bioloxía

Notas:

N. B. ENTREVISTA CORTADA AL PRINCIPIO Y AL FINAL

Notas:

Das persoas participantes como falante ou como cadro técnico hai unha non identificada.

Notas:

Notas da cinta: RUIDOS CONSTANTES A LO LARGO DE LA GRABACION

Notas:

N. B. CONFERENCIA CORTADA AL FINAL. PREGUNTAS POSTERIORES EN LA SIGNATURA PO0000156 CORTE 02
Notas da cinta: RUIDOS CONSTANTES A LO LARGO DE LA GRABACION

Notas:

N. B. PREGUNTAS CORTADAS AL PRINCIPIO. CONFERENCIA EN LA SIGNATURA PO0000156 CORTE 01
Notas da cinta: RUIDOS CONSTANTES A LO LARGO DE LA GRABACION

Vídeo de TED (4´ 59´´) no que Andrea M. Henle nos fala do CRISPR, unha ferramenta tecnolóxica de edición xénica que lles permite aos científicos mudar as características fundamentais dun organismo en tempo récord. Este vídeo axudarache a  entender como funciona o CRISPR e cales son as potencialidades desta prometedora ferramenta, non exenta de debates éticos.

Tradución ao galego de Roi Yáñez González.

Notas:
Fonte: TED

Vídeo de divulgación científica (4´ 55´´) no que a bióloga Tatiana Díaz Castro nos explica as diferentes medidas que cómpre ter en conta para evitar a xeración de enfermidades de transmisión alimentaria (ETAs). Trátase da segunda entrega dunha serie de tres vídeos sobre seguridade alimentaria difundidos na canle Cociñando ConCiencia. Outros vídeos da mesma serie: -Medidas para evitar a xeración de enfermidades de transmisión alimentaria (I) -Medidas para evitar a xeración de enfermidades de transmisión alimentaria (III)

Vídeo didáctico (13´ 08´´) elaborado por Xacobo de Toro, profesor do IES Urbano Lugrís de Malpica, no que se explica que é a biosfera, que condicións provocaron a aparición de vida na Terra e cales son as diferentes especies e formas de vida existentes.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo educativo (6´ 45´´), autoría de McGraw-Hill, que che axudará a entender por que os nenos/as non teñen un parecido exacto cos seus proxenitores, ou por que algúns irmáns son tan diferentes entre si. A explicación está no proceso da meiose, a forma de división celular que xera os gametos.

Tradución ao galego de Fátima Ruibal.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo de divulgación científica (3´ 46´´), elaborado por Icía Rodríguez e Ángel Carro, que nos fala do descubrimento de novas técnicas de medida do nivel de contaminación dos nosos ecosistemas. En concreto, preséntanos o traballo que se está a desenvolver no Departamento de Ecotoxicoloxía da Facultade de Bioloxía da USC para medir o nivel de contaminación do aire ou a auga empregando como indicadores diferentes variedades de musgo.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo (1´ 05´´) de divulgación científica, difundido na canle GC TV do xornal GCiencia, con información básica sobre a introdución da Vespa velutina en Europa e os principais riscos que supón para o ecosistema a súa propagación.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo de TED (15´ 08´´) no que o biólogo e enxeñeiro Dan Gibson nos explica en que consiste a tecnoloxía das células artificiais e o “teletransporte biolóxico”. Esta charla axudarache a entender como pode construírse ADN sintético e enviar esta información dixital de xeito rápido por Internet para  convertela en material biolóxico, como proteínas e vacinas. Trátase dunha revolución tecnolóxica que permitirá no futuro loitar con maior eficacia ante un brote epidémico ou mesmo imprimir medicamentos personalizados para cada paciente no seu propio fogar.

Tradución de Noel Iglesias.

Notas:
Fonte: TED

Vídeo de TED (15´ 53´´) no que a xenetista Jennifer Doudna nos fala dunha nova tecnoloxía para a edición dos xenomas, chamada CRISPR-Cas 9, da que ela é co-inventora. Trátase dunha tecnoloxía que permite facer cambios no ADN celular e, polo tanto, podería usarse para curar enfermidades xenéticas e tamén para modificar xenes en embrións humanos. Esta charla axudarache a entender o funcionamento da tecnoloxía CRISPR e tamén os debates éticos que suscita.

Tradución de Antía Fernández.

Notas:
Fonte: TED

Vídeo de TED (10´ 42´´) no que Alexander Belcredi nos explica que, a pesar da mala reputación que teñen os virus, algúns deles poderían ser beneficiosos para a saúde. Refírese concretamente aos fagos, uns virus naturais que destrúen as bacterias de xeito moi preciso e logran curar doenzas infecciosas. Desde o punto de vista médico, trátase dun descubrimento moi esperanzador para a loita contras as bacterias resistentes aos antibióticos.

Tradución ao galego de Alberte Regueira para TedSaúde 2019.

Notas:
Fonte: TED

Vídeo didáctico (4´ 57´´) no que Xacobo de Toro nos fala da enfermidade da varíola, do descubrimento da vacinación e de como a comezos do século XIX se xestou a primeira campaña de vacinación a nivel mundial (a Real Expedición Filantrópica da Vacina de 1803, coñecida tamén como “expedición Balmis”).

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo (4´ 04´´) de divulgación científica, difundido na canle GC TV do xornal GCiencia, no que se presenta o proxecto Galiat 6+7, dedicado a estudar as virtudes da chamada “dieta atlántica”. Un dos principais obxectivos deste proxecto é comprobar en que medida a lonxevidade da poboación galega pode estar relacionada co consumo de certos produtos autóctonos (grelos, verzas, viño, olivas, mexillóns e lácteos) que os científicos saben, por resultados de estudos previos, que teñen determinadas moléculas beneficiosas para a saúde.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo (18´ 41´´) de divulgación científica no que Ignacio García González, profesor do Departamento de Botánica da USC, nos explica que as árbores rexistran os principais sucesos que acontecen ao longo da súa vida e estes poden ser lidos posteriormente no patrón dos seus aneis grazas á dendrocronoloxía. Esta técnica permítenos obter información histórica de especial relevancia para a investigación ecolóxica e climática e mesmo para a construción naval.

A sesión desenvolveuse no marco do Divulgaterra 2018.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo (9´ 45´´) de divulgación científica no que Mariam Ferreira Golpe, enxeñeira forestal e do medio natural, nos fala dos custos económicos que supón a presenza da Vespa velutina para o sector apícola.  Este sector representa o 0,17% da renda agraria final estatal e, a maiores, ten un papel relevante no mantemento da biodiversidade, debido ao labor de polinización que realizan as abellas.

A sesión desenvolveuse no marco do Divulgaterra 2018.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo (26´ 34´´) de divulgación científica no que Xesús Feás, investigador da Facultade de Ciencias da USC, nos fala da Vespa velutina, unha especie invasora que se detectou por primeira vez en Galicia en 2012 e que, segundo os datos oficiais, pasou en catro anos de 2 niños a máis de 10.000. Na súa charla explícanos as ameazas que supón a súa presenza e preséntanos as diferentes liñas de investigación que se están a desenvolver no Campus Terra de Lugo para frear a súa expansión.

A sesión desenvolveuse no marco do Divulgaterra 2018.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo (17´ 22´´) de divulgación científica no que Ignacio García, investigador no Departamento de Botánica da Universidade de Santiago de Compostela, nos explica como podería afectar o cambio climático aos carballos, unha árbore que forma parte tanto do noso patrimonio natural como cultural. Explícanse as diferentes técnicas empregadas para analizar o efecto das condicións ambientais sobre o seu crecemento (dendrocronoloxía, anatomía cuantitativa e xiloxénese) e expóñense algúns dos datos obtidos nos últimos estudos, que permitiron identificar os principais factores que condicionan o correcto desenvolvemento destas árbores.

A sesión desenvolveuse no marco do Divulgaterra 2018.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo (33´ 49´´) de divulgación científica no que Mercedes Novo, integrante do Grupo de Investigación Química Biofísica da Facultade de Ciencias da Universidade de Santiago de Compostela, nos fala dos procesos que causan o alzhéimer, unha enfermidade que afecta a un 7% da poboación maior de 65 anos. A charla céntrase especificamente nunha das características desta enfermidade: a presenza de placas amiloides no cerebro afectado.

A sesión desenvolveuse no marco do Divulgaterra 2018.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo divulgativo (2´ 42´´), elaborado pola Unidade Cultura Científica e da Innovación da Universidade de Vigo, que presenta o proxecto de investigación Repesca_Plas, que ten como obxectivo avaliar a toxicidade dos plásticos que os pescadores recollen do mar e traen a porto, tentando deste xeito ampliar o coñecemento sobre os residuos plásticos e reducir o seu impacto no medio ambiente. 

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo (4´ 52´´) de divulgación científica, difundido na canle GC TV do xornal GCiencia, que nos fala do proxecto Cefaparques. Trátase dun proxecto de investigación liderado polo científico Ángel Guerra, do Instituto de Investigacións Mariñas do CSIC, que ten como obxectivo identificar e caracterizar os hábitats esenciais de tres especies comerciais de cefalópodos (os polbos, as luras e os chocos) dentro do Parque Natural das Illas Atlánticas.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo (1´ 07´´) de divulgación científica, difundido na canle GC TV do xornal GCiencia, que che axudará a entender o fenómeno das mareas vermellas, tamén coñecido como “purga de mar”.  Galicia é un referente a nivel mundial do control e tratamento das mareas vermellas, que obrigan a pechar cada certo tempo os polígonos de bateas.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo (11´ 14´´) de divulgación científica no que o investigador Pedro Castrillo presenta os resultados dun traballo realizado na Facultade de Veterinaria da Universidade de Santiago de Compostela sobre o mexillón de río (Margaritifera margaritifera), un molusco bivalvo en perigo de extinción de grande importancia biolóxica, xa que realiza un importante labor de filtración da auga e ao mesmo tempo é un indicador da súa calidade.

A sesión desenvolveuse no marco do Divulgaterra 2018.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo (6´ 25´´) de divulgación científica no que a International Dark-Sky Association nos alerta dos efectos da contaminación luminosa durante a noite. Ademais da dilapidación de enerxía e recursos, outras consecuencias desta iluminación artificial serían a alteración do crecemento das plantas, a morte de animais mariños e terrestres, o incremento de accidentes de tráfico ou o desaxuste dos nosos ciclos de sono.

Tradución de Salva Bará e Martin Pawley.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo (1´ 11´´) de divulgación científica, difundido na canle GC TV do xornal GCiencia, onde se explica o funcionamento dunha batea. No ano 1945  instalouse na ría de Arousa a primeira batea e, actualmente, cada ano saen delas unhas 250.000 toneladas de mexillón. Este vídeo axudarache a entender como se cultiva o mexillón nestes viveiros.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo (1´ 08´´) de divulgación científica, difundido na canle GC TV do xornal GCiencia, onde se explica a razón pola que pican algúns pementos de Herbón. Os capsicinoides, un conxunto de oleorresinas presentes na parte interior destes alimentos, nunhas vesículas de cor branca, son os responsables de que nalgunhas ocasións o seu sabor sexa tan picante.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo (4´ 29´´) de divulgación científica, difundido na canle GC TV do xornal GCiencia, que fala dos efectos dos microplásticos sobre os ecosistemas mariños. Cada ano bótanse aos océanos do mundo 8 millóns de toneladas de plásticos e os máis pequenos, denominados microplásticos, son absorbidos polos organismos mariños. Un equipo da Universidade de Vigo coordina o proxecto europeo Ephemare, con científicos e institucións de 10 países distintos, que buscan coñecer que consecuencias poden ter para a saúde estes microplásticos.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo (3´ 48´´) de divulgación científica, difundido na canle GC TV do xornal Gciencia, que contén unha entrevista de Enrique Domínguez ao investigador da Universidade de Vigo Artai Santos, na que nos fala dos seus traballos de investigación no ámbito da paleobotánica e palinoloxía do Xurásico. Explica os procesos de traballo que levou a cabo en diferentes estudos de investigación destinados a reconstruír as comunidades vexetais que habitaban os dinosauros de Asturias.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo (8´ 16´´) de divulgación científica, difundido na canle SciShow, no que Michael Aranda nos explica as reaccións químicas que se producen nos incendios forestais, que cada vez son máis rápidos e grandes, e as consecuencias que teñen para os ecosistemas.

Tradución e subtítulos da Asociación de Tradutores Galegos.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo (3´ 40´´) de divulgación científica, difundido na canle DrawMeWhy, que nos fala de tres parasitos (o dicrocoelum dendriticum, o nematomorfo  e o toxoplasma gondii) que conseguen manipular a actividade cerebral de determinados animais coa intención de usalos como vehículo intermediario para chegar ao seu obxectivo: especies nas que poder reproducirse. Tradución e subtítulos da Asociación de Tradutores Galegos.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo (2´ 11´´) de divulgación científica, difundido na canle SciShow, no que Michael Aranda nos axuda a entender os procesos químicos que provocan que as follas das árbores caducifolias muden de cor e caian. Tradución e subtítulos da Asociación de Tradutores Galegos.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo (2´ 22´´) de divulgación científica, difundido na canle DrawMeWhy, que nos explica que a encima chamada alinase é a causa de que choremos ao cortar as cebolas. Tamén descubrirás algúns trucos para inhibir a acción da alinase.

Tradución e subtítulos da Asociación de Tradutores Galegos.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo (8´ 20´´) de carácter didáctico que fala do impacto medioambiental que supón a actual sociedade de consumo, a obsolescencia programada e o incremento constante da produción de lixo. Ofrécense diferentes consellos para colaborar co medio ambiente, baseados en tres claves: reducir (consumir de xeito responsable), reutilizar (darlle unha segunda vida aos produtos que mercamos) e reciclar (transformar os residuos en novos produtos). Para rematar, achéganse instrucións para separar correctamente nos colectores do lixo.

Notas:

Vídeo de TED (18´ 06´´) no que se explica como funciona a industria das patentes xenéticas e os prexuízos que supuñan as súas prácticas tanto para os pacientes como para a investigación biomédica. Tania Simoncelli cóntanos como lograron demostrar ante a Corte Suprema dos Estados Unidos que un segmento natural de ADN é un produto da natureza e non é susceptible de ser patentado polo feito de que fora illado.

Tradución de Adrián Levices.

Notas:
Fonte: TED

Vídeo (12´ 14´´) sobre a era paleozoica ou primaria, etapa da Historia da Terra que comeza hai 540 millóns de anos e remata hai uns 250 millóns de anos. Esta era iníciase pouco despois da desintegración do supercontinente Pannotia e remata coa formación do supercontinente Panxea. Nesta etapa a superficie da terra divídese nun número relativamente pequeno de continentes e nalgúns mares pouco profundos comeza a formación do petróleo e o gas que explotamos na actualidade. No nivel biolóxico aparecen formas de vida máis complexas e os animais desenvolven cuncha ou esqueleto, chegando diversos grupos a colonizar a terra firme.

Material creado por Adela Otero e Xacobo de Toro, profesores de secundaria de bioloxía e xeoloxía, no marco do proxecto XeoClip.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo (9´ 36´´) no que se fala da formación do sistema solar e dos primeiros 4.000 millóns de anos do planeta Terra. Trátase da primeira e máis longa etapa da Historia da Terra, coñecida como era precámbrica, durante a que se produciu a formación da atmosfera, a litosfera e a hidrosfera, así como a aparición dos primeiros seres vivos pluricelulares.

Material creado por Adela Otero e Xacobo de Toro, profesores de secundaria de bioloxía e xeoloxía, no marco do proxecto XeoClip.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo (2´48´´) sobre as actividades de eliminación de especies exóticas invasoras no río Tea, desenvolvidas durante o segundo campamento de voluntariado ambiental organizado polo Proxecto Ríos, promovido por ADEGA. Cítanse as diferentes especies invasoras que se atopan na marxe do río (falso bambú, erixeron, acacia negra, mimosas, robinia, tradescancia) e explícase como deben realizarse as tarefas de eliminación.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo (5´ 57´´ ) baseado na publicación Manual de compostaxe caseira, de ADEGA. Explícase como facer compostaxe caseira e comunitaria, ilustrándoo con dúas experiencias desenvolvidas no concello da Coruña.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo de TED (14’ 59’’) no que o filósofo John Searle fala da necesidade de estudar a consciencia humana, pois é un fenómeno biolóxico pouco investigado. Todos os estados de consciencia, sen excepción, están causados por procesos neurobiolóxicos de baixo nivel e realízanse no cerebro como de alto nivel ou como características de sistema. Finalmente, desméntense as obxeccións para estudala desde unha perspectiva científica.

Tradución de Pablo Figueredo.

Notas:
Fonte: TED

Vídeo (47’ 38’’) no que Ángel Carracedo, catedrático de Medicina Legal e experto internacional en xenética, achega os resultados de investigacións realizadas ao longo da historia que ilustran a variabilidade xenética nos seres humanos. Trata as diferentes achegas dos xenetistas sobre as migracións das distintas comunidades ao longo dos séculos e fala das explicacións que a xenética pode ofrecer a estudos doutras áreas, como a onomástica.

Relatorio presentado na xornada Persoas refuxiadas conCiencia. Análise da problemática das persoas refuxiadas desde a ciencia e como persoas xeradoras de coñecemento, organizada polo Consello da Cultura Galega (15 de febreiro de 2018).

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo (47’ 45’’) no que Ramón Blanco Chao, profesor de Xeografía da USC, presenta os resultados da investigación xeomorfolóxica e ambiental realizada no illote patrimonio Guidoiro Areoso, que trata de explicar os cambios que está a sufrir actualmente o illote e o impacto da ocupación humana dende o Holoceno.

Relatorio presentado nos Encontros Monográficos co Patrimonio Cultural 18. O último ano no Guidoiro Areoso: o que agocha a area, organizado polo Consello da Cultura Galega (26 de marzo de 2018).

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo de TED (15’ 34’’) no que a xenetista Wendy Chung nos fala sobre o espectro autista. Na charla exponse que aínda queda moito por coñecer sobre as causas que interveñen: a máis salientable, malia que non a única, son os xenes. Identificar os xenes que participan no autismo é importante para desenvolver fármacos, estratexias didácticas e tecnoloxías que sirvan para paliar as súas dificultades.

Tradución de Carme Paz.

Notas:
Fonte: TED

Vídeo de divulgación científica (11' 25''). Os sistemas ecolóxicos son altamente dependentes do medio polo que os animais utilizados para este tipo de produción deben ser robustos e ben adaptados ás condicións ambientais. A regulamentación da Unión Europea recomenda con respecto a ecolóxico o uso de razas adaptadas ás condicións locais, resistentes a enfermidades e problemas de saúde propios da zona.

A selección nas últimas décadas enfocouse na produción de leite deixando de lado a eficiencia reprodutiva, ademais hai que ter en conta que a selección de animais altamente produtivos empeora as características reprodutivas.

Para a elaboración deste estudo seleccionáronse 10 granxas ecolóxicas onde se analizaron certos parámetros reprodutivos en diferentes razas. Non se atoparon diferenzas reprodutivas entre razas nas xovencas pero si nas vacas multíparas onde os cruces mostraron maior eficiencia reprodutiva cas razas puras, sendo as frisoas son as que teñen os peores índices reprodutivos en ecolóxico.

Charla de Ruth Rodríguez Bermúdez no DivulgaTerra 2017.

Notas:
Fonte: Youtube

Video de divulgación científica (15' 30''). As unidades de conservação são territórios com características naturais relevantes, que cumprem a função de resguardar a integridade dos ecossistemas, a biodiversidade e os serviços ambientais associados aos mesmos.  O modelo norte-americano de conservação da natureza, difundido mundialmente, parte do princípio de que toda relação entre sociedade e natureza é degradadora, não havendo distinção entre as diferentes formas de uso dos recursos naturais. Nesta concepção, qualquer forma de vida social deve ser excluída das áreas de proteção da natureza. Entretanto, a partir da década de 1980, observa-se o surgimento de questionamentos e críticas a esse padrão de conservação da natureza. Tais críticas se fundamentam, principalmente, a partir da realidade vivida em países da África, Ásia e América Latina, onde foram implantadas áreas protegidas baseadas no modelo norte-americano que, no entanto, vem gerando sérios conflitos com as populações locais, expulsas de suas áreas de uso em nome da preservação da natureza. Este trabalho tem como objetivo apresentar o modelo de unidades de conservação adotado no Brasil, a partir do final da década de 1990, sobretudo as Reservas Extrativistas, o qual busca conciliar a conservação da natureza com a manutenção dos modos de vida das populações tradicionais, que habitam esses territórios.

Charla de Fernanda Machado no DivulgaTerra 2017.

Notas:
Fonte: Youtube

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo didáctico (9' 04''). A aplicación de ferramentas xenómicas permite abordar problemas e cuestións que non se poderían resolver co emprego de ferramentas xenéticas tradicionais, ademais de afondar no coñecemento en diferentes campos de investigación (por ex. xenómica da conservación).

Neste traballo, empregouse un enfoque xenómico baseado na secuenciación ddRAD (double digest Restriction site-Associated DNA) para identificar individuos de dúas especies de peixes planos: rodaballo (Scophthalmus maximus) e coruxo (S. rhombus) e os seus potenciais híbridos. Detectáronse bioinformaticamente marcadores moleculares diagnóstico de tipo SNP (Single Nucleotide Polimorphism) entre as dúas especies a partir da base de datos creada coas secuencias RAD obtidas a partir da secuenciación. Posteriormente, deseñouse un panel reducido de SNPs e testouse a súa validez con mostras procedentes de todo o rango natural de distribución.

A presente metodoloxía podería ser aplicada a organismos non modelo, dos que non exista xenoma de referencia, sendo así unha ferramenta interesante para ser empregada amplamente en accións de xestión, conservación e fraude alimentaria.

Charla de Adrián Casanova no DivulgaTerra 2017.

Notas:
Fonte: Youtube

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo de TED (10´15´´). O neurocientífico Vilayanur Ramachandran bosquexa as fascinantes funcións das neuronas espello. Recentemente descubertas, estas neuronas permítennos aprender conductas sociais complexas, algunhas das cales son os alicerces da civilización humana tal e como a coñecemos. Tradución ao galego de Vanessa Pombo.

Notas:

Vídeo de TED (17' 42''). A psicóloga clínica Julia Rucklidge repasa unha serie de investigacións científicas, incluída a súa, que desvelan a importancia da nutrición na saúde mental e nas enfermidades. Descubre máis sobre o seu traballo relacionado co uso de micronutrientes no tratamento e prevención de enfermidades mentais (TDAH, trastorno bipolar, ansiedade... e tamén estrés e ou trastorno de estrés postraumático).

Tradución ao galego de José Cousillas Rey para #TEDSAÚDE USC.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo de TED (21' 53''). Jamie Oliver, cociñeiro de fama mundial e gañador do Premio TED tenta combater a nosa ignorancia sobre a alimentación compartindo connosco historias e testemuños reais recollidos no marco do seu proxecto contra a obesidade, desenvolvido na cidade de Huntington (Virxinia Occidental).

Tradución ao galego de Lucía Paniagua González para #TEDSAÚDE USC.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo de TED (18' 50'')  Ed Boyden amósamos como, inserindo xenes con proteínas sensibles á luz en células cerebrais, pode activar ou desactivar selectivamente neuronas específicas con implantes de fibra óptica. Así, é quen de curar ratos con trastornos similares ao estrés postraumático e certas formas de cegueira. No horizonte: próteses neurais.

Tradución ao galego de Luz Leirós para #TEDSAÚDE USC.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo de TED (19' 26''). Podemos saber o que pasa dentro dos cerebros dos animais? Se pensan ou senten, e o que? Carl Safina cre que si. Empregando descubrimentos e anécdotas que abarcan ecoloxía, bioloxía e ciencias do comportamento, entrelaza historias de baleas, lobos, elefantes e albatros para argumentar que igual ca nós pensamos, sentimos, usamos ferramentas e expresamos emocións, tamén o poden facer outras criaturas (e mentes) que comparten a Terra con nós.

Tradución ao galego de Coral Ferreira Martínez para #TEDSAÚDE USC.

Notas:
Fonte: Youtube

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo de TED (14' 46''). Os antibióticos salvan vidas, pero estámolos empregando en exceso e mal. O resultado, dinos o investigador Ramanan Laxminarayan, é que os antibióticos van deixar de funcionar, a medida que as bacterias se fagan cada vez máis resistentes. Nesta charla fai un chamamento a vermos os antibióticos como un recurso esgotable, e que o pensemos dúas veces antes de utilizalos.

Tradución ao galego de Aitor Valle Freire para #TEDSAÚDE USC.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo de TED (17' 28''). Rob Knight é un pioneiro no estudo dos microbios humanos, a comunidade de diminutos organismos unicelulares que viven dentro dos nosos corpos e que ten un gran, e en grande parte descoñecido, papel na nosa saúde. "O 1,5 kg de microbios que levas contigo pode ter máis importancia que todos e cada un dos xenes que tes no teu xenoma", afirma. Descubre porque.

Tradución ao galego de Alberte Regueira López para #TEDSAÚDE USC.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo de TED (9' 44''). Para Ellen Gustafson, cocreadora das bolsas filantrópicas FEED, a fame e a obesidade son dúas caras da mesma moeda. Nesta charla lanza The 30 Project, un intento de cambiar nun prazo de 30 anos a forma en que cultivamos e comemos, e de resolver de paso as desigualdades alimentarias globais que están detrás de ambas as epidemias.

Tradución ao galego de Jenifer Rey Vieira para #TEDSAÚDE USC.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo de TED (6' 48''). O xenetista Keolu Fox descóbrenos que o 96% dos estudos sobre o xenoma baséanse en poboación de ascendencia europea, algo perigoso pois, dependendo da nosa composición xenética reaccionamos de maneira diferente aos medicamentos. Fox traballa na democratización da secuenciación xenómica, promovendo a implicación da poboación indíxena na investigación, e cre que "a comunidade científica necesita somerxerse na cultura indíxena, ou morrer no intento".

Tradución ao galego de Ana García González para #TEDSAÚDE USC.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo de TED (10´ 50´´). Máis do 85% dos cancros de páncreas teñen diagnósticos tardíos, cando a porcentaxe de supervivencia é inferior ao 2%. Como é posible? Jack Andraka fálanos sobre como desenvolveu un prometedor test para a detección temperá do cancro pancreático que é moi barato, efectivo e non invasivo; e todo isto antes de facer os 16 anos.

Tradución ao galego de María Villarroel para #TEDSaúde USC.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo didáctico (11' 26''). Neste vídeo móstranse enfermidades infecciosas que a arte representou en diferentes etapas da súa historia: lepra, sífilis e peste amosadas en obras pictóricas e escultóricas de diferentes autores. A peza forma parte da colección Vídeos didácticos USC.
Este recurso foi incorporado a Proxector por Sonia González.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo didáctico (12' 12''). A profesora Julia Melgar explica neste vídeo que son os pesticidas e as vantaxes que achegaron á humanidade. A peza forma parte da colección Vídeos didácticos USC.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo didáctico (9' 15'')  no que Ana Otero, Sabela Balboa e Carlos Rodríguez Osorio, docentes da Universidade de Santiago de Compostela, nos amosan a técnica de laboratorio para conseguir un cultivo puro de bacterias. A peza forma parte da colección Vídeos didácticos USC.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo (59' 35'') que recolle a quinta charla do ciclo de divulgación científica "Achegando a ciencia", que organiza o colectivo Caladiños.

Nela, o biólogo e experto en neurofisioloxía Xurxo Mariño fala sobre neurociencia.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo TED (4' 07'') no que se relatan os ciclos de vida de tres botellas de plástico distintas, e se amosa o perigo que estes produtos que desbotamos representan para o noso mundo, especialmente para o medio mariño.

Notas:

Vídeo documental (45' 31'') que mergulla ao espectador nno asombroso mundo dos signátidos, familia de peixes que inclúe os cabaliños de mar, as agullas bravas ou os dragóns de mar. 

Nel descubrirá estes peixes cunha bioloxía sorprendente, cuxa evolución permitiulles adaptarse a novos ambientes no planeta e adquirir características únicas no reino animal. Pero esas mesmas características fíxoos moi vulnerables, nunha contorna sometida a unha crecente alteración provocada polo ser humano. 

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo (66') que recolle a intervención de Ángel Carracedo no ciclo de divulgación científica "Achegando a ciencia 2018".

Nela o relator trata cuestións relacionadas coa xenética e a diversidade biolóxica.

Notas:
Fonte: Youtube

Notas:
Fonte: Youtube

Animación (7' 21'') que amosa o funcionamento das células animais e vexetais a un nivel de ensino secundario, incluíndo orgánulos como o núcleo, o nucléolo, ADN (cromosomas), ribosomas, mitocondrias, etc. Tamén se mencionan as moléculas ATP, o citoesqueleto, o citoplasma, os microtúbulos, proteínas, cloroplastos, clorofila, paredes celulares, membranas celulares, cilios, flaxelos, etc.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo (8' 03'') dirixido e producido pola asociación Ecoloxía Azul en que se amosa o comportamento dunha parella de gaivotas patiamarelas (Larus michahellis) que fan o seu niño e crían os seus polos nos tellados da cidade de Pontevedra.

Notas:

Mediante este video (3´ 03´´) de animación 3D INTECMAR, en colaboración co laboratorio de Ecoloxía e Evolución de plantas e o Grupo Divulgare da Universidade de Vigo, móstranse as vantaxes da utilización de boias de deriva para realizar o seguemento de manchas de vertidos mariños. Este video foi realizado co interés de divulgar parte do traballo que o Instituto Tecnolóxico para o Control do Medio Mariño de Galicia (INTECMAR) está a realizar no proxecto DRIFTER. Nel móstranse as vantaxes de utilizar esta tecnoloxía para realizar o seguemento dos vertidos contaminantes no mar, así como a importancia de colaborar con este tipo de proxectos.

Notas:

Vídeo (4' 03'') en que se describe a presenza do azucre oculto na nosa dieta.

Aínda que parece doado de detectar en doces, refrescos e xeados, agóchase tamén en alimentos onde non o esperarías --como a manteiga de cacahuete, a salsa para a pasta e incluso a mortadela! Neste vídeo TED-Ed, Robert Lustig descifra etiquetas confusas e moitos alcumes do azucre para axudarnos a determinar canto dese doce carbohidrato entra nas nosas dietas.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo de TED (2' 22'') no que se presenta o concepto de "simbiose" a través dun exemplo concreto: a relación entre un paxaro (o quebranoces de Clark) e unha árbore (o piñeiro de casca branca). Tradución ao galego de Xusto Rodríguez.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo (9' 08'') en que se explica con tres casos concretos o proceso de recuperación dos espazos afectados pola explotación de canteiras de áridos, intentando minimizar os impactos ambientais producidos e mellorar e acelerar a integración deses espazos na súa contorna.

Notas:

Vídeo (17' 42'') que describe as características morfolóxicas e de comportamento das razas animais autóctonas de Galicia: as seis variedades de gando bovino (cachena, caldelá, frieiresa, limiá, vianesa e rubia galega), as tres de cans (can de palleiro, guicho, perdigueiro galego e podengo galego), e mais a galiña de Mos, o cabalo de pura raza galega, a ovella galega e o porco celta.

Notas:

Animación (4' 28'') que explica de modo divulgativo as causas e consecuencias da depresión.

Esta patoloxía é a maior causante de discapacidade no mundo. Nos EE. UU. sófrea case un 10% dos adultos. Como é unha enfermidade mental, é máis difícil de comprender ca, por exemplo, o colesterol alto. Helen M. Farrel examina os síntomas e os tratamentos da depresión, e dá consellos para axudar a unha persoa próxima que a sufra.

Notas:
Fonte: Youtube

Notas:

Susana Remesar Alonso fala no DivulgaTerra 2016 sobre o papel das carrachas na transmisión da enfermidade de Lyme entre animais e seres humanos, centrándose na análise e presentación dos datos recollidos nas súas mostraxes realizadas en tres áreas de Galicia.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo de divulgación científica (9´ 47´´). Diego Carreira Flores fala no DivulgaTerra 2016 da súa investigación sobre a fauna intersticial (tamén chamada "meiofauna") existente nas pradeiras de anxiospermas da ría de Ribadeo. Descubriremos así os métodos para descubrila e catalogala, así como os parámetros fisico-químicos e sedimentolóxicos que se descubriron nos diferentes puntos de mostraxe.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo de divulgación científica (9´ 47´´). Thais Helena Teixeira presenta no DivulgaTerra 2016 unha panorámica da realidade brasileira en relación coa conservación ambiental, poñendo o foco nas "Unidades de Conservação" (UC), instrumentos de protección da natureza cos que o Brasil pretende conservar a súa biodiversidade desde un enfoque consensuado que intenta conciliar os intereses de múltiplos actores (ONG nacionais e internacionais, ambientalistas, científicos, institucións privadas, comunidades tradicionais...).

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo de divulgación científica (18´ 31´´). Ruth Rodríguez Bermúdez fala no DivulgaTerra 2016 de qué razas de gando vacún son as máis aptas para produciren leite en explotacións ecolóxicas galegas.

Notas:
Fonte: Youtube

Documental (17 min) que amosa a vida deste cefalópodo baixo as augas da ría de Vigo, e destaca este lugar como ecosistema perfecto para a vida desta especie.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo (6´ 49´´) que describe os problemas que causa o abandono de mascotas para ecosistemas insulares, exemplificado sobre todo co caso dos gatos nas diferentes illas que conforman o Parque Nacional das Illas Atlánticas de Galicia.

Dispoñibles subtítulos en galego, español, francés, euskara e portugués do Brasil.

Notas:

Vídeo de divulgación científica (5´ 39´´). Desventuras dun parasito cando morre o seu hospedador: unha troita común europea (Salmo trutta).
Este recurso foi incorporado a Proxector por Teresa Rodríguez López.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo didáctico (5´ 48´´) do Grupo Divulgare da Universidade de Vigo que explica as vantaxes adaptativas que o consumo de enerxía para producir bioluminiscencia supón para algunhas algas microscópicas.

As algas "Noctiluca scintillans" son depredadas por outros compoñentes do zooplancton de corpo transparente, os copépodos, que ao inxerir noctilucas vólvense tamén brillantes. De esta maneira, os copépodos vólvense moi chamativos e os seus propios depredadores (larvas de peixes) distínguenos máis doadamente.

Desta forma, as noctilucas fixeron dous seus depredadores unhas alarmas para atraer axuda.

Notas:

Vídeo didáctico (3´ 53´´) do Grupo Divulgare da Universidade de Vigo . Esta animación amosa as consecuencias da invasión biolóxica do visón americano (Mustela vison) en zonas en que vivía previamente o visón europeo (Mustela lutreola). Esta especie invasora compite polos recursos coas especies nativas. É máis agresiva, porta virus letais para as especies europeas nativas, etc. Así, os visóns americanos, cando colonizan outros ecosistemas, afectan de forma negativa á biodiversidade dos ecosistemas invadidos. 

Notas:

Notas:

Vídeo didáctico (7´ 16´´) do Grupo Divulgare da Universidade de Vigo . En 1830, John Henslow introduciu ao seu discípulo Charles Darwin no fascinante mundo dos polimorfismos florais. Concretamente presentoulle o caso dalgunhas especies de plantas hermafroditas que teñen dúas formas florais que difiren na altura e disposición das estruturas sexuais femininas: os pistilos. Nunha forma floral, os estigmas encóntranse localizados por enriba das estruturas masculinas (os estames), mentres que na forma oposta, os estigmas atópanse localizados debaixo dos estames.

Neste vídeo explícase en que consiste a heterostilia: un polimorfismo floral que atraeu a atención de Darwin ata o punto de que dedicou un libro ao seu estudo.

Notas:

Documental (56´ 22´´) no que se fai unha análise da problemática dos incendios forestais en Galiza, a través da visión e das opinións de distintas persoas entrevistadas.
Este recurso foi incorporado a Proxector por Dolores Vázquez Castro.

Notas:

Vídeo de TED (2´ 48´´). Hai unha partida de Tetris desenvolvéndose a escala global: o espazo de xogo é a Terra, e todos eses molestos bloques que caen son dióxido de carbono -un gas de efecto invernadoiro que está acumulándose máis rapidamente a medida que imos queimando os combustibles fósiles que fan funcionar os nosos coches, fábricas e plantas eléctricas.

Joss Fong amosa de forma resumida como esta sobreprodución de CO₂ nos leva ao cambio climático, e lémbranos que, ao revés ca no Tetris, aquí non temos a oportunidade de parar a partida e volvela comezar. Tradución ao galego de Xusto Rodríguez.

Notas:
Fonte: Youtube

Vídeo de TED (18´ 18´´). As variedades de trigo, millo e arroz que medran na actualidade poden non prosperar nun futuro ameazado polo cambio climático. Cary Fowler introdúcenos nun gran banco de sementes mundial, soterrado debaixo dunha montaña xeada en Noruega, que almacena un grupo diverso de cultivos alimentarios polo que nos poida traer o futuro. Tradución ao galego de Xusto Rodríguez.

Notas:

Vídeo de TED (17´ 18´´). Xurxo Mariño, doutor en Ciencias Biolóxicas pola Universidade de Santiago de Compostela, amósanos os seus recentes experimentos na medición do pulso eléctrico das neuronas. Pasando estes impulsos por un amplificador podemos, dalgún xeito, escoitar como falan as neuronas.

Notas:
Fonte: Youtube

Este video (4´ 05´´) do Grupo Divulgare da Universidade de Vigo amosa o papel dos lagartos como modeladores da paisaxe vexetal nos ecosistemas insulares, xa que estes réptiles modifican a súa dieta nestes ambientes incorporando moitos froitos carnosos. Ao inxerilos, dispersan as súas sementes cun resultado fantástico para as plantas. O vídeo mostra os resultados dun proxecto de investigación realizado no Parque Nacional das Illas Atlánticas de Galicia.

Notas:

Este video (4´ 18´´) do Grupo Divulgare da Universidade de Vigo amosa cales son as causas e mecanismos polos que unha especie aparentemente estable no seu ecosistema natural pode converterse nunha “perigosa” especie invasora cando é desplazada a outra área xeográfica. Móstranse ademáis algunhas das consecuencias que este fenómeno pode ter sobre os ecosistemas e infraestructuras do ambiente que colonizan.

Notas:

Vídeo didáctico (6´ 48´´) do Grupo Divulgare da Universidade de Vigo . Da man dun coñecido personaxe, neste vídeo podémonos adentrar un pouco máis no fascinante mundo da heterostilia, un polimorfismo xenético consistente na presenza de dúas ou tres formas florais dentro dunha mesma especie de pranta. Mediante unha divertida animación temos a posibilidade de aprender un pouco máis sobre… o sexo dalgunhas flores. 

Notas:

Vídeo didáctico (3´ 53´´) do Grupo Divulgare da Universidade de Vigo . A maioría das prantas con flor dependen dun vector que transfira o pole ás estruturas reprodutivas femininas, para producir foitos e sementes. A evolución deste mecanismo de transferencia do pole déixanos múltiples formas de conseguir o obxectivo da reprodución. 

No vídeo trátase de explicar en que consiste a polinización (transferencia de pole dende as anteras ao estigma) explicando como funcionan os tres tipos máis comúns de polinización (Autopolinización, polinización cruzada por vento -anemófila- e polinización cruzada por abellas -entomófila-) e que consecuencias ten a “elección” pola pranta de cada unha de elas). 

Notas:

Vídeo didáctico (5´ 52´´) do Grupo Divulgare da Universidade de Vigo . As invasións biolóxicas son unha das principais ameazas ás que se enfrontan os ecosistemas na actualidade. Os seus efectos pódense manifestar en moitos sentidos, pero, ata o momento, hai un gran descoñecemento acerca das consecuencias, ecolóxicas e evolutivas, que poden ter os procesos de invasión biolóxica. 

Neste vídeo preséntanse os resultados dun proxecto de investigación conxunto realizado por investigadores da Universidade de Coimbra (Portugal) e da Universidade de Vigo (España) no que se tratou de aclarar os patróns que gobernan os procesos de invasión biolóxica. Para isto, os investigadorse traballaron coa especie de pranta orixinaria de Sudáfrica, Oxalis pes-caprae.

Notas:

Notas:

Vídeo divulgativo (8´ 53´´) , difundido na canle Naturiza, no que Diego Ferraz Castiñeiras explica as curiosidades e os datos máis relevantes sobre os incendios acontecidos en Galicia nos últimos 30 anos. Descubrirás, entre outras cousas, que os incendios naturais forestais teñen beneficios ecolóxicos coma o mantemento da saúde do ecosistema, a regulación da biodiversidade, a rexeneración do bosque e a xerminación de semente. Tamén poderás entender cales son as diferentes tipoloxías de incendios e os principais factores que os provocan.

Curta documental (13´ 49´´) sobre os incendios forestais en Galicia, realizada en 2019 por Borja Casal e filmada durante o seu último ano de grao (Comunicación audiovisual) na Facultade de Ciencias da Comunicación da Universidade da Coruña (UDC). Na peza ofrécense os testemuños de implicados na xestión forestal (bombeiro forestal, enxeñeiro agrómono, bióloga, cooperativista de Amarelante e concelleira de Medio Ambiente da Coruña), e achéganse ideas para a prevención e a extención dos incendios.

Vídeo de TED (3´ 29´´) no que Adam Kucharski, experto en enfermidades infecciosas, responde a cinco preguntas sobre a pandemia da Covid-19. Explica en que consisten as medidas de contención, que debe facerse cando estas medidas non son suficientes para controlar a expansión do virus, cales son os principais riscos aos que se expón a poboación, que distancia cómpre manter entre as persoas e que medidas de protección deben implementar os diferentes países. Tradución ao galego de Claudia Álvarez González.

Vídeo (2´ 53´´) no que Iria Veiga e Javier Balea nos explican como funcionan as vacinas e por que son tan importantes para a saúde pública. Descubrirás en que consiste a “resposta inmune”, que é o “recordatorio” ou a que nos referimos cando falamos da “inmunidade de grupo”. Trátase da terceira entrega da sección “Concienciadas”, espazo audiovisual de divulgación científica do xornal Praza Pública.

Vídeo (4´ 03´´) no que Iria Veiga e Javier Balea nos falan do cambio climático: que é, cales son as súas causas e como afecta ás nosas vidas. Descubrirás tamén en que consiste o efecto invernadoiro ou a que nos referimos ao falar de quecemento global.
Trátase da cuarta entrega da sección “Concienciadas”, espazo audiovisual de divulgación científica do xornal Praza Pública.

Vídeo (3´ 17´´) de divulgación científica, difundido na canle GCiencia TV, que che permitirá achegarte á vida e á obra do relixioso xesuíta Baltasar Merino (Burgos, 1845 – Vigo, 1917), destacado botánico e meteorólogo ao que a Real Academia Galega da Ciencia lle dedicou o Día da Ciencia en Galicia no ano 2017.

Vídeo de divulgación científica (1´ 51´´) no que se explica o significado do novo léxico que trouxo consigo a pandemia da Covid-19, incorporado xa no Dicionario da Real Academia Galega. En concreto fálase dos seguintes termos: coronavirus, covid, telebraballo, asintomático/a, desconfinamento e gromo. Esta peza forma parte do "Dicionario da Ciencia", unha serie de audiovisuais producidos por GCiencia e presentados pola actriz Déborah Vukusic, que explican de xeito desenfadado diferentes temos relacionados coa ciencia. Na realización deste vídeo participaron Emilio Rodríguez (realización), Nelson Ribeiro (cámara), Déborah Vukusic (presentadora), Eduard Rolland (guión) e Paula Lago (deseño gráfico).

Vídeo de divulgación científica (1´ 38´´) no que descubrirás a etimoloxía e significado da palabra “virus” (acuñada por primeira vez en 1898 polo microbiólogo holandés Martinus Willem Beijerinck), así como doutros termos da mesma familia léxica como “viroloxía” ou “coronavirus”. Esta peza forma parte do "Dicionario da Ciencia", unha serie de audiovisuais producidos por GCiencia e presentados pola actriz Déborah Vukusic, que explican de xeito desenfadado diferentes temos relacionados coa ciencia. Na realización deste vídeo participaron Emilio Rodríguez (realización), Nelson Ribeiro (cámara), Déborah Vukusic (presentadora), Eduard Rolland (guión) e Paula Lago (deseño gráfico).

Vídeo de divulgación científica (1´ 51´´) no que se explica o significado do termo “vacina”. Así mesmo, descubrirás que importancia tiveron as vacas na elaboración da primeira vacina da historia, a vacina contra a varíola, descuberta en 1796 polo científico Edward Jenner. Esta peza forma parte do "Dicionario da Ciencia", unha serie de audiovisuais producidos por GCiencia e presentados pola actriz Déborah Vukusic, que explican de xeito desenfadado diferentes temos relacionados coa ciencia. Na elaboración deste vídeo participaron Emilio Rodríguez (realización), Nelson Ribeiro (cámara), Déborah Vukusic (presentadora), Eduard Rolland (guión) e Paula Lago (deseño gráfico).

Vídeo de divulgación científica (1´ 43´´) no que se fala dos fentos ou fieitos, das súas características botánicas e das múltiples denominacións populares coas que se nomea esta planta. Esta peza forma parte do "Dicionario da Ciencia", unha serie de audiovisuais producidos por GCiencia e presentados pola actriz Déborah Vukusic, que explican de xeito desenfadado diferentes temos relacionados coa ciencia. Na elaboración deste vídeo participaron Emilio Rodríguez (realización), Nelson Ribeiro (cámara), Déborah Vukusic (presentadora), Eduard Rolland (guión) e Paula Lago (deseño gráfico).

Vídeo de divulgación científica (1´ 41´´) que che axudará a entender a diferenza de significado en lingua galega entre as palabras “oso” (sen acento) e “óso” (con acento diacrítico). O acento diacrítico é un signo ortográfico que se emprega para distinguir dúas palabras homógrafas que, neste caso, se diferencian polo timbre (aberto ou pechado). Esta peza forma parte do "Dicionario da Ciencia", unha serie de audiovisuais producidos por GCiencia e presentados pola actriz Déborah Vukusic, que explican de xeito desenfadado diferentes temos relacionados coa ciencia. Na elaboración deste vídeo participaron Emilio Rodríguez (realización), Nelson Ribeiro (cámara), Déborah Vukusic (presentadora), Eduard Rolland (guión) e Paula Lago (deseño gráfico).

Vídeo de divulgación científica (2´ 05´´) no que descubrirás que papel xogou un pequeno paxaro, o pimpín, na elaboración da “Teoría da evolución das especies”, de Charles Darwin. Esta peza forma parte do "Dicionario da Ciencia", unha serie de audiovisuais producidos por GCiencia e presentados pola actriz Déborah Vukusic, que explican de xeito desenfadado diferentes temos relacionados coa ciencia. Na elaboración deste vídeo participaron Emilio Rodríguez (realización), Nelson Ribeiro (cámara), Déborah Vukusic (presentadora), Eduard Rolland (guión) e Paula Lago (deseño gráfico).

Vídeo de divulgación científica (1´ 39´´) no que se explica de que estamos a falar exactamente cando falamos de PCR, un dos termos que puxo de actualidade a pandemia da Covid-19. Esta peza forma parte do "Dicionario da Ciencia", unha serie de audiovisuais producidos por GCiencia e presentados pola actriz Déborah Vukusic, que explican de xeito desenfadado diferentes temos relacionados coa ciencia. Na elaboración deste vídeo participaron Emilio Rodríguez (realización), Nelson Ribeiro (cámara), Déborah Vukusic (presentadora), Eduard Rolland (guión) e Paula Lago (deseño gráfico).

Vídeo de divulgación científica (1´ 54´´) no que descubrirás que é unha maruxiña, cales son as súas características morfolóxicas e cales son as diferentes denominacións populares que se empregan en Galicia para nomear este insecto. Esta peza forma parte do "Dicionario da Ciencia", unha serie de audiovisuais producidos por GCiencia e presentados pola actriz Déborah Vukusic, que explican de xeito desenfadado diferentes temos relacionados coa ciencia. Na elaboración deste vídeo participaron Emilio Rodríguez (realización), Nelson Ribeiro (cámara), Déborah Vukusic (presentadora), Eduard Rolland (guión) e Paula Lago (deseño gráfico).

Vídeo didáctico (14´ 56´´), elaborado por Noemí Díaz Vázquez, sobre a clasificación dos seres vivos. Neste vídeo aprenderás que criterios se empregan para clasificar os seres vivos e cales son as principais características dos cinco reinos nos que se agrupan: moneras, protista, fungos, plantas e animais. Tamén descubrirás que foi Linneo quen no século XVIII estableceu as bases da taxonomía actual, e cales son as diferentes categorías que se empregan para establecer esta clasificación (especie, xénero, familia, orde, clase, filo e reino). A lección remata cunha breve explicación do que é un virus. Os contidos están dirixidos a alumnado de 1º curso da ESO.

Vídeo didáctico (8´ 17´´), elaborado por Noemí Díaz Vázquez, no que se ofrecen as indicacións prácticas precisas para facer un experimento do Club de Ciencia. En concreto, descubrirás como podes facer plástico biodegradable a partir dos seguintes ingredientes: maicena, vinagre e auga. Os contidos están dirixidos a alumnado de 1º curso da ESO.

Vídeo didáctico (17´ 22´´), dirixido a alumnado de 1º da ESO, no que o profesor Xacobo de Toro explica a clasificación dos seres vivos. Nesta vídeo-lección poderás aprender que é unha especie e como estudamos a biodiversidade clasificando os diferentes grupos de seres vivos.

Vídeo didáctico (16´ 14´´), dirixido a alumnado de 1º da ESO, no que o profesor Xacobo de Toro explica como se nomean as diferentes especies de seres vivos (nomenclatura binomial), que son as categorías taxonómicas e como empregamos as claves dicotómicas para identificar e clasificar os seres vivos.

Vídeo didáctico (14´ 10´´), dirixido a alumnado de 1º de ESO, no que o profesor Xacobe de Toro explica cales son os cinco reinos nos que se dividen todos os seres vivos (monera, protista, fungos, plantas e animais) e cales son os criterios empregados para realizar esta división. Aprenderás que os seres vivos se clasifican en diferentes reinos dependendo do seu tipo de célula, do seu número de células, da presenza ou ausencia de tecidos especializados, e do seu tipo de nutrición (se son autótrofos ou heterótrofos).

Vídeo de TED (8´ 36´´) no que Bill Gates prognostica, xa no ano 2015, que a maior ameza para a humanidade era a expansión dun virus altamente contaxioso. Tras a experiencia vivida co brote de ébola en 2014, Bill Gates considera que o mundo non está preparado para superar unha pandemia. No vídeo expón as principais claves que cómpre ter en conta para lidar cunha pandemia global: fortalecer os sistemas sanitarios dos países pobres, contar con corpos médicos de reserva que actúen en cooperación cos corpos militares, facer simulacros microbianos para detectar posibles fallos e investir en I+D no eido das vacinas e os diagnósticos. Tradución ao galego do Servizo de Normalización Lingüística da Universidade de Santiago de Compostela.

Vídeo de TED (4´ 48´´) no que Ben Longdon explica o proceso mediante o cal un patóxeno dunha especie pode infectar outra. Os virus son un tipo de parasito orgánico que infecta case calquera forma de vida. Neste vídeo descubrirás cales son as principais etapas que deben superar para sobrevivir e reproducirse, e como un virus adaptado a outro mamífero pode chegar a infectar un humano tan só con desenvolver unhas poucas mutacións afortunadas. Tradución ao galego de Xusto Rodríguez.

Vídeo de TED (14´38´´) no que Andrew Forrest nos fala de ecoloxía mariña e de todas as mortes que causa o plástico nos ecosistemas mariños. Neste vídeo ofrécenos, desde a perspectiva dun home de negocios, a súa particular proposta para parar esta destrución. Trátase de concienciar á industria global de plásticos de que debe deixar de obter os seus compoñentes de combustibles fósiles e comezar a sacalos do propio plástico, a través de sistemas de reciclaxe, convertendo deste xeito os residuos amoreados nos vertedoiros nun produto de valor, e non nun refugallo que vai parar ao mar. Tradución ao galego de Cristina Marey Castro.

Vídeo de TED (7´ 59´´) no que David Heymann, experto en saúde pública que liderou a resposta ante o SARS en 2003, informa sobre os últimos descubrimentos científicos en relación á COVID-19. Nesta charla, gravada en febreiro de 2020, explícanos, entre outras cuestións, que pode acontecernos se nos infectamos co coronavirus, que enfermidades previas poden aumentar o risco, cales son as fontes de información fiables ás que podemos acceder, que tipo de medidas son as máis axeitadas para controlar a expansión deste novo virus ou canto tempo podemos tardar en conseguir unha vacina. Tradución ao galego de Noelia Collazo Boullosa.

Vídeo (14´ 27´´) de divulgación científica no que Manuel Souto Herrero, investigador do Departamento de Botánica da USC, nos fala da dendrocronoloxía, unha disciplina que nos permite ler información nos aneis das árbores. Nesta charla descubrirás como a través dos aneis de crecemento dunha árbore podemos saber, por exemplo, o seu ano de nacemento, a data exacta da súa corta, os períodos de crecemento rápido ou lento que tivo, as secas que padeceu ou os danos de incendio que sufriu. Tendo en conta que as árbores de contornos próximos teñen patróns de crecemento similares, a información dos seus aneis permítenos coñecer a historia ecolóxica e climática dun determinado lugar. A sesión desenvolveuse no marco da iniciativa Divulgaterra 2019.

Vídeo de divulgación científica (13´) no que Mariam Ferreira Golpe, enxeñeira forestal e do medio natural, nos fala dun marco conceptual que se emprega en varios dos proxectos nos que participa: os SES, ou sistemas socioecolóxicos. Nesta charla descubrirás en que consiste este novo paradigma, que permite estudar o ser humano e a natureza como un único sistema integrado. A sesión desenvolveuse no marco da iniciativa Divulgaterra 2019.

Vídeo (8´ 35´´) de divulgación científica sobre a relevancia da informática na obtención de conclusións xenómicas. Adrián Casanova, investigador do Departamento de Zooloxía, Xenética e Antropoloxía Física da USC, preséntanos un traballo de investigación no que se analizaron cinco especies acuáticas para obter o panel de SPNs (variacións na secuencia de ADN). Unha das primeiras descubertas foi a constatación de que dependendo do software empregado na análise bioinformática variaba o número de SNPs obtidos. Significa isto que o software condiciona as conclusións dun estudo xenónimo? A resposta é non, e neste vídeo descubrirás o porqué. A sesión desenvolveuse no marco da iniciativa Divulgaterra 2019.

Vídeo (28´ 44´´) de divulgación científica no que Azucena Mora e Isidro García, investigadores do Laboratorio de Referencia de E. Coli da Facultade de Veterinaria da USC, nos falan do seu traballo no estudo da bacteria Escherichia coli e, máis en concreto, das últimas liñas de investigación que están a desenvolver, centradas na resistencia aos antimicrobianos. Nesta charla descubrirás como as bacterias multirresistentes aos antibióticos se converteron na principal ameaza para o ser humano e que actuacións se están a desenvolver, tanto en medicina humana como en medicina veterinaria, para combater este problema. A sesión desenvolveuse no marco da iniciativa Divulgaterra 2019.

Vídeo de divulgación científica (4´ 40´´) no que a bióloga Tatiana Díaz Castro nos explica as diferentes medidas que cómpre ter en conta para evitar a xeración de enfermidades de transmisión alimentaria (ETAs). Trátase da terceira entrega dunha serie de vídeos sobre seguridade alimentaria difundidos na canle Cociñando ConCiencia. Outros vídeos da mesma serie: -Medidas para evitar a xeración de enfermidades de transmisión alimentaria (I) -Medidas para evitar a xeración de enfermidades de transmisión alimentaria (II)

Vídeo de TED (16´ 13´´) no que o bioquímico David R. Liu nos explica en que consisten as enfermidades xenéticas, provocadas por “mutacións puntuais” (cambio dunha única letra) do noso xenoma. En moitas ocasións sabemos con exactitude cal é o cambio de letra que provoca unha determinada enfermidade xenética (como a anemia falciforme ou a proxeria, por exemplo), polo que corrixir ese cambio permitiría curala. David R. Liu preséntanos nesta charla unha ferramenta desenvolvida no seu laboratorio (chamada “edición de bases”) que permite editar o noso ADN corrixindo determinadas mutacións puntuais. Tradución ao galego de Adrián Regueira-López.

Vídeo de TED (13´ 23´´) no que a investigadora Geraldine Hamilton nos explica cales son as dúas principais ferramentas que temos actualmente ao noso dispor para ensaiar se un determinado fármaco vai ser eficaz e seguro nos seres humanos: as células en placas de cultivo e os ensaios con animais. A seguir, preséntanos o proxecto que se está a desenvolver no seu laboratorio para introducir nun chip células nun ambiente dinámico, chegando a poder recrear a funcionalidade dun corpo humano de xeito virtual. Descubrirás todo o potencial desta nova tecnoloxía para diferentes tipos de industrias, como por exemplo a industria cosmética, que podería comprobar se os compoñentes dun produto son seguros para a nosa pel; ou a industria farmacéutica, que podería realizar ensaios de novos fármacos de xeito personalizado. Tradución ao galego de Ana Gómez.

Vídeo de TED (4´ 53´´) sobre un dos principais retos de saúde pública dos últimos tempos: erradicar o VIH. O VIH é un retrovirus que introduce copias de si mesmo no ADN das células infectadas. A solución para atallar o problema non está en atopar unha cura para a enfermidade, senón en evitar a súa propagación ata que o virus desapareza definitivamente. Neste vídeo explícase o papel determinante que poden xogar os antirretrovirais (unha serie de medicamentos usados para combater o VIH) na erradicación desta pandemia. Tradución ao galego de Miguel Guisantes Alonso.

Vídeo de TED (5´ 16´´) que che axudará a entender o funcionamento do cerebro humano. Richard E. Cytowic explícanos que o cerebro humano, que representa só o 2% da nosa masa corporal, consome o 20% do gasto diario de glicosa dun adulto (nos nenos/as a cifra é do 50% e nos bebés do 60%), moito máis do esperado para o seu tamaño. Isto débese á súa densidade neuronal (moito maior á de calquera outra especie), que é o que nos fai seres intelixentes. Neste vídeo descubrirás como consegue o noso cerebro manter oitenta e seis mil millóns de neuronas, contradicindo o mito de que só empregamos o 10% da súa capacidade. Tradución ao galego de Luz Leirós.

Vídeo de TED (11´ 42´´) no que a xinecóloga Jen Gunter che axudará a entender que acontece no corpo das mulleres durante o seu ciclo menstrual, é dicir, desde que o ovario comeza a producir un óvulo e no útero se xera o revestimento necesario para acollelo, ata que finalmente se expulsa ese revestimento en forma de sangrado (que chamamos período), no caso de que o óvulo non sexa fecundado. Descubrirás como consegue o útero evitar a hemorraxia e por que moitas mulleres sofren durante a menstruación dores similares ás do parto. Tradución ao galego de Susana Arrizado Gago.

Vídeo de TED (9´ 28´´) no que o microbiólogo Ethan Mann conta como estudando as quenllas descubriron que a súa pel se compón de pequenos dentes solapados en forma de diamante que lles permite mantela sempre limpa. Este descubrimento foi inspirador a hora de buscar solucións para a resistencia antimicrobiana, un dos principais retos que afronta a sanidade pública na actualidade. A observación da pel das quenllas leva a Etahan Mann a considerar que a solución non está tanto en tentar combater as bacterias unha vez que estas xa infectaron o organismo humano, senón en deseñar material médico cuxa superficie sexa resistente ás bacterias, evitando deste xeito que se produza a infección bacteriana nos hospitais. Neste vídeo descubrirás o material médico que desenvolveron no seu laboratorio inspirado na pel das quenllas e partindo do coñecemento da “enerxía superficial”. Tradución ao galego de Sara Fandiño.

Vídeo de TED (16´ 19´´) no que Alanna Shaikh, experta en saúde global e bioseguridade, nos fala da Covid-19. Despois da experiencia vivida e partindo da evidencia de que esta non vai ser a última epidemia á que teñamos que enfrontarnos, Alanna Shaikh reflexiona sobre a eficacia das corentenas ou das restricións para viaxar á hora de deter novos brotes. Na súa opinión estas non son as mellores medidas e, en calquera caso, non deben ser as únicas que os gobernos tomen. A solución está en crear un sistema de saúde global que apoie e axude a fortalecer os sistemas sanitarios en todo o mundo, para que estes poidan detectar e deter un novo brote en canto apareza. Esta charla axudarache a entender que causas están detrás da aparición de novos virus e bacterias e como deben actuar a nivel mundial os gobernos para facer fronte, con maior eficacia, a pandemias similares á Covid-19. Tradución ao galego de José Cousillas Rey.

Vídeo de TED (15´ 40´´) no que o ecoloxista Daniel Streicker nos fala da súa experiencia traballando en programas de erradicación da transmisión do virus da rabia a persoas, causada pola mordedura de morcegos vampiros. Daniel Streicker considera que estudar os padróns de comportamento de todos aqueles virus que se transmiten entre animais e persoas (independentemente de que consideremos que son susceptibles de ocasionar unha pandemia) podería axudarnos a estar mellor preparados ante futuras emerxencias. Nesa charla descubrirás que aprendizaxes podemos aproveitar no futuro a partir dos resultados obtidos no estudo dos brotes da rabia. Tradución ao galego de Noelia Correa.

Vídeo didáctico (7´ 59´´) no que Juan Andrés Parga Martín, profesor do Departamento de Ciencias Morfolóxicas da Universidade de Santiago de Compostela, nos presenta unha das técnicas máis revolucionarias da bioloxía moderna: a reprogramación celular mediante a obtención de células nai pluripotentes inducidas. O descubrimento desta técnica debémosllo a Sir John B. Gurdon e Shinya Yamanaka, recoñecidos co Premio Nóbel de Medicina en 2012, pola importancia transcendental do seu traballo para a terapia celular, o desenvolvemento temperá e a futura medicina individualizada que todos agardamos. A peza forma parte da colección Vídeos didácticos USC.

Vídeo didáctico (6´ 13´´), difundido na canle Naturiza, no que o ambientólogo e oceanógrafo Diego Ferraz Castiñeiras che explica dun xeito ameno e divertido as características básicas dalgunhas das aves mariñas que habitan nas Rías Baixas. Descubrirás cales son as dúas aves máis abundantes nestas rías, saberás cal delas é a que mellor mergulla, coñecerás as características morfolóxicas dos diferentes tipos de gaivota e aprenderás a distinguilas dun mascato.

Notas:
Fonte: Real Academia Galega de Ciencias

https://www.youtube.com/watch?v=a2MgAceF2Ng [Consula: 2022-06-22]

Notas:

Das persoas participantes como falante ou como cadro técnico hai 2 non identificadas.

Notas:

Das persoas participantes como falante ou como cadro técnico hai unha non identificada.

Notas:

N. B. SEGUNDA PARTE DEL REPORTAJE EN LA SIGNATURA ACRN00452 CORTE 01

Notas:

N. B. PRIMERA PARTE DEL REPORTAJE EN LA SIGNATURA ACRN00451 CORTE 02
Notas da cinta: RUIDOS CONSTANTES A LO LARGO DE LA INTERVENCION TELEFONICA DE AMANCIO LANDIN

Notas:

N. B. CONTINUA EN LA SEGUNDA PARTE DEL REPORTAJE EN LA SIGNATURA ACRN00476 CORTE 01

Notas:

N. B. OTRAS PARTES DEL REPORTAJE EN LAS SIGNATURA ACRN00456 CORTE 01 Y ACRN00475 CORTE 01

Notas:

N. B. OTRAS PARTES DEL REPORTAJE EN LAS SIGNATURA ACRN00475 CORTE 01 Y ACRN00476 CORTE 01

Notas:

N. B. SEGUNDA PARTE DEL REPORTAJE EN LA SIGNATURA ACRN00468 CORTE 01

Notas:

N. B. PRIMERA PARTE DEL REPORTAJE EN LA SIGNATURA ACRN00491 CORTE 01 Y TERCERA PARTE EN LA SIGNATURA ACRN00443 CORTE 01
Lugar de gravación: RNE A Coruña

Notas:

N. B. OTRAS PARTES DEL REPORTAJE EN LAS SIGNATURA ACRN00456 CORTE 01 Y ACRN00476 CORTE 01

Notas:

N. B. SEGUNDA PARTE DEL REPORTAJE EN LA SIGNATURA ACRN0000468 CORTE 01
Lugar de gravación: RNE A Coruña

Notas:

[A data é aproximada dentro do mes]

Notas:

[A data é aproximada dentro do mes]

Notas:

Das persoas participantes como falante ou como cadro técnico hai unha non identificada.
Notas da cinta: RUIDO A LO LARGO DE LA GRABACION
[A data é aproximada dentro do mes]

Notas:

Das persoas participantes como falante ou como cadro técnico hai unha non identificada.
[A data é aproximada dentro do ano]

Notas:

N. B. CORTADA AL FINAL. CONTINUA EN LA SIGNATURA ACCP00358 CORTE 03COMIENZA CON VARIAS VOCES DE LOS CONTERTULIOS ANTES DE ABRIR MICROFONOS. SONIDO AMBIENTE
Notas da cinta: GRABACION EN MAL ESTADO, CON SONIDO MUY BAJO
Lugar de gravación: Cafetería Copacabana

Notas:

N. B. PROVIENE DE LA SIGNATURA ACCP00358 CORTE 01. SONIDO AMBIENTE
Notas da cinta: GRABACION EN MAL ESTADO, CON SONIDO MUY BAJO
Lugar de gravación: Cafetería Copacabana

Notas:

N. B. SECCION DEL PROGRAMA DENOMINADA "A TABERNA". LA ENTREVISTA SE REALIZA EN ESPAÑOL
Notas da cinta: VOLUMEN BAJO Y VIBRACIONES A LO LARGO DE LA GRABACION
Lugar de gravación: RNE A Coruña

Notas:

Das persoas participantes como falante ou como cadro técnico hai unha non identificada.

Notas:

Notas da cinta: VOLUMEN DE LA GRABACION MUY BAJO

Documental (52´ 15´´) que amosa a vida dos animais que habitan as augas próximas ás costas galegas, dedicando unha atención especial aos cefalópodos (nomeadamente aos seus comportamentos e pautas reprodutivas).

Notas:
Fonte: Youtube

Documental (53´ 21´´) que amosa a vida dos animais que habitan as augas próximas ás costas galegas, dedicando unha atención especial aos lábridos, raias e centolos, e aos tiburóns peláxicos do océano Atlántico.

Notas:
Fonte: Youtube

Notas:
Persoas: Prado Vilaboa, Jorge [autoría]