Galegos na canle de Panamá, os mellores europeos da Silver Roll (1904-1914)
Durante o primeiro terzo do século XX no mapa da emigración galega figuraban países como Arxentina, Cuba, Uruguai ou Brasil, pois eran os que recibían os maiores continxentes de man de obra procedente de Galicia. Panamá non estaba na lista de destinos prioritarios para a diáspora galega. Non obstante, a principios de século converteríase nun foco de atracción temporal para un número bastante significativo de galegos; a maioría eran homes cun perfil determinado que, sen apenas decatarse, serían grandes protagonistas na historia que abordamos neste especial. O motivo que os levou a iniciar a aventura migratoria cara ao istmo foi participar nas obras de construción dunha canle que uniría dous grandes océanos, o Atlántico e o Pacífico: a canle de Panamá. A súa participación tivo lugar unha vez que Estados Unidos tomou o control da franxa ístmica destinada á execución das obras. Este feito foi propiciado a raíz do abandono e a venda deste ambicioso proxecto por parte da compañía francesa Compagnie Universelle du Canal Interocéanique (1881-1894). As obras foran iniciadas baixo a presidencia do francés Ferdinand de Lesseps, quen anteriormente dirixira a construción da canle de Suez. Os medios técnicos e os esforzos económicos non foron efectivos e derivaron no xurdimento da coñecida como Compañía Nueva del Canal de Panamá, o 21 de outubro de 1894. Porén, varios factores, como unha mala organización financeira e do traballo, o pouco ou nulo coñecemento sobre as enfermidades tropicais reinantes na franxa ístmica e un enfoque técnico desacertado do propio proxecto, derivaron nun fracaso irreversible. Este feito propiciou a intervención de Estados Unidos en 1898, co fin de chegar a liderar o seu propio proxecto, tras as accións intervencionistas para que Panamá acadase a independencia de Colombia, lograda en 1903.Esa serie de acontecementos produciu un xiro substancial que estimulou a emigración galega a Panamá, fenómeno que non foi casualidade. A boa sona acompañaba os galegos, froito do fantástico rendemento que amosaron nas obras do ferrocarril da illa de Cuba. Este último feito sería un dos desencadeantes de toda esta historia. Para comprender as razóns polas que os homes galegos foron tan buscados e valorados cabe destacar a figura clave de John F. Stevens, o enxeñeiro xefe que se encargou de sacar adiante o proxecto entre 1905 e 1907 e do que falaremos máis adiante.
As estatísticas oficiais da Isthmian Canal Commission (ICC, Comisión da Canle Ístmica), no seu Informe para o ano fiscal finalizado o 30 de xuño de 1914, dan a cifra de 8798 españois, maioritariamente galegos, dun total de 45 107 homes importados pola compañía norteamericana. Esta cifra podería ser superior se temos en conta a emigración espontánea, non “inducida”, chegada incluso clandestinamente ás obras para a súa posterior contratación.
Nesta entrega nº 22 de Historias de ida e volta queremos facer unha pequena homenaxe a eses miles de galegos que traballaron arduamente e que ocuparon o primeiro posto en rendemento e volume dentro do grupo de obreiros europeos contratados pola ICC. A continuación presentamos algunhas imaxes e documentos que axudan a dilucidar, a grandes trazos, a contribución da man de obra galega nesta magna obra de enxeñaría civil.
- Os inicios do proceso migratorio: A viaxe
- Centro Galego da Habana. Presenza de Galicia en Cuba
- De Galicia a América: A chegada a un novo mundo
- Traballando en América
- Vida social e tempo de lecer
- Mulleres galegas na emigración
- As iniciativas educativas da emigración galega
- A cultura galega alén mar
- Novas realidades migratorias a América nos anos centrais do século XX
- O exilio galego
- No centenario da Federación de Sociedades Galegas da República Arxentina
- A emigración galega a Europa
- Outros destinos da emigración galega
- Galicia onde todo retorna
- 150º Aniversario da Sociedad de Beneficencia de Naturales de Galicia
- O navío Santa Maria e a Operación Dulcinea
- Memoria e voces femininas da diáspora galega
- O indiano José García Barbón e a súa acción filantrópica
- A literatura galega da posguerra en Ámerica
- O indiano Pedro Murias e o seu legado na Devesa
- 100º Aniversario da ABC del Partido de Corcubión
- Galegos na canle de Panamá, os mellores europeos da Silver Roll (1904-1914)
- Ares en Cuba: unha emigración mariñeira
- Galegos en Portugal: Xuventude de Galicia - Centro Galego de Lisboa
- A Biblioteca América: o legado cultural de Gumersindo Busto
- O labor filantrópico dos irmáns García Naveira en Betanzos
- As asociacións microterritoriais da emigración galega en Cuba
- As asociacións microterritoriais da emigración galega en Arxentina
- Voceiros da colectividade galega na emigracion
- A pegada indiana na Mariña lucense
- O indiano Fernando Blanco de Lema e a súa acción filantrópica
- A emigración galega nos Estados Unidos
- O galeguismo en América
- A pegada educativa da emigración galega en América
Galicia é un país no que a emigración é inherente ao devir da súa realidade social, económica, política e cultural. Trátase dun fenómeno que está moi imbricado na identidade dos galegos. Nestes especiais preténdese relatar o proceso migratorio. Difundir o noso pasado e presente como emigrantes é unha das tarefas do Arquivo da Emigración Galega do Consello da Cultura Galega. Para iso, empregando todo tipo de documentación e fotografías que se custodian no arquivo, queremos dar a coñecer e poñer en valor o papel determinante que tiveron os emigrantes no desenvolvemento da nosa sociedade e da nosa cultura.
Arquivo da Emigración Galega (CCG)