretados
e encontre o vagamundo bastimento e sosego;
moi a carón a casa ergueita en pedra firme,
solaina de madeira ollando a lonxanía
do mar que chega manso como un guerreiro invicto
florido da tenrura do pai ante o meniño.
Ter farturenta mesa abacial para os hóspedes
e unha lareira ampla, onde á amor do lume
xurda a chama mais alta do amor á humanidade.

Criar con agarimo unha estirpe sinxela
de toro campesiño e ponlas mariñeiras
que amen fondamente a entraña paridora
da Terra Nai, e sintan a saudade infinita
dos lobos mariñeiros que foron do seu sangue.

E ti, amada, dona do meu que non viñeche aínda:
amorosa e aberta, alegre coma un sulco
onde cae a semente preñada do vindoiro,
síntote xa comigo, a min crucifixada
como unha margarida tronzada pola leste
que a miña man erguera convertida en bandeira.

Veleiquí como alzo baruda arquitectura:
mozos da miña carne brincarían na eira
e entón a miña patria sería xa tan ceibe
que non houbera aceiro nen pouta vixiante
que esta forza que eu planto ó seu pé sometera.

---

Transcripción da Homenaxe a Avilés de Taramancos 08: «Eu amo as minerais entrañas do meu eido» en 00/00/1974

1

Eu amo as minerais entrañas do meu eido
quixera nun momento que o soterrado seixo
rubira ata os meus labios e sentírase vivo,
vivo como unha fera bruantemente viva
que o amor domeara da súa escuridade.

Ir caíndo en pingueiras enriba da estrutura
do antracito, do wolfram, onde florece o ouro
e treman as turbinas das burgas e da noite
que atafegada dorme no corazón da terra.

Mamar leite materno no fondo dos carballos
a carón das raíces dos bosques e das veas
da terra que sotén o centeo
e entrega ó sol os gromos do pan alegremente.

Náufrago soterrado, feliz entre as estrelas
de auga primitiva, o corazón mollado
na saiba poderosa que dá lentura ás leiras,
en silandeiro navegar, amante aínda,
ter saudade da luz, do sal, de ve-lo vento,
da chuvia elemental caíndo nos pomares:
ser orfo, orfo espido, para amar con mais furia
a flor roxa do cobre e o iris do estaño.

Acaso así sería verdade a miña vida
vir da profundidade e erguerme no infinito
enraigado no colo da terra tendo a frente
como único astro no epicentro das tebras.

---

Transcripción da Homenaxe a Avilés de Taramancos 09: «Sangue callado. Terra escura, terra» en 00/00/1974

8

Sangue callado. Terra escura, terra
tan clara e perfumada
que o corazón do home non ten lindes
dentro da túa luz.

¿Quen avisou a tódolos paxaros?
Do sur como unha ráfaga amarela
chegou o ouriol cun asubío:
Benvido viaxeiro tenaz, lóstrego ou claridade
das gándaras de cal e limoeiro!

Brinca no ar o gozo transparente,
digo alabastro ou ágata ou orballo:
Imos plantar unha cerdeira nova
de vermello interior vitrificado,
unha árbore absoluta no infinito
onde se pouse o vendaval tranquilo
e a aguia enfurruñada se estremeza
vibrátil e curiosa como un raio.

Unha cerdeira é un navío inquedo
que parte na mañá
e loita, e vence,
e síntese apretado polo vento,
e trae a luz sumisa, acribillada
estendida na xarcia vitoriosa.

E chega a noite: levián, polida:
unha xarada de estorniños mesta
que cae, que se derruba, que esmorece
como un castelo de cristal delgado
E acubilla os seus ollos
-tanta feliz negrura asoballada-
na pureza da flor, na ponla acesa.
Apousentada así, no vento inviolado,
ditosa, firme no esquelete de céfiro,
será como unha fronte namorada.

A chuvia
poboada de vagalumes frescos
recibirá no instante un sabor de cereixa
de mel brunido en vermelliza pérola:
debrúzase no po e novamente
faise líquida luz
encadeada luz que agora canta
de canle en canle en interior albura.
Imos plantar unha cerdeira nova
temos que darlle esa alegría ó vento.

---

Transcripción da Homenaxe a Avilés de Taramancos 10: «Feliz viaxeiro subterráneo» en 00/00/1974

9

Feliz viaxeiro subterráneo
morto aínda quente
docemente morto
vestido da brancura última.
Non estás derrotado.
Non mórde-lo pó agre:
bicas no teu silencio o corazón da terra,
ofereceste libre, cheo de luz
ridente como unha árbore
unha derradeira árbore medrada de ti mesmo.

Agora é cando
son os teus ollos un bosque:
os teus ollos que foron un ouvear de lobo
son agora semente das raíces mais mansas.
Estás calado e morto,
pero dentro
no fondo
no teu esvaradizo corazón cristalino
retumba o brado da ledicia.

A terra non é fría
é como estar de novo no acougo
vaxinal dunha nai
sentirse arrodeado de garimosas vísceras.

Cánto te amo morto iluminado
morto terso, feliz
no barro orixinario.
Irrompes mainamente, gladiador ceifado
-mariñeiro-labrego-vencedor-compañeiro
na bóveda materna
atóbaste con gozo
na oquedade do seo,
e non sorrí a túa carne murcha
pero acaso unha rosa se está abrindo dentro.
Ouh plenitude do amor.
Ouh morto inmaculado. Crisálida.
O boi bebe da tua gorxa mansedume.

Consumido de amor morto fragante
roca de vexetal arteria:
corpo xa confundido escuramente
na urdime xenital de nai sumersa.
¿En que eiras tremola o teu himno de triunfo?
Morrer así douradamente mozo:
barda de trigo
debruzada
caída no amoroso labio dunha fouce
brillante e cega como a mocedade.

Ouh esencia feraz. Ouh morto. Plenitude.

---

Transcripción da Carta de Paulo Ronai a Paz Andrade. 1974 en 08/12/1974

Rio de Janeiro, 8 de dezembro de 1974



Caro Amigo Valentín Paz-Andrade,

Acabo de receber a sua gentil e valiosa remessa.
Ao percorrer maravilhado os poemas de Sementeira do vento, tive a revelação visual de um poeta autêntico e de uma nova língua, que me deu o desejo de um dia ouvir os seus versos ditos pela sua voz.
Obrigado também pelo seu estudo La Anunciación de Valle-Inclán e pelo exemplar de Tirano Banderas, que serão leituras minhas nas próximas férias de verão.
Queira aceitar, com minhas melhores lembranças, meus votos cordiais de feliz Natal e Ano Bom, extensivos aos que lhe são caros.


Paulo Rónai

---

Transcripción da Carta de Martínez López a Paz Andrade. 1976 en 07/07/1976

Santiago de Compostela, 7 de Santiago de 1976


Sr. D. Valentín Paz-Andrade


Meu querido Valentín:

O teu poema fixo o miragre de facerme vivir con agudo dramatismo aqueles días da miña fuxida que ti evocas e nos que tivestes tanta parte, valor e xenerosidade. Si, lémbrome ben, faleiche «polo aramio» dende a casa do finado Trabazo. De seguida te decatastes da gravedade do meu caso. Non fixen mais que darte o meu nome: Moncho. Dempois no teu despacho acima do Derby o encargo ao alcalde, a viaxe, o encontro cos falanxistas que voltaban de Valladolide de asistir aos funerales de Onésimo Redondo, e o paso do río pola tardiña –vai fazer pronto 40 anos- e finalmente a salvación.
Mais o teu poema non é somentes dramaticamente preciso senón de requintado valor artístico e de ritmo amplo e clásicamente «novo». Deus cho pague! Deixareillo á miña filla coa meia ducia mais de documentos referentes á miña vida. Sabela fíxomo ler tres vegadas e eu non sei cantas o leín. Se me perdoas empregarei o teu verso e decirche que eu non serei para ti, para o que fixeches por min e para o teu estupendo poema –cando publicas o libro?- como o «río... unha vida que corre sen memoria».
Apertas fondas do teu irmán

Moncho

---

Transcripción da José Rubia Barcia: Unha vida contada 06 en 00/00/1985

José Manuel González Herrán.- Pero no abandonaste la creación y eso nos conecta con otra cosa que me interesaba comentar y es la labor no sólo de profesor o de investigador, sino de creador y la labor de la traducción. Aparte del primer libro que habías hablado antes, del auto sacramental o de Umbral de sueños, y otros, me gustaría que comentásemos qué es la labor de la traducción, la traducción de los poemas de Vallejo…

José Rubia Barcia.- Te diré que el Umbral… lo empecé en Cuba; la idea de Umbral… se me ocurrió en Cuba: la idea fue hacer un libro que no se pareciera a ningún otro libro, cosa casi imposible. Entonces, ¿qué iba a hacer yo? Toda la Guerra Civil me había trastornado por dentro, España la llevaba dentro, trastornado todo, confuso todo; pero tenía un tremendo amor a las cosas de España, y a España, y estaba fuera. Ese estar fuera es como estar en los barandales de la luna, contemplando España desde fuera. Contemplando España desde fuera, con mi actitud de heterodoxo en relación con la historia de España, con lo que yo veía de España, y mi experiencia de la guerra… Lo que hice en Umbral de sueños fue poetizar mi experiencia de la guerra; es todo lo que hice, pero poetizarlo de una manera que no se ha hecho, supongo; yo no conozco ningún libro como Umbral de sueños. Es decir, me propuse hacer una cosa que fuera totalmente original, a ser posible, donde yo diera toda mi sensibilidad puesta al rojo vivo. Escribí ese libro…; cuando empecé a escribirlo me pidió Raúl Roa una colaboración; él pasó a ser Director de Cultura en el Ministerio de Instrucción Pública en La Habana. Estaba yo en Nueva York, y entonces me pidió si podía colaborar con una revista que se llamaba Mensuario, revista de poesía, de ensayos y de cosas... Entonces escribí el primer capítulo, y escribí el segundo capítulo, y escribí el tercer capítulo, que aparecieron en esa revista. Y Raúl Roa se entusiasmó: «Debes continuar»; porque la idea era… El libro empieza subiendo a un avión, y toda la cosa era la visión desde la altura; pero la altura interior…, interior y exterior; es decir, pensando en toda mi experiencia de víctima de una guerra que yo no provoqué, ni hice nada…; pero víctima de esa guerra. Está destilada, estilizada, mezclada, simbolizada toda la experiencia de la guerra en ese libro. Eso termina con mi llegada a Nueva York, y… –no sé si tú te acuerdas– al final, la entrada en un túnel y la salida del túnel, un vuelo; entrada en un túnel y salida de un túnel… Y encontrarme ahora… El personaje, evidentemente, soy yo; pero no soy yo, porque hay otros personajes en el relato. Un crítico… (se ha escrito mucho sobre el Umbral, en América), un crítico dijo que es el libro más importante que se ha producido como consecuencia de la Guerra Civil. Hay dos, dice: uno el libro-relato del primer comentarista…, este inglés que escribe su libro sobre la Guerra Civil española…

José Manuel González Herrán.- ¿Orwell?

José Rubia Barcia.- No, no: anterior a Gabriel Jackson…, otro que escribe un libro sobre la Guerra Civil española…, ya lo mencionaré luego.

José Manuel González Herrán.- ¿Thomas?

José Rubia Barcia.- Sí, Hugh Thomas; Hugh Thomas habla de la superficie de la Guerra Civil, y el mío habla de la esencia, de la esencia de la Guerra Civil. Hay dos libros fundamentales de ese periodo, como consecuencia de todo aquello, que son estos dos libros. El libro tuvo una acogida extraordinaria y creo que logré lo que pretendía. Yo no me arrepiento del libro. Fue un libro que…; luego, cuando se habían publicado los tres capítulos, lo dejé, no había vuelto a escribir nada, pero siempre estaba dentro el libro, siempre estaba dentro el libro. Los primeros capítulos son del año…, probablemente, deben ser del cuarenta y cinco…, estaba yo ya en Estados Unidos, cuarenta y cinco o cuarenta y seis; los últimos capítulos son del cincuenta seis o del cincuenta y siete.

José Manuel González Herrán.- Se publica en el sesenta y uno, ¿no?

José Rubia Barcia.- Sí: sesenta y uno. Pero esos últimos capítulos, los otros siete capítulos restantes los escribí de una sentada en un verano, salieron como un torrente. Lo acabé; y, entonces empezó: ¿quien publica esto y cómo se publica esto? Le mandé a don Américo un ejemplar a máquina; le mandé a Jorge Guillén; a todos los amigos…; le mandé a Manolo Altolaguirre otro ejemplar a máquina, para comprobar si aquello llegaba o no, tomando anotaciones de las contestaciones.

José Manuel González Herrán.- Sí, sí se publican en el libro.

José Rubia Barcia.- Don Américo, inmediatamente –era un hombre muy tacaño– me mandó un cheque de quinientos dólares y me dijo: «Yo no sé cómo va usted a publicar este libro, pero si le sirve esto para empezar, ahí van quinientos dólares». Yo se los devolví, naturalmente: «No pienso aceptarlo». Pero se entusiasmó con él. Guillén…, tengo la carta, preciosa, de cuatro páginas de Jorge Guillén sobre el libro, pero no quiero usarlo. «Sería un insulto usar esto como prólogo», me dice, y me manda el primer soneto alejandrino que escribe. Altolaguirre se entusiasma, y así… Buñuel se entusiasma con el libro. De modo que es un libro que no tenía secuela; es decir, si tenía que hacer otra cosa, no podía hacerlo ya, no. Eso me agota las posibilidades que tengo de expresar lo que quería decir en relación con la guerra. Es un poco la versión poética de mi violencia; experiencia y violencia que expreso en Prosas de Razón y Hiel. Eso completa toda una cosa interior. Es, quizá, la obra que yo más valoro y más quiero, Umbral… Hay grandes dificultades para publicarla aquí; al parecer, no…, todavía no se han decidido.

José Manuel González Herrán.- ¿Y el libro de poemas en gallego que publicaste en el ochenta y uno?

José Rubia Barcia.- Eso es otra historia. Ocasionalmente, y a lo largo de los años…, ya en España yo había escrito poesía gallega, de muchacho; cuando estaba de estudiante en Granada, ya había escrito poemas en gallego. Eso está inédito, no lo he publicado nunca, nunca se publicó aquí una cosa mía en gallego. Se publicaron artículos míos en gallego en la prensa durante la guerra, en Barcelona y en Madrid, y cosas sobre Galicia. Pero yo no quería ser poeta, en el sentido de la palabra, «que escribe versos»; rechacé siempre la idea de hacer poesía versificada. Pero la nostalgia de Galicia y la cosa de Galicia la he llevado siempre dentro y, entonces, llegó un momento en que me decidí a darle algunos de los poemas a Machado, Machado de Asís. «Pero hombre de Dios –me dice en portugués–, hombre, eso está bien; tienes que publicar esto, tienes que publicar una selección de tus poemas, publícalos y tal…». Todavía yo no me decidía, y entonces…; allí vive cerca un pintor vasco, amigo mío, Miguel Marina, a quien le di otro ejemplar, y me dice: «Yo esto te lo ilustro, y tal…». Y entre unos y otros me convencieron de que mandara esto y que se publicara esto; y ésa es la razón de que se haya publicado: lo mandé ahí, a Cervo, y es el primer libro que aceptó inmediatamente. No iba a aceptarlo, me dijo Eugenio Granell…, que es el mejor pintor surrealista, un poco ya de fuera del surrealismo, porque está pasando toda esta cosa; pero si hay un pintor surrealista vivo que sea un genio es Eugenio Granell, otro gallego que está ahora en Nueva York retirado, vivió muchos años en Nueva York y fue profesor del Brooklyn College durante muchos años, magnífico escritor y poeta. Entonces Eugenio Granell y Tobío, Luís Tobío, pero sobre todo Tobío, cuando conoció el texto me dice (yo no tenía nadie que lo publicara): «Esto lo publica seguro Sargadelos, lo mandas allí». Yo estaba ya un poco escéptico, porque no tengo contactos con España; lo mandé a Sargadelos, e inmediatamente, lo publican encantados. Y se publicó así; pero fue una cosa así de tanteo. Yo no pretendía publicar nada de poesía; tengo muchas cosas inéditas de poesía, escritas en castellano; pero tenía un cierto pudor para la poesía, no me gustaba meterme a ser poeta. J. M. G.- H.- ¿Y la labor de traducción…? Aparte de en las revistas, el doblaje también es una labor de traducción…

José Rubia Barcia.- Traduje muchas cosas: traduje mucho teatro, y adaptaciones teatrales del extranjero. Mi carrera teatral en Cuba empezó por Manolo Altolaguirre, porque estaba allí Casona, que no sabía dirigir teatro, ni hacer teatro, y le comentó a Manolo Altolaguierre que si podía hacer esa cosa que escribió Casona, Sancho Panza en la Ínsula Barataria; y, entonces, Manolo Altolaguirre, que sabía que yo había hecho teatro, y que había trabajado… Porque yo dirigí en Granada, también, una obra de Valle Inclán, un experimento teatral que causó sensación en Granada, siendo profesor del Instituto Ganivet. Gallego Burín me dejó a mí todos los materiales de «La Carreta». Yo era el heredero de «La Carreta», cuando Lorca era el de «La Barraca». «La Barraca» se crea como una cosa paralela a la experiencia de «La Carreta». Pero Gallego Burín me da a mí todos los materiales que tenía para el montaje y tal y me pone en contacto con Hermenegildo Lanz. Entonces yo monto Cuento de Abril, en Granada, cuando era profesor del Instituto Ganivet, el año ese último, y tuve un gran éxito como director entonces, ya allí, en Granada… De modo que mi experiencia como director empieza ahí, pero mi experiencia como traductor… Una vez que llego a Cuba, yo tengo un programa de teatro radial en la cadena cubana, en la que todas las semanas doy una obra adaptada por mí. Allí, casi todas las obras que he presentado son adaptaciones de obras extranjeras. Entonces, estoy traduciendo del francés, estoy traduciendo del inglés, traduzco del alemán, traduzco del italiano, y monto obras de teatro propias para radio, que yo adapto a la radio. De hecho, tenía un gran proyecto de hacer una serie de novelas de Galdós, por radio también. Ese proyecto lo tuve allí, pero no tenía ayuda financiera… Me pagaban bien, con mis actores preparados hacíamos estos programas. Luego, en los Estados Unidos, ya hice traducciones de toda índole; ya te dije: del alemán traduje esa película; hice una traducción de Edwin Rolfe, ese poeta americano que fue de las Brigadas Internacionales, que publicó un libro, Permit Me Refuge [Permítame refugio], donde aparece una elegía a mi hija, a Elena, la mayor. Habla de la trinidad del exilio: Eva, mi hija y yo éramos la trinidad que encarnaba el exilio y tal... Bueno, me da un poema manuscrito sobre Madrid, «Elegía a Madrid», en inglés. Yo traduzco el poema al castellano; él sabía español, pero cuando coge mi traducción dice: «Ahora hago yo una retraducción al inglés de tu poema» [risas]. Y retraduce del castellano su poema al inglés. Yo le envío este poema –es un poema largo–, traducido por mí al español, a Manolo Altolaguirre. Manolo Altolaguirre lo coge en México y, sin decirme nada, publica un folleto; entonces Buñuel me manda para acá quinientos ejemplares; me regala quinientos ejemplares del folleto Elegía a Madrid de Edwin Rolfe, uno de los poemas más eficaces de la lucha contra Franco. En todos los mítines antifranquistas había quien recitaba ese poema, esa traducción del inglés. De modo que empecé a traducir poesía, a traducir prosa y teatro…; tengo mucha traducción hecha. Pero viene ahora el problema de Vallejo…

José Manuel González Herrán.- ¿Por qué?

José Rubia Barcia.- Por muchas razones. Ésta es una cosa muy curiosa, otra vez. Vallejo estaba muy ligado a Larrea. Larrea le dedicó su vida a Vallejo; hay una relación como la de Antonio Vieira y Pessoa: Larrea y Vallejo. Hay un momento en que un americano, un chico americano, publica los Poemas humanos; había publicado poesía francesa traducida al inglés, es muy conocido; es el director de la mejor revista de poesía que hay en los Estados Unidos. Entonces me pide una cita, en la Universidad; viene a verme porque el jefe del Departamento de Francés le dice que yo puedo ayudarle a traducir España, aparta de mí este cáliz. Él no sabe suficiente español, aunque había traducido totalmente los Poemas humanos. Entonces yo veo lo que él ha hecho como poesía…: «Bueno, vamos a ayudarle en esta cosa de España…, vamos a hacerlo»; y nos ponemos a trabajar en la cosa; trabajamos, trabajamos, trabajamos, y se edita un libro con «España, aparta de mí este cáliz», poema separado y traducido al inglés por Clayton.

José Manuel González Herrán.- Es el mismo con el que...

José Rubia Barcia.- Exacto. Pero entonces me dice Clayton Eshleman: «Después de hablar con usted, veo que acaso le voy a dejar los Poemas humanos, mi traducción de Poemas humanos, a ver qué le parece a usted». Yo cogí la traducción y le hice –esto no es exageración– cinco mil notas a su traducción de Poemas humanos: «Esto no está logrado, esto no es Vallejo, esto está mal…». Entonces me dice: «Mire, yo estoy dispuesto a renunciar a esa traducción, negarla, si hacemos toda la obra póstuma, si usted colabora conmigo». Y todo esto es gratis; entonces yo le digo: «Es una pérdida de tiempo para mí el meterme en esa cosa, no tengo muchas ganas…». Pero, por otra parte, me atrae la cosa de poner en inglés a Vallejo. Y le escribo a Larrea, le digo que tengo esa oportunidad... «Por favor, hombre, hágalo usted; el poeta se merece aparecer en inglés bien traducido». Larrea me anima a que lo haga. Bueno, yo pensé: en un año despachado… Cinco o seis años trabajando en eso. Preparamos el manuscrito y, naturalmente, si se compara la edición nuestra con la edición del anterior hay un abismo.

José Manuel González Herrán.- Es otra cosa distinta.

José Rubia Barcia.- Es otra cosa completamente distinta; la traducción de él se salvaba para quien no supiera español, pero para el que supiera español, aquello no era una traducción de Vallejo. Se plantean problemas de traducción: cómo se vierte un mundo a otro mundo, cuando los continentes de esos dos mundos son distintos...

José Manuel González Herrán.- Imagino que tenía que ser una tarea dificilísima, pero de lo más atractiva.

José Rubia Barcia.- Hemos pasado, a veces, una tarde entera con un verso; hemos tardado seis años en hacer esa traducción; la interpretación de cuál sería la mejor manera de trasladar eso a la otra lengua…

José Manuel González Herrán.- Además, lo que encuentro difícil es…: me imagino a mí mismo traduciendo un poema del italiano al castellano o del francés al castellano; bueno, lo encuentro difícil, pero me parece asumible. Lo que ya me resulta… el viaje inverso; es decir, intervenir yo en la traducción de poemas del castellano al francés; independientemente de que uno tenga que conocer esa lengua, hay algo que me parece dificilísimo…

José Rubia Barcia.- Tienes que tener el sentimiento de las dos lenguas. Yo no creo que se pueda traducir; nadie puede traducir a una lengua extranjera si no conoce muy bien la suya y alguien le ayuda con la otra. Y esto fue la combinación de… dos temperamentos poéticos al unísono, que conozcan muy bien su lengua; yo que conozco muy bien la mía, pero que tengo familiaridad con la otra lengua. Entonces en la combinación se llega a un compromiso, no se llega a una solución ideal; es decir, yo podría corregir todavía todo ese texto con otras versiones.

José Manuel González Herrán.- Y probablemente vuelvas a encontrarte versos que propusiste de una manera y que tiempo después propondrías de otra.

José Rubia Barcia.- Exacto, exacto. Ahora, el toque final va a ser…, el compromiso se establece cuando el texto se convierte ya en poesía, cuando el texto sientes tú que no es una traducción, que expresa exactamente algo paralelo –no idéntico–, paralelo en la otra lengua; entonces lo aceptas. Pero tienes que tener la sensación de que lo que estás haciendo es poesía original, no traducción, pues si haces traducción no sale la poesía; imposible, no sale, porque no se puede traducir poéticamente una lengua a otra, es imposible; puedes recrear la poesía de otra lengua en la tuya. En esto han sido maestros los franceses, lo hacen con todas las traducciones. Cuando uno piensa en el Don Juan, traducido al francés; lo que hace Molière, no se parece al Don Juan español, está afrancesado. El Cid, Las mocedades del Cid, de Corneille y de Guillén; eso no es una traducción, es adaptación al otro mundo, no existiría sin el original, pero…

José Manuel González Herrán.- Es autónomo, cobra su propia…

José Rubia Barcia.- Lo mismo pasa con el Vallejo que hemos hecho. Pero impresionó tanto que por unanimidad nos dan el Gran Premio de Poesía.

---

Transcripción da Homenaxe a Avilés de Taramancos 11: «De cómo Reimundo Patiño se transforma en montaña (…)» en 09/04/1987

DE CÓMO REIMUNDO PATIÑO SE TRANSFORMA EN
MONTAÑA E NACE NO SEU CORAZÓN UN RÍO
CANTAREIRO: E ANIÑAN O XERÍN E A TORCAZA NO
FORNO AÍNDA QUENTE DO SEU AMOR: DE CÓMO
EMERXE DO SEU SER O CONTORNO DA PATRIA

É necesaria esa semente que vén do tempo en que se abriran rosas
de cal fervendo. É necesaria a arxila aínda impoluta; o bálsamo
na súa forma primixenia; o dolmen da brancura ritual aínda incólume.
É necesario. De tan antigamente rinchan eguas, arromban
os carros ao mencer a estructura que escomenza; irrompe
o teu propio esqueleto xermolando as canteiras. Canta
o cuco do mesazoico e fixa o calendario, a roda do tempo,
e a rosa náutica amamanta os ventos e as estrelas.

Abrolla a relva, e o toxo arnal amosa a súa lucería no serán
-esa hora na que o cervo fica petrificado de vermello na cova elementar-
cando amabamos o bronce e o seu brado, o himno do druída,
o pedernal escuro atafegando o seu pequeño vagalume interno.

Na andadura do tempo hai un rei a cantar. Ábrese o códice;
descífrase a parábola dos astros. Cimentan nos teus ósos os cimborios.
O pó das lendas estremece as verbas para dicir amor, dicir avelaneira:
Ferida veño, madre, e no souto nevado
non há ninguén que diga novas do meu amado:
E non hei meu amigo!
Pola beira do río veño d’amor ferida
e non hai quen me cure que se me vai a vida:
E non hei meu amigo!
Veño ferida, madre, ¿U-lo meu cabaleiro?
e xa non hai abrigo, nin amor, nin barqueiro:
E non hei meu amigo!
Oula o falcón e abátense as murallas. O estrondo das cúpulas pola
[bocarribeira
ao son da gaita popular: Dacabalo dun lóstrego, Roi Xordo
fende a pedra sillar, remove a base mesma onde se asenta o coro,
estabelece o escombro anovador, o éxtase da ruína do tempo culminado:
cando unha man de ferro nos arrebenta os ollos, cando ficamos
a pedir polas portas das idades. ¡A tristura dos tempos!

E tocan a rebate en Bastavales e xa o teu corazón está avisado,
a rosa de cen follas enxendra o cántico, renace da súa feble encarnadura
o aluvión da fala: a voz inxel na safra do seu colo queima
como queima o aceiro das espadas temperado no pozo da soidade.

Todo reverte en ti e de ti emana. A orixe. A cláusula. O cerne e a cortiza:
a outra estancia fonda onde nacen os ríos; o leiro mineral; o ámbito das
[aguias;
os elementos e as materias, o acontecer inmemorial
que nos prende de ascuas a memoria. Da túa vértebra
vaise expandendo o óvulo dos montes, o rochedo e o musgo,
o cume e o seu recanto circular onde acobillas o teu pobo.
A arca ancestral; a trabe que sustenta un íntimo universo.
“Io non pensaba che lo cor giammai
avesse di sospir tormento tanto”…
Foi cando a pomba te cruzou de esguello para abrir a ferida milenaria, a fonte
pola que deitas o perfil dos cómaros:
Que de toda a ternura soterrada canda o teu corazón
ten que ir xurdindo o contorno sen límites da patria.

---

Transcripción da Homenaxe a Avilés de Taramancos 32: Entrevista en RNE en 00/00/1988

—¿De que xeito todas as vivencias de Colombia afectan á túa poesía?
—Eu sempre tiven a poesía un pouco á marxe do que é o desenvolvemento natural da vida. A poesía sempre foi para min unha especie de refuxio onde, despois de todos estes avatares que se poden relatar, e que forman parte xa máis ben dun pasado que dun presente, tiña ese recuncho da poesía, espiritual, se se quere, para poder zafarme un pouco do andar aqueloutrado do que era en certo modo sobrevivir. Entón, pois non sei, algo se pode transvasar á poesía porque a vida á fin e ao cabo dalgunha maneira é un espello no que a poesía se reflicte ou viceversa. Pero non é precisamente toda esta cousa que se dixo antes, unha fonte esencial da poesía. A poesía é algo máis fonda, algo máis profunda, é ir desvelando o misterio das cousas. Se ten algo que ver algunha vivencia, algún xesto ou algunha cousa que a un lle queda, no fondo é máis ben ese refuxio que un busca.

---

Transcripción da Homenaxe a Avilés de Taramancos 41: Entrevista en RNE en 00/00/1988

—¿Como ves a poesía galega hoxe?
—Estamos vivindo un momento especial da poesía con todo o que se diga –e vós sabedes que se din moitas cousas de séculos de ouro e cousas desas, que todo, en certo modo, son palabras feitas–. Pero o certo é que se está vivindo un momento intenso da poesía en Galicia, porque hai unha verdadeira…, pois non sei cómo dicir, pero si hai un interese grande pola poesía, polo menos nalgúns círculos, e hai cantidade de xente preocupada por iso. Vese, por exemplo, en que a min cóntame Basilio Losada, nunha carta que me escribe agora, que en Barcelona están un pouco sorprendidos de que unha colección de poesía teña vinte libros publicados en dous anos ou tres e que teña para publicar dous anos máis. Entón os cataláns están un pouco sorprendidos de que se escriba, de que se faga tanto, e ademais libros de calidade. Non é que sexa o século de ouro pero estase facendo unha calidade poética de altura e interesante. Entón o poeta está tamén tendo unha incidencia na vida social da nosa terra como non tivo antes. Primeiro porque os medios de comunicación son outros; está máis presente neles, porque anda no medio da xente, vive no medio da xente e acabouse un pouco a figura do poeta romántico, do poeta soñador, do poeta vestido de negro e de capa e toda esa historia, e o poeta é un traballador máis que traballa nun eido en que as cousas son moi esenciais, e que está mesmo case traballando na raíz do que é o noso ser e a nosa terra.

---

Transcripción da Homenaxe a Avilés de Taramancos 42: Entrevista en RNE en 00/00/1988

—¿En que medida o poeta e a poesía ten que incidir e modificar o contorno en que vive?
—O noso país haino que facer, haino que construír ou reconstruír, desde moitas bandas, e o poeta ten que participar indubidablemente na reconstrucción do que é a identidade e no que é a reconstrucción do país galego. Entón non se pode ser neste momento un poeta de torre de marfil; ou sexa, subir o poeta á súa torre, agacharse un pouco de todo o que o rodea e escribir a súa obra perfecta e toda esa historia. O poeta ten que integrarse na loita común de todo o pobo galego porque o poeta tamén é unha especie de profeta, e unha especie de loitador que ten moito máis claras as esencias da patria do que as ten a xente común. Polo tanto, nun país que se está a refacer, a reconstruír, ou buscando, como se di agora, a súa propia identidade, o poeta ten que ser unha peza esencial desa loita de reconstrucción. Non pode esquivar esa loita nunca.

---

Transcripción da Homenaxe a Avilés de Taramancos 50: Entrevista en RNE en 00/00/1988

—Esta a piques de saír o teu novo libro As torres no ar, ¿que é este libro?
—As torres no ar. Eu quería tamén unha especie de reencontro coa propia terra. Non soamente coa terra aberta do suco senón coa terra telúrica; e ao mesmo tempo é unha loita tamén contra o tempo que pasa, o tempo que nos vai desgastando permanentemente. Entón de aí ese
libro, que comeza cunha frase de miña nai que me dixo algún día e non hai moito; dixo “meu fillo, ti sempre estás a facer torres no ar”. Entón
decidinme a facer Torres no ar e a que quedara reflectida dalgunha maneira. Iso é o libro; está dividido en tres partes, unha parte que son
“Cantos a carón da terra”, que é achegarme á terra, precisamente, á terra de labranza e á terra como patria; despois está “O cántico das naves, elexías do mar”, porque eu sempre estou vendo pasar os veleiros na miña memoria; e hai unha última parte que é “A torre secreta”; todos os castelos teñen unha torre secreta, que son os sonetos amorosos, eróticos. Entón todo ese complexo forma ese libro que se chama As torres no ar, que podía levar cantidade de cousas porque un castelo ten cantidade de compartimentos e incluso sotos.

---

Transcripción da Homenaxe a Avilés de Taramancos 51: «Chachahuí» en 00/00/1988

Ter unha casa en Chachahuí sobre do cume
do Cúndur-Cúndur que os incas bautizaron
polas grandes aves míticas. Ter unha casa en Chachahuí
e ver no fondo do precipicio o Putumaio
brincar como un regueiro pequeniño.

Ter unha casa en Chachahuí
e escoitar á noitiña o zunido dos vagalumes,
dos cocuios, o canto do turpial
e o miar estremecedor do puma negro.

Ter unha casa en Chachahuí,
esquecerse do tempo, estar ao pé dun deus antigo
amigo do sol.

Ter unha casa en Chachahuí.
Abaixo, no camiño de Ipiales, na estrada do Ecuador,
brillan as flores ventureiras.
Pero as estrelas son máis grandes.

Ter unha casa en Chachahuí.

---

Transcripción da «Cantiga de Santa María n.º 100» de Afonso X en 03/04/2020

Santa Maria,
Strela do dia,
mostra-nos via
pera Deus e nos guia.

---

Transcripción da «Cantiga de Santa María n.º 77» de Afonso X en 03/04/2020

Da que Deus mamou o leite do seu peito
non é maravilla de sãar contreito.

---

Transcripción da Día de Pastor Díaz en 03/04/2020

Explora o multimedia

I. Día de Pastor Díaz

...........................................................
solo el tumbo del mar sobre la arena
y el ronco son del caracol marino...

Sant-Yago de Compostela – Lucus Augusti –Fonte Miñá – Ribadeu – Mondoñedo – Frouseira – Viveiro

Xuntanza en Sto. Mingos de Bonaval, coba de Rosalía: himno galego e adeus rosaliano a Compostela...
Por a estrada de Lugo deica A Arzúa; de alí a Sobrado dos Monxes: gabanzo do barroco galego. De alí por Melide [saludación á gandra] a Lugo: visita ó Museo [lembranza de Gómez Román] e motivos de xamón con viño branco. De lugo a Meira [Visita a Fonte do Miño con libación ó esprito do río, botela con poema e ramos de froles polas señoras.

Río Miño de vagariño
leva ó mar do solpor
con son de mu´ño, do peleriño
seu saudoso amor

De Fonte do Miño por Vilameá e o Val do Eu a Ribadeu: xantar [que xa van sendo horas] e homaxe a Fermín Penzol.
De Ribadeu por Reinante estudo centífico da “chaira de abrasión”, a Lourenzá [visita ó mosteiro, e inauguración de cartela provisional en latín na casa nadal de Fernandez del Riego,], logo [recitación poemas de Noriega e Leiras] Mondoñedo [homaxe a Cunqueiro e Lence Guitián] merenda a base de pratos ecresiásticos. De alí [con Santos e e a permisión do Rei Cintoulo a Ferreira do Valadouro. Achegamento no posible á Frouseira: decramación de unhas esceas do Mariscal.
Do Valadouro a Viveiro: primeira visita caíndo o serán ó convento de Valdeflores con leitura das páxinas axeitadas da novela “De Villahermosa a la China”. Dinantes de cear recitación de «A Alborada» diante a estatua do autor Pastor Díaz. Despoisxa de cear, si fai luar e sinón tamén, paseo pola praia dos castelos. Boas noites.

Dime bergantín “Palomo”
¿Donde fue tu perdición?
-“En la playa de Vivero
al toque de la oración.

Nótula brevísima

Pódense facere variaciós: por exempro xantar en Lugo e non en Ribadeu e algunha nos tramos inmediatos á costa.

[mapa debuxado]

Sant Iago 33 Arzúa, 20 Sobrado, 24 Melide, 50 Lugo, 35 Meira, 45 Ribadeu, 25 Lourenzá, 9 Mondoñedo, 24 Valadouro, 23 Viveiro.
Total Kms. circa: 288

---

Transcripción da Florencio Delgado Gurriarán, Córgomo (1903) - Fair Oaks, Estados Unidos (1987) et. al. en 00/00/2022

Este libro fora publicado en 1943 na capital mexicana por iniciativa do Partido Galeguista. Trátase dunha antoloxía de textos poéticos cos que se quería homenaxear aos “compañeiros caídos na Guerra Civil española”. O editor literario desta obra colectiva foi Florencio Delgado Gurriarán, quen achegou catorce poemas da súa autoría. Tamén colaboraron Ramón Cabanillas Álvarez, fillo do poeta, Emilio Pita, Roxelio Rodríguez de Bretaña, Bieito Búa Rivas e Ramón Rey Baltar, todos asinando con pseudónimos. Hai tamén un poema de Concepción Lamas Barreiro (Chita Lamas), considerada polo profesor Xesús Alonso Montero como a primeira voz feminina do exilio galego.
O Consello da Cultura Galega realizou unha edición facsimilar deste libro como homenaxe ao poeta Florencio Delgado Gurriarán e nomeadamente a todos os exiliados republicanos. Pódese consultar esta obra na súa páxina web.

---